ENGLISH
DESTEK OL!
Gönüllü Ol
HABERLER

Tarihi Piyalepaşa Bostanı’ndan Son Haberler: Bir Bostanı Korumak, Bir Yaşamı Sürdürmek

Yayınlanma Tarihi: 5 Kasım 2026
Tarihi Piyalepaşa Bostanı’ndan Son Haberler: Bir Bostanı Korumak, Bir Yaşamı Sürdürmek

İnşaat ve otopark projelerinin gölgesinde yıllardır direnen Piyalepaşa Bostanı’nda neler oluyor? İşte Piyalepaşa Bostanı’ndan gelen umut verici son haberler… 

Hazırlayan: Beyza Özel (Buğday Derneği İletişim Gönüllüsü)

İstanbul’un beton dokusu içinde, yüzyıllardır toprağın işlendiği, suyun kendine yol bulduğu ve sebzelerin yetiştiği bir bostan var: Piyalepaşa Bostanı. Mimar Sinan döneminden günümüze uzanan bu tarihi alan, yalnızca sebze yetiştirilen bir toprak parçası değil; İstanbul’un kent tarımı geçmişini, geleneksel üretim bilgisini ve insanın doğayla kurduğu ilişkiyi bugüne taşıyan yaşayan bir miras.

Tarihi kuyusu, kesme taş havuzu ve satranç tahtasını andıran geleneksel tava/maşula sulama sistemiyle Piyalepaşa Bostanı, geçmişten kalan izleri hâlâ üretimin içinde barındırıyor. Ancak bu mirasın geleceğine sahip çıkmak, tarihi yapıların ve sulama sistemlerinin korunmasından daha fazlasını gerektiriyor. Çünkü bostanın asıl hikâyesi, toprağı bugün de işleyen insanların emeğinde ve üretimin devamlılığında saklı.

Peki, inşaat ve otopark projelerinin gölgesinde yıllardır varlığını sürdürmeye çalışan bu bostanın geleceği için neler yapılıyor? 4 Ekim 2026’da Depo İstanbul’da düzenlenen Piyalepaşa Bostanı Yönetim Planı Forumu’nda bir araya gelen bostan gönüllüleri, sivil toplum temsilcileri ve diğer katılımcılar, bu soruya birlikte yanıt aradı.

Yıkım tehdidinden ortak bir gelecek arayışına

Piyalepaşa Bostanı, 2015 yılında gündeme gelen otopark projesiyle yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kaldığında mahalleli, tarihçiler, arkeologlar ve ekoloji gönüllüleri bir araya gelerek bostanın korunması için bir mücadele başlattı. Bu çabalar sonucunda bostan, Koruma Kurulu tarafından kültür varlığı olarak tescillendi.

Ancak bir alanın koruma altına alınması, onun geleceğini tek başına güvenceye almıyor. Piyalepaşa Bostanı’nın hikâyesi de bu gerçeği hatırlatıyor: Bostanı korumak, yalnızca toprağı ve tarihi yapıları değil, orada sürdürülen üretimi, bostancıların bilgi ve deneyimlerini, suyun ve toprağın kullanımına ilişkin geleneksel yöntemleri de korumak demek.

İstanbul Kent Konseyi, İstanbul Büyükşehir Belediyesi, sivil toplum kuruluşları ve bostan gönüllülerinin katkılarıyla geliştirilen yönetim planı çalışmaları, bu bütüncül koruma yaklaşımı için önemli bir zemin oluşturuyor. 4 Ekim’deki forumda ise planın nasıl hayata geçirilebileceği, hangi adımların önceliklendirilmesi gerektiği ve bostanın geleceğinde kimlerin nasıl sorumluluk üstlenebileceği tartışıldı.

Bostanı korumak, bostancıyı yaşatmak

Forumun öne çıkan başlıklarından biri, bostanın korunmasıyla bostancılığın ekonomik olarak sürdürülebilmesi arasındaki ilişkiydi.

