Yeşil alanların ötesinde doğa dostu şehircilik nasıl yaratılır?
Kentsel sürdürülebilirlik neredeyse yalnızca bahçelere, parklara odaklanıyor. Ancak; ekolojiyi kent planlamasının merkezine koymak daha fazla biyolojik çeşitliliğe sahip, dirençli ve canlı şehirler yaratmaya yardımcı olabilir.
Haber: Anurit Kanti – World Economic Forum
Çeviri: Özge Çağlar Aksoy
Kapak fotoğrafı: Jw./Unsplash
Sürdürülebilirlik değerlendirilirken geniş parklar ve açık alanlarla dolu şehirler ve kentsel alanlar genellikle en çok takdir görenler oluyor. Aslına bakılırsa küresel kentsel sürdürülebilirlik söyleminin büyük bölümü neredeyse sadece bahçelere, parklara ve geniş yeşil alanlara odaklanıyor.
Ancak doğa pozitif şehircilik, bakımlı yeşilliklerden daha fazlasıyla; biyolojik çeşitliliğin ve ekolojik dayanıklılığın inşa edilmiş çevremizin dokusuna karmaşık bir şekilde işlendiği yaratıcılıkla tanımlanır.
Dünya Ekonomik Forumu’nun Şehirlerde Geçiş İçin Doğa Pozitif Yönergeleri raporunda özetlenen AR3T çerçevesinin de belirttiği gibi, doğa pozitif şehircilik doğayı onarıp yenilerken, doğa üzerindeki etkileri azaltan sistemik bir dönüşümü gerektirir.
Bu çerçeve, özel sektörün doğa pozitif işletmeciliğe geçişini şu eylemler etrafında bilgilendirmek için geliştirilmiştir: kaçınma, azaltma, onarma ve yenileme, dönüştürme.
Parklar biyolojik çeşitliliğin kaybını önlemeye yetmiyor
Parklar ve açık alanlar hayati önem taşısa da, gezegenimizin sınırlarını tehdit eden endişe verici biyolojik çeşitlilik kaybının yanı sıra kentsel ısı adası etkileri veya artan sera gazı salımını dengelemek için yeterli değil. Gelişen biyolojik çeşitliliğe sahip bir şehrin geleceğe hazır olması için doğanın binalara, altyapıya ve şehrin işleyiş çerçevesine derinlemesine yerleşmiş merkezi bir tasarım öğesi haline gelmesi gerekir.
Günümüzün planlamacıları ve mimarları, yaratıcı ve yenilikçi yaklaşımları savunarak ve dünya çapındaki önde gelen örneklerden ilham alarak, kentsel sürdürülebilirliğin anlamını yeniden tanımlama gücüne sahip.
Kent parklarının geleneksel sınırlarının ötesinde, doğa dostu bir şehircilik çağının nasıl başlatılabileceğine dair üç yol var:
1. Biyoçeşitliliğin bina tasarımına entegre edilmesi
Çatıları canlı sukulentlerle kaplı, sinek kuşlarının dikey bahçeler arasında uçuştuğu ve polen taşıyıcı dostu peyzaj düzenlemelerinin norm olduğu bir şehir hayal edin. Şehir binalarının steril cephelerini ve çatılarını gelişen mini ekosistemlere dönüştürmek, biyolojik çeşitliliğin şehir manzaralarına entegrasyonuna doğru atılmış doğru bir adım olabilir.
Bunun bir örneği “canlı” mimarisiyle dünya çapında ünlenen Singapur’daki Oasia Hotel. Binaları doğal olarak serinletmek ve böylece klima emisyonlarını azaltmak için özenle tasarlanmış yemyeşil dikey bahçeleriyle kuşlar, kelebekler ve hatta küçük memeliler gibi kentteki yaban hayatı için de sığınak sağlar.
Oasia’nın çabaları sadece estetik yeşillikten ibaret değil; aynı zamanda kent sakinlerini fiziksel olarak doğayla yeniden buluşturmak, polen taşıyıcı canlıları desteklemek ve çoğu kenti etkileyen kentsel ısıyı ve ekolojik tahribatı azaltmak için iddialı bir girişimi temsil ediyor.
Araştırmalar yeşil binaların ve yeşil mimarilerin (özellikle yeşil çatılar) sıcaklıkları 2°C veya daha fazla azaltabileceğini, tür zenginliğini artırabileceğini ve hatta bölge sakinlerinin sağlık ve refahını olumlu yönde etkileyebileceğini gösteriyor. Yükselen sıcaklıklar ve biyolojik çeşitlilik kaybı dünya çapında şehirleri olumsuz etkilerken, doğaya öncelik veren yenilikçi tasarımlar dönüştürücü olabilir.
2. Kentsel yaban hayatı için altyapının güçlendirilmesi
Şehirler sadece binalardan ibaret değil. Doğa pozitif şehircilik şehrin altyapısının yaratıcı bir şekilde yeniden tasarlanmasını gerektiriyor. İster yollar, ister köprüler, ister alt geçitler olsun, bunlar sadece araçların kullandığı rotalar değil, göçmen türler için potansiyel yaşam hatları ve yoğun şehirlerin içindeki hayati ekolojik koridorlar.
