Soframızda Zehir İstemiyoruz

2024 yılının son günlerinde Avrupa Birliğine ihraç edilen gıdalarda ard arda pestisit kalıntıları çıktı. Bildirimi yapılan pestisitlerin bir kısmı ülkemizde kullanılması yasaklanan pestisitlerden.

Pestisitler, tarımsal ürünlerde zararlı organizmaların (böcekler, yabani otlar, mantarlar, kemirgenler gibi) kontrol altına alınması amacıyla kullanılan kimyasal maddeler veya mikroorganizmalardır. Tarımda yaygın olarak kullanılan bu maddeler, hedef alınan canlıları öldürmek veya etkisiz hale getirmek üzere formüle edilir. Ancak, pestisitlerin büyük bir bölümü yalnızca hedef organizmayı değil, çevredeki diğer canlıları ve ekosistemleri de olumsuz etkileyerek insan sağlığına ve doğaya ciddi zararlar verir.

Pestisit kelimesi, “pestis” (Latince’de “zararlı”) ve “-cide” (öldürmek) eklerinden türemiştir. Bu, pestisitlerin esasen “öldürmek” amacıyla tasarlandığını ifade eder. Böcek öldürücüler (insektisit), mantar öldürücüler (fungisit) ve yabani ot öldürücüler (herbisit) gibi farklı türleri vardır. Tarım ilacı, bitki koruma ürünü vb. gibi adlarla satılan bu ürünlerin içeriğindeki aktif maddelerin büyük çoğunluğu özünde zehirdir. 

İlaç değil zehir!

Eczanelerden aldığımız ilaçlar yan etkilerine rağmen kullanan canlıyı iyileştirmek veya hastalığın etkisini azaltmak için kullanılır oysa pestisitler hedef alınan canlıyı öldürmek için kullanılır.

Ayrıca pestisitler, uygulandıkları alanlardan toprağa, suya ve havaya yayılabilir; bu nedenle hedef dışı organizmalar, doğal ortamlar ve insan sağlığı üzerinde ciddi tehditler oluşturur. 

Her yıl dünya genelinde 385 milyon pestisit zehirlenmesi vakası yaşanıyor. Pestisitler parkinson, lösemi, meme kanseri, tip 2 diyabet, astım, alerji, obezite gibi kronik hastalıklara ve hormonal bozukluklara yol açıyor.

Bunun yanı sıra pestisitler toprağa, suya ve havaya karışarak sadece hedef alınan canlıları değil, bütün ekosistemi olumsuz etkiliyor. Pestisitler sebebiyle tüm böcek popülasyonlarının %41’i azalmış durumda ve bütün türlerin üçte biri yok olma tehlikesiyle karşı karşıya. 

Tarım alanlarının yanı sıra kentlerde parklar, bahçeler, okullar gibi alanlarda da kullanılan pestisitlerin %98’den fazlası ile ot öldürücülerin %95’i, kullanılan bitki ya da ürün dışında havaya, suya, toprağa karışıyor ve hedefte olmayan canlı türlerine bulaşıyor. 

Tarım zehirleri yasaklansın!

Hem sağlığımızı etkileyen hem de havayı, suyu, toprağı kirleten Dünya Sağlık Örgütü tarafından son derece tehlikeli, yüksek seviyede tehlikeli ve muhtemel kanserojen olarak ilan edilen 8 pestisit etken maddesi şunlar:

• Fenamiphos: Çok tehlikeli; solunduğunda ölümcül etkili; üreme sistemine zararlı; nörolojik gelişim bozucu; çiftçiler ve tarım işçilerine çok zararlı; arılar, kuşlar, faydalı böcekler ve su canlıları için çok zehirli.
• Malathion: Çok tehlikeli; hormonal sistem bozucu; şüpheli üreme sistemi bozucu; nörolojik gelişim bozucu; arılar, kuşlar, faydalı böcekler ve su canlıları için çok zehirli.
• Glyphosate: Muhtemel kanserojen; hormonal sistem bozucu
• Beta-cyfluthrin: Çok tehlikeli; nörolojik gelişim bozucu; şüpheli hormonal sistem bozucu; üreme sistemine zararlı; solunduğunda ölümcül etkili; çiftçiler ve tarım işçilerine çok zararlı; arılar, kuşlar, faydalı böcekler ve su canlıları için çok zehirli; biyolojik birikim yapar.
• Zeta-cypermethrin: Çok tehlikeli; muhtemel kanserojen; hormonal sistem bozucu; arılar ve su canlıları için çok zehirli.
• Formetanate / formetanate hydrochloride: Çok tehlikeli; solunduğunda ölümcül etkili; çiftçilere ve tarım işçilerine çok zararlı; arılar, faydalı böcekler ve su canlıları için çok zararlı.
• Tefluthrin: Çok tehlikeli; solunduğunda ölümcül etkili; nörolojik gelişim bozucu; çiftçilere ve tarım işçilerine çok zararlı; arılar ve su canlıları için çok zehirli; biyolojik birikim yapar.
• Zinc phosphide: Çok tehlikeli; üreme sistemine zararlı.