Bostancılık, yalnızca geçmişten miras kalan bir üretim biçimi değil, aynı zamanda bir geçim kaynağı. Ancak üretimden elde edilen gelirin yetersiz kalması, üretim girdilerine yönelik desteklerin yetersizliği ve işgücünün giderek azalması, bostancılığın geleceğini zorlaştırıyor.

Forumda bu doğrultuda farklı öneriler gündeme geldi. Mahalleliyle doğrudan alışveriş ilişkisinin güçlendirilmesi, bostanda düzenli bir satış noktasının oluşturulması, belediyelerin sosyal marketlerinin değerlendirilmesi ve Beyoğlu Gıda Topluluğu’nun deneyiminden yararlanılması bunlardan bazılarıydı. Ürünlerin taşınması ve dağıtımı için mevcut araç ve lojistik olanaklarının ortak kullanılması da konuşuldu.

Buradaki temel mesele, bostanda yetişen sebzelerin kentlilere ulaşmasından ibaret değil. Üreticiyle tüketici arasındaki mesafeyi kısaltırken bostancının geçimini sürdürebileceği, uzun vadeli ve gerçekçi bir ekonomik model geliştirmek gerekiyor. Dayanışma, ancak üretimin devamlılığını desteklediğinde kalıcı bir anlam kazanıyor.

Suyun izinde, kuşakların bilgisinde

Toprağın nasıl işleneceği, suyun bostan içinde nasıl yönlendirileceği, sulama kanallarının ve küçük su setlerinin nasıl kullanılacağı, üretim sırasında değişen koşullara nasıl karşılık verileceği… Bunlar yalnızca anlatılarak değil, uygulayarak ve deneyimleyerek öğrenilen bilgiler.

Forumda bu nedenle bostancılık pratiğinin, yazılı belgelerin yanı sıra fotoğraflar, çizimler, kısa videolar ve belgesel çalışmalarıyla kayıt altına alınması önerildi. Bostancılığın somut olmayan kültürel miras olarak tanınmasına yönelik çalışmalar da bu çerçevede önem taşıyor. Ancak bilgiyi kayda geçirmek kadar, onu aktaracak insanlarla birlikte yaşatmak da gerekiyor. Bostancıların deneyimlerinin gençlerle ve diğer kent bostanlarıyla paylaşılması, uygulamalı eğitimlerin geliştirilmesi ve geleneksel üretim yöntemlerinin yeni kuşaklara aktarılması, bu mirasın geleceği açısından belirleyici olacak.

Forumda toprak ve su analizlerinin yapılması, bitki envanterinin çıkarılması ve geleneksel sulama sisteminin ekolojik değerinin incelenmesi de gündeme geldi. Böylece Piyalepaşa Bostanı, yalnızca korunması gereken tarihi bir alan olarak değil, bugünün kentlerinde doğayla kurduğumuz ilişkiyi yeniden düşünmemize yardımcı olabilecek yaşayan bir üretim alanı olarak ele alınacak.

Bir bostanın geleceği kimin sorumluluğunda?

Forumda tartışılan bir diğer önemli konu, bostanın korunmasında ve yönetiminde kimlerin sorumluluk üstleneceğiydi.

Belediye yönetimleri ve siyasi koşullar değişebilir. Bu nedenle bostanın geleceğini yalnızca belirli kurumların kararlarına bağlı bırakmamak; kullanım hakkını güvence altına alabilecek hukuki mekanizmaları araştırmak ve katılımcı bir yönetim yapısı oluşturmak gerektiğinin altı çizildi. 

Bostancıların, mahalle sakinlerinin, sivil toplum kuruluşlarının ve dayanışma gruplarının sürece nasıl katılacağı kadar, bu aktörlerin rol ve sorumluluklarının nasıl belirleneceği de önemli. Bostanın kimin tarafından temsil edildiği, mahallelinin burayla nasıl bir ilişki kurabileceği ve kararların nasıl alınacağı konusunda açıklık sağlanması gerekiyor. Çünkü Piyalepaşa Bostanı, yalnızca belirli bir grubun sahiplendiği ya da dışarıdan ziyaret edilen bir alan olarak değil, üretimin sürdüğü ve mahallelinin doğrudan ilişki kurabildiği yaşayan bir mekân olarak varlığını devam ettirmeli.