Kanada’daki şehirler, kentsel altyapının yaban hayatı için nasıl geri kazanılabileceğine dair çarpıcı bir örnek sunuyor. Toronto’da özel “ekolojik geçitler” inşa edilmesi ve daha uzak yerlerde mevcut otoyolların ve alt geçitlerin yenilenmesiyle bu metropoller parçalanmış yaşam alanlarını yeniden birbirine bağlayarak çeşitli memeli ve amfibilerin kentten kaynaklanan engelleri güvenli bir şekilde kat etmesine olanak sağlıyor.
Bu, yerel biyoçeşitliliğin artmasını ve yaban hayatı kayıplarının azalmasını sağlıyor; doğanın gelişmesine yardımcı olmak için şehirlerin sadece sınırları dışında daha fazla yeşillik yetiştirmeleri gerekmediğini, aynı zamanda insanların yaşadığı kentsel yerleşimlerin sınırları içinde nelerin mümkün olduğunu yeniden düşünmeleri gerektiğini gösteriyor.
Kanadalı doğa koruma örgütlerinden araştırmacılar bu tür iyileştirmelerin kentsel yaban hayattaki habitat parçalanmasını tersine çevirmeye ve nesli tükenmekte olan türlerin şehirler arasında seyahat etmesine, beslenmesine ve üremesine olanak tanımasına yardımcı olabileceğini doğruladı. Bu nedenle, güvenli “ekolojik geçitlerin” şehir planlamasına entegre edilmesi, küresel ölçekte kentsel ekoloji için çığır açıcı olabilir.
3. Kentsel planlamada biyomimikrinin kullanılması
Milyonlarca yıldır verimli sistemler geliştiren doğanın bilgeliği geleceğin şehirlerine rehberlik edebilir. Doğanın benimsediği doğal seçilim çözümlerinden ilham almayı ve bu prensipleri insan mühendisliğine uyarlamayı amaçlayan biyomimikri, şehir planlamacılarını tasarım ipuçlarını doğanın kendisinden almaya ve su yönetiminden enerji sistemlerine kadar her şeyde zaman içinde kendini kanıtlamış, doğanın ilkelerini uygulamaya teşvik edebilir.
Zimbabve’nin Harare kentindeki The Eastgate Center, biyomimikrinin yeni bir bakış açısı getiren en önemli örneklerinden biri. Termit yuvalarının havalandırma sisteminden esinlenerek tasarlanan bu yaratıcı bina soğutma ve ısıtmayı düzenlemek için doğal konveksiyondan yararlanır ve böylece enerji kullanımında karbon ayak izini önemli ölçüde azaltır.
Aynı zamanda, binanın doğadan ilham alan yenilikçi tasarımı yerel böceklere ve bitkilere fayda sağlayan bölgesel sıcaklık ve nem koşullarını destekler. Bu tür yenilikçi yaklaşımlar salt estetiğin ötesine geçer; doğaya karşı değil, doğayla uyumlu bir şekilde çalışan kentsel altyapının dayanıklılığını artırarak pratik çözümler sunar.
Kentsel akışı doğal olarak filtreleyen sulak alanlar inşa etmek veya yerel bitki örtüsü ve hayvanlardan ilham alan şehir soğutma sistemleri gibi biyomimikri biçimleri, şehirlerin doğal varlıkları koruması ve ekolojik biyoçeşitliliği teşvik etmesi için olanaklar yaratırken aynı zamanda insanlar için daha yaşanabilir ve sürdürülebilir bir çevre yaratabilir.
Biyoçeşitliliğe dayalı bir gelecek, kentsel sürdürülebilirliğin yeniden tanımlanmasını gerektiriyor
Biyoçeşitliliği bina tasarımına entegre etmek, kentsel yaban hayatı için altyapıyı yenilemek ve biyomimikri uygulamak gibi yenilikçi stratejiler kentsel sürdürülebilirliği alışılmış “yeşil alanlar” ve “parklar” kotasından uzaklaştırıp bütünsel çözümlere doğru yeniden tanımlıyor.
Bu yaklaşımlar, doğanın dokusunu şehirlerin dokusuna yerleştiriyor. Ekolojik düşünceyi kentsel gelişimin temel unsuru haline getirmek doğayı dekoratif bir öğeden, kentsel alanların temel unsuru haline getirmekle ilgili.
Ekolojiyi şehir planlamasının merkezine koyarak, park sınırlarının ötesinde biyoçeşitlilikle dolu, canlı ve dayanıklı yaşam alanları yaratabiliriz. Kentleşme hızlanırken planlamacılar, politikacılar ve vatandaşlar doğa ile uyumlu bir düşünce sistemini benimsemeli.
Gerçek sürdürülebilirlik, şehirleri yalnızca ekolojik sağlığın günlük yaşamı şekillendirdiği insan mekanları olarak değil; canlı, nefes alan ekosistemler olarak görmek anlamına gelir. Bu değişim, aşırı iklim olaylarına dayanıklı, biyoçeşitlilik açısından zengin ve ekolojik olanaklarla dolu, geleceğe hazır şehirlerin oluşmasını sağlar.