Etiket Hafiyesi: Parabenler
Cildimize sürdüğümüz, saçımıza uyguladığımız ya da banyodan lavaboya akıp giden ürünlerin içinde görünmez bir tehdit gizli: parabenler. Koruyucu olarak kullanılan bu kimyasallar, sadece bedenimizi değil, su ekosistemlerini de etkiliyor. Peki parabenler hayatımıza nasıl giriyor ve onlardan korunmak için neler yapabiliriz?
Hazırlayan: Gülnakış Demiren (Gönüllü İletişim Ekibi)
İllustrasyon: Neval Ergün (Gönüllü İletişim Ekibi)
Parabenler, 1920’li yıllardan bu yana çeşitli endüstriyel ürünlerde mikrobiyal büyümeyi önlemek amacıyla kullanılan kimyasal koruyucular. Ancak her ne kadar “koruyucu” tanımı bulunsa da paraben içeren ürünler hem kullanımında hem de kullanıldıktan sonra banyo ya da mutfaklarımızdan su sistemlerine karışarak sağlığımızı ve doğal varlıkları tehdit edebiliyor. Bu maddeler, arıtma sistemlerinden tamamen süzülemeyebiliyor ve doğada, sucul sistem canlılarında hormon bozucu etki yaratabiliyor. Bu durum, özellikle su ekosistemlerindeki yaşam için bir risk teşkil ediyor.
Son yıllarda yapılan çalışmalar, özellikle bazı paraben türlerinin endokrin bozucu potansiyel taşıdığına ve çevresel birikim riski oluşturduğuna dikkat çekiyor. Hayvanlar üzerinde yapılan bazı araştırmalar ise, özellikle propilparaben (propylparaben) ve butilparaben (butylparaben) türlerinin endokrin sistem üzerinde etkili olabileceğini gösteriyor. Ayrıca bazı bireylerde cilt alerjileri ve hassasiyetler oluşturduğu biliniyor.
Parabenler, özellikle metilparaben (methylparaben), etilparaben (ethylparaben), propilparaben (propylparaben) ve butilparaben (butylparaben) türevleriyle kozmetik sektöründe yaygın olarak kullanılıyor. Kullanım alanları:
- Şampuan, saç kremi, duş jeli
- Nemlendirici, güneş kremi, makyaj ürünleri
- Tıraş ürünleri ve deodorantlar
- Diş macunları ve bazı ağız bakım ürünleri
- Bazı reçetesiz ilaç ve vitamin destekleri
- İşlenmiş gıdalar ve ambalaj malzemeleri
Etiketlerde bu maddeler genellikle “-paraben” takısıyla sonlanan kimyasal isimler olarak yer alır. Hem kendi sağlığımıza hem de çevrenin sağlığına yönelik tehditlerden korunabilmek için;
- Etiket okuyun: İçerik listesinde “-paraben” ile biten maddeleri kontrol edin.
- “Paraben içermez” ibareli ürünleri tercih edin.
- Organik sertifikalı ürünler kullanın.
- Gereksiz ürün tüketimini azaltın.
- Yerel ve temiz içerikli üreticileri destekleyin.
- Kendi temizlik ve bakım malzemenizi bildiğiniz içeriklerle kendiniz yapın. Bunun için zehirsizev.com gibi sitelerden yararlanabilirsiniz.
Kaynakça
https://www.sensatia.com.tr/blog/icerik/paraben-nedir-parabenin-zararlari-nelerdir
Vo, T.T.B., et al. (2010). Estrogenic activity of parabens and their chlorinated derivatives using a yeast estrogen screen.
FDA – U.S. Food and Drug Administration. (2020). Parabens in Cosmetics.
https://www.fda.gov/cosmetics/cosmetic-ingredients/parabens-cosmetics
“Parabenler ve Endokrin Sistem Üzerine Etkileri” – Marmara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Öğr. Gör. Dr. Ayşe Gül Toker (Sunum, 2020)