Pestisitte Güvenli Doz Olabilir mi?  

Bilimsel araştırmalar, bazı pestisitlerin düşük dozlarda dahi endokrin (hormonal) sistemde bozukluklara yol açarak sağlığımızı tehdit edebileceğini gösteriyor.

Endokrin bozucular, hormon sistemine etki ederek insan vücudunun doğal sinyal mekanizmalarını bozan kimyasallardır. Pestisitlerin aktif bileşenleri, hormonları taklit ederek ya da bloklayarak; tiroid, üreme sistemi, büyüme, davranış ve bağışıklık fonksiyonlarını olumsuz etkileyebilir.

Pestisitlerin gıdalarda bulunabileceği Maksimum Kalıntı Seviyesi, bir kimyasalın toksik etkilerinin ancak belirli bir dozu aştığında ortaya çıkacağı varsayımına dayanıyor. Ancak araştırmalar, hormonal ve nörolojik gelişim bozucu olarak tanımlanan pestisitlerin, Maksimum Kalıntı Seviyesi değerlerinin altında olsa bile sağlığa zararlı olduğunu kanıtlıyor.

Ard arda uygulanan pestisitlerin birbirine karıştığında daha zararlı hale geldiklerini gösteren araştırmalar var. Bu “kokteyl etkisi” olarak tanımlanıyor. Ancak, mevcut düzenlemeler kimyasalları tek tek inceliyor ve kokteyl etkisini değerlendirmiyor.

Soframızda zehir istemiyoruz

Buğday Derneği’nin yürüttüğü Zehirsiz Sofralar Projesi kapsamında tarım zehirlerinin yasaklanması ve alternatiflerinin desteklenmesi için bir araya gelen örgütler bugün çalışmalarını Zehirsiz Sofralar Platformu çatısı altında yürütüyor. Zehirsiz Sofralar Platformu’nun, bizleri ve diğer doğal varlıkları zehirleyen pestisitlerin yasaklanması için yürüttüğü kampanyada Tarım ve Orman Bakanlığından taleplerimiz şöyle:

• Tarımda kullanılan ve Dünya Sağlık Örgütü tarafından son derece tehlikeli, yüksek seviyede tehlikeli ve muhtemel kanserojen 8 pestisit etken maddesi acilen yasaklansın. 
• İnsan ve çevreye zararlı pestisitlerin tamamına 2030’a kadar yasaklama getirilsin. Doğa dostu, zehirsiz yöntemlerle tarımsal üretime geçiş için gerekli adımlar atılsın. 
• İnsana ve doğaya zarar vermeyen agroekolojik yöntemlerle tarım yapan küçük üreticileri destekleyici, özendirici politikalar hayata geçirilsin. 
• Türkiye’de tarım ve gıda ürünlerinde kullanılan pestisitlerle ilgili denetimler artırılsın, elde edilen denetim sonuçları kamuoyunda şeffaf biçimde paylaşılsın.  

Sağlığımız, çocuklarımızın geleceği, temiz toprak, su ve biyolojik çeşitliliğin devamlılığı için 2019’da Zehirsiz Sofralar Platformu tarafından başlatılan Zehirsiz Sofralar kampanyasını imzalayarak zehirsiz bir gelecek için destek olabilirsiniz.

Zehirsiz Sofralar mümkün…

Tarım zehiri pestisitlerden kurtulmak, üretimden tüketime ve pazarlama kanallarına kadar ciddi bir dönüşümü gerektiriyor. Sorumluluk ne sadece çiftçilere ne de tüketicilere yüklenebilir! Tarım politikalarının değişmesi, pestisitlerin kademeli olarak yasaklanarak doğa dostu agroekolojik üretime geçiş için hükümetlerin, yerel yönetimlerin, şirketlerin, tüccarların, esnafın, üretici örgütleri ve sivil toplum örgütlerinin iş birliği içinde çalışmasını gerektiriyor.

Tarım zehirlerinden kurtulmak için mutfağınıza gelmesini beklemeyin:

• Doğa dostu yöntemlerle yetiştirilmiş ürünleri tercih edin.
• Doğa dostu üretim yapan küçük çiftçilerin ürünlerini alarak onları destekleyin.
• Pestisitlerin yasaklanarak doğa dostu üretimi özendirici tarım politikalarının hayata geçirilmesini talep edin.

Zehirsiz gıdaya ulaşmanın yollarını Zehirsiz Sofralar Mümkün rehberi ile keşfedebilirsiniz.