Önce toprak verimliliği…

Toprağın kalitesini fiziksel, biyolojik ve kimyasal özelliklerinin bütünü belirliyor. Topraktan örnek alıp analiz ettirerek toprağın kalitesini öğrenmek mümkün. Ekolojik tarım yapmak için uygun arazi ve toprak kalitesi kadar tarım yapılacak alanın çevre faktörlerinin de önemli olduğunu unutmamak gerekiyor.

Yazan: Hilal Caber (Ziraat Mühendisi)

Toprak organik maddesi

Toprak, mineral parçacıkların yanı sıra organik madde de içerir. Organik madde toprakta oluşan veya toprağa düşen bitkisel ve hayvansal canlılar ya da bunların cansız kalıntılarıdır.

Toprakta organik madde birikiminin toprağın üst katmanlarında olmasını toprak işleme sırasında dikkate almak gerekir. Toprak soluncaları ve çeşitli canlılar tarafından ayrıştırılan cansız organik maddeler mineral besin maddesine dönüştürülür. Organik madde belirli bir ayrışma aşamasından sonra daha kararlı ve kalıcı olan humusa dönüşür.

Toprakta oluşan humus, toprağın havalanması, su tutması ve toprak canlıları için daha uygun bir barınak olması bakımından önemlidir. Toprak verimliliğini toprakta bulunan organik madde miktarı etkiler ve bu miktarın özellikle ekolojik tarım yapılan alanlarda artırılması gerekir. Toprakta bulunan canlıların çokluğu ve çeşitliliği de toprağın verimliliğinin bir göstergesidir.Topraktaki organik madde içeriği ne kadar önemliyse bunun uzun yıllar boyunca korunması da o kadar önemlidir.

Topraktaki organik maddenin ve toprak verimliliğinin korunmasına yönelik olarak şu tedbirler alınabilir:

• Toprağın uygun işlenmesi organik maddenin ayrışmasını hızlandırır.
• Topraktaki organik madde içeriğini ve verimliliğini artıran temel elemen Azot (N)’tur. Bu nedenle azot miktarını artıran baklagil ve yem bitkilerinin ekilmesi önemlidir.
• Topraktan kaldırılan ürün sonrası anız materyali topraktan uzaklaştırılmamalıdır.
• Mümkünse ekim nöbeti (münavebe) sistemiyle üretim yapılmalıdır.
• Yanmış hayvan gübresi ve kompost, organik madde kazanımında çok faydalıdır.
• Baklagil türü bitkileri içeren yeşil gübreleme, toprağa organik madde kazandıran önemli bir girdidir.

Toprak verimliliği

Ekolojik tarımda toprak verimliliği bitki verimliliğinden önce gelir. Esas olan topraktır. Çünkü toprak ne kadar iyi beslenir, bakımı iyi yapılırsa o kadar sağlıklı sebze ve meyve verir. Toprağın sağlığı, verimliliği ve kalitesi, sağlıklı bitkiler yetiştirmenin baş koşuludur. Topraktaki yetersiz bitki besin maddesi, yetersiz sulama, yüzeyde su birikmesi, sıkışmış toprak gibi olumsuzluklar bitkinin sağlıklı gelişimini engeller ve bitkiyi hastalık- zararlı etmenlere karşı daha dayanıksız kılar.

Verimli bir topraktan beklenen özellikler şöyle sıralanabilir:

• Toprak derinliği; bitki köklerinin şekli ve gelişimi birbirinden farklı olduğu için (bazıları derin köklüdür) bunların kolayca gelişebileceği yeterli toprak derinliği olmalıdır.
• Toprak nemi; bitkinin su ihtiyacını karşılayabileceği yeterli nem olmalıdır. Toprak suyu; aşırı ıslaklık veya taban suyu varlığı bitki gelişimini engelleyeceği için toprak yüzeyinde ve toprak içerisinde aşırı su birikiminin olmaması gerekir. Taban suyu yüksek olan yerlerde de drenaj sistemleri kurularak fazla su giderilmelidir.
• Toprak Ph’ı; toprağın aşırı derecede asit ya da alkalin olmaması, Ph’ın normale yakın olması gerekir.
• Toprak organik madde içeriği; toprakta uygun özellikte ve yeterli miktarda bitki besin maddesinin (organik madde, humus vb.) bulunması bunun sürekliliği ve toprak içinde yaşayan canlıların çeşitliliği ve sürekliliği gerekir.
• Toprak, aşırı tuz, pestisid ve ağır metallerle bulaşmamış olmalıdır.

Toprak işleme

Toprak işleme, bitki yetiştirmek için toprak üzerinde yapılması gereken çalışmalardır. Tohum yatağının hazırlanması ve ekim, yabancı ve zararlıların kontrolü, gübreleme ve hasat işlemleri toprak işlemeyle doğrudan bağlantılıdır.

Genel olarak toprak işleme 3 kısımda uygulanır:

• Temel toprak işleme (sonbahar toprak işlemesi),
• Tohum yatağı hazırlama (ekimden önce toprak işleme),
• Vejetasyon esnasında toprak işleme (bakım işleri ve yabancı ot mücadelesi)

Ekolojik tarım yapmak için en uygun toprak işleme tekniği koruyucu toprak işleme yöntemidir.

Koruyucu toprak işleme

Bu yöntemin iki önemli temeli vardır:

1. Ön bitki veya ikinci ürün artıklarının tarla yüzeyine veya yüzeye yakın katmanlara yerleştirilmesidir. Böylece tarla yüzeyi tüm yıl boyunca ve kaymak tabakasına karşın korunmuş olur.
2. Toprak işlemede işlem sayısının azaltılmasıdır.

Koruyucu işleme yönteminde toprağı devirerek işleyen pulluk kullanılmaz. Toprak nemini korumak, toprak yüzeyindeki organik maddeyi kaybetmemek için yüzeysel ve toprağı devirmeden işleyen çizel, kültüvatör gibi tarım aletleri kullanılır. Son derece yararlı olan bu yöntem toprakta su ve rüzgar erezyonunu önler (Hasattan sonra bitki artıkları toprağa bırakılarak ya da toprağa karıştırılarak). Toprak içindeki organizmaların yaşamlarına uygun en iyi ortamı hazırlar; mikro ve makro besin maddelerinin kaybolmasını önler. Topraktaki su ve hava dengesini sağlar, toprağın sıkılaşmasını önler ve bitki kök gelişimine uygun ortamı hazırlar. Toprak su geçirgenliği artar, yüzey akışı azalır böylece su erezyonu önlenir. Bitki artıklarının toprağa gömülmesi de haşere zararını azaltır.

Yazan: Hilal Caber (Ziraat Mühendisi)

Kaynaklar:

ETO “Organik Tarım” kitabı,

Prof. Dr. Sücaattin Kırımhan “Organik Tarım Sistemleri ve Çevre”

https://www.motherearthnews.com/

Buğday Ekolojik Yaşam Dergisi/ Temmuz- Ağustos 2006- Sayı 38