Bu ilişkiyi güçlendirmek için sohbetlerden ve doğrudan ürün alışverişinden atölyelere kadar farklı katılım biçimleri geliştirilebileceği konuşuldu. Ancak burada da önemli bir denge var: “Bostana yönelik etkinlikler ve gönüllü destekleri bostancının ihtiyaçlarını gözetmeli; üretimi aksatmak yerine onu desteklemeli” vurgusu yapıldı.

Bir bostandan daha fazlası: Kent tarımı için ortak bir mücadele

Piyalepaşa Bostanı’nın geleceği, İstanbul’daki diğer tarihi bostanlardan ve kent tarımı alanlarından bağımsız düşünülemez.

Yedikule başta olmak üzere İstanbul’un farklı bostanlarında edinilen deneyimlerin paylaşılması, ortak sorunların birlikte ele alınması ve kent tarımını korumaya yönelik daha geniş bir dayanışma ağının kurulması da forumun gündemindeydi.

Elbette İstanbul’un ve Türkiye’nin tarıma ilişkin bütün sorunlarını tek bir bostan üzerinden çözmek mümkün değil. Ancak kent bostanlarının korunması, gıdanın nerede ve nasıl üretildiğine ilişkin soruların kent yaşamının bir parçası haline gelmesine katkı sunabilir. Bostanlar, üretim alanı olmanın yanı sıra kentlilerin gıdayla, toprakla ve birbirleriyle kurdukları ilişkiyi yeniden düşünmelerine de alan açabilir düşüncelerine forumda yer verildi. 

Bu nedenle Piyalepaşa Bostanı için geliştirilecek yaklaşımın başka bostanlara aktarılabilecek deneyimler üretmesi de önem taşıyor.

Temennilerden eyleme

Forumda ortaya çıkan önerilerin bir başka ortak noktası da bunların genel temenniler düzeyinde kalmaması gerektiğiydi.

Yönetim planının uygulanabilir bir eylem planına dönüşebilmesi için önceliklerin belirlenmesi, sorumluların netleştirilmesi, çalışma gruplarının oluşturulması ve gönüllülerin hangi alanlarda katkı sunabileceğinin açıklığa kavuşturulması gerekiyor. Planın en az beş yıllık bir perspektifle ele alınması ve belirli aralıklarla yapılacak değerlendirmelerle güncellenmesi de öneriler arasında yer aldı. Hukuki güvencenin güçlendirilmesi, bostancının üretim ve geçim koşullarının iyileştirilmesi, geleneksel bilginin belgelenmesi, mahalleyle ilişkinin geliştirilmesi ve diğer kent bostanlarıyla dayanışmanın artırılması, bu sürecin birbirini tamamlayan parçaları olacak.

Dünyanın Kokusu…

Piyalepaşa Bostanı’nın geleceği, yalnızca orada değil, hepimizin kentte nasıl bir yaşam istediğimizde şekillenecek. Gıdanın nereden geldiğini bildiğimiz, üreticinin emeğiyle doğrudan ilişki kurabildiğimiz, suyun ve toprağın değerini gündelik hayatın içinde görebildiğimiz bir yaşam…

Şimdi bu kadim mirası bir müze parçası gibi dondurmadan, üretimin ve toplumsal ilişkilerin sürdüğü yaşayan bir mekân olarak geleceğe taşıma zamanı. Bunun için bostancının emeğini, geleneksel bilgiyi ve toplumsal dayanışmayı aynı koruma yaklaşımının parçası olarak düşünmemiz gerekiyor.

Yağmurdan sonra toprağın kokusuna geosmin, yani “dünyanın kokusu” deniyor. Canlılarla kurduğu ilişkinin 450 milyon yıllık bir yaşam döngüsüne eşlik ettiği söyleniyor.

Belki dayanışma da böyle bir şeydir: Bizi birbirimize ve yaşama bağlayan, ne kadar unutsak da içimizde izini koruyan dünyanın kokusu!

Etiketler: , , ,

Henüz yorum yapılmamış

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir


Paylaş