Gelecek pandemi buzulların erimesinden kaynaklanabilir

Bulgular; iklim değişikliği nedeniyle küresel sıcaklıklar arttıkça, buzullarda ve donmuş toprakta hapsolmuş virüs ve bakterilerin yeniden ortaya çıkarak yerel yaban hayatı enfekte etme olasılığının özellikle de kutuplarda arttığını gösteriyor.

Yeni verilere göre bir sonraki pandemi yarasa ya da kuşlardan değil, eriyen buzullardan gelebilir. Kuzey Kutbu gölünde yapılan analiz, buzda kilitli kalan virüs ve bakterilerin yeniden uyanarak yaban hayatı enfekte edebileceğini gösteriyor.

Dünyanın en büyük yüksek Arktik tatlı su gölü olan Hazen Gölü’ndeki toprak ve göl tortularının genetik analizi, bir virüsün yeni bir konakçıya ilk kez bulaştığı viral yayılma riskinin eriyen buzullara yakın yerlerde daha yüksek olabileceğini gösteriyor.

Örneğin 2016 yılında Sibirya‘nın kuzeyinde bir çocuğun ölümüne yol açan ve en az yedi kişiye daha bulaşan şarbon salgını, donmuş toprakları eriten ve enfekte bir ren geyiği leşini açığa çıkaran bir sıcak hava dalgasına bağlanmıştı. Bundan önce bölgedeki son salgın 1941 yılında görülmüştü.

Donmuş virüslerin yarattığı riski daha iyi anlamak için Dr. Stéphane Aris-Brosou ve Kanada Ottawa Üniversitesi’ndeki meslektaşları, yerel buzullardan eriyen suyun aktığı Hazen Gölü’nden küçük, orta ve büyük miktarlarda toprak ve tortu örnekleri topladı.

Bilinen virüslerin yanı sıra potansiyel hayvan, bitki veya mantar konakçılarıyla yakından eşleşen imzaları belirlemek için bu örneklerdeki RNA ve DNA’yı sıralayarak bu virüslerin ilgisiz organizma gruplarına bulaşma olasılığını değerlendiren bir algoritma üzerinde çalıştılar.

Proceedings of the Royal Society B‘de yayınlanan araştırma, virüslerin yeni konakçılara yayılma riskinin, büyük miktarlarda buzul erime suyunun aktığı yerlere yakın yerlerde daha yüksek olduğunu öne sürdü ve buzullar eridikçe  bu olasılık artıyor. 

Ekip, tespit ettikleri virüslerin kaçının daha önce bilinmediğini önümüzdeki aylarda ölçmeyi planlasa da bu virüslerin bir enfeksiyonu tetikleyip tetikleyemeyeceğini henüz değerlendirmedi.

Ancak yakın zamanda yapılan başka araştırmalar, bilinmeyen virüslerin buzul buzunda dolaşabileceğini ve dolaştığını ortaya koydu. Örneğin, geçen yıl ABD’deki Ohio Eyalet Üniversitesi’nden araştırmacılar, Çin’deki Tibet platosundan alınan buz örneklerinde 28’i yeni 33 virüse ait genetik materyal bulduklarını açıkladılar. Bulundukları yere göre virüslerin yaklaşık 15.000 yıllık olduğu tahmin ediliyordu.

2014 yılında Fransa’nın Aix-Marseille Ulusal Bilimsel Araştırma Merkezi’ndeki bilim insanları, Sibirya permafrostundan izole ettikleri dev bir virüsü canlandırmayı başararak 30.000 yıl sonra ilk kez yeniden bulaşıcı hale getirdiler. Çalışmanın yazarı Jean-Michel Claverie o dönemde BBC’ye verdiği demeçte, bu tür buz katmanlarını açığa çıkarmanın “felakete davetiye çıkarmak” anlamına gelebileceğini söylemişti.

Yine de Aris-Brosou’nun ekibi, yüksek bir yayılma riski öngörmenin gerçek yayılmaları veya pandemileri öngörmekle aynı şey olmadığını belirterek  şu görüşü savundular: “Virüsler ve onların ‘köprü vektörleri’ çevrede eşzamanlı olarak bulunmadığı sürece, dramatik olayların yaşanma olasılığı muhtemelen düşük kalacaktır.”

Öte yandan, iklim değişikliğinin mevcut türlerin yayılım alanını değiştireceği ve potansiyel olarak yeni konakçıları eski virüsler veya bakterilerle temas ettireceği tahmin ediliyor.

Aris-Brosou, “Güvenle ortaya koyabileceğimiz tek çıkarım; sıcaklıklar arttıkça, yayılma riskinin arttığıdır.” diyor. “Bu durum salgınlara yol açacak mı? Bunu kesinlikle bilmiyoruz.”

Hazen Gölü’nde belirlenen konakçı değiştirme potansiyelinin göl çökeltileri içinde benzersiz olup olmadığı da belirsiz. Aberystwyth Üniversitesi Disiplinlerarası Çevresel Mikrobiyoloji Merkezi Direktörü Arwyn Edwards, “Tüm bildiğimiz, yerel göletinizdeki çamurdan gelen virüslerin oluşturduğu konakçı değiştirme olasılığı ile aynı olabilir.” dedi.

Bununla birlikte, “Bu riskleri bağlam içinde anlamak için gezegenimizin her yerindeki mikrobiyal dünyaları acilen keşfetmemiz gerekiyor.” dedi. “Artık iki şey çok açık. Birincisi, Kuzey Kutbu hızla ısınıyor ve insanlığa yönelik en büyük riskler bunun iklimimiz üzerindeki etkisinden kaynaklanıyor. İkincisi, başka yerlerden gelen hastalıklar Kuzey Kutbu’nun hassas topluluklarına ve ekosistemlerine giriyor.”

Çeviren: Defne Özegemen

Kaynak: Gelecek pandemi buzulların erimesinden kaynaklanabilir,  Linda Geddes, The Guardian 

Fotoğraf: Donald Slater/University of Edinburgh/PA