Hatay’da ekonomik ve ekolojik anlamda dirençli bir üretim modeli oluşuyor.
Buğday Ekolojik Yaşamı Destekleme Derneği olarak, afetlere ve krizlere dayanıklı bir üretim modeli oluşturmak üzere iki yıl önce başlattığımız Hatay’da Tarımsal Üretimde Onarıcı Dönüşüm projesine katılan çiftçilerimiz ekonomik ve ekolojik anlamda dirençli modeller oluşturma yolunda büyük adımlar attılar. Üretim yöntemlerini dönüştürdüler, dayanışma ağları kurdular; topraklarıyla birlikte yaşamlarını onarmaya başladılar.
Depremden sonra üretimi bırakma noktasındaki çiftçiler, Buğday Derneği olarak iki yıldır verdiğimiz eğitimler ve danışmanlıklar sonucunda üretimlerine yeniden sarıldı. Toprağın canlılığını ve verimliliği artırmaya başlayan çiftçiler, uyguladıkları agroekolojik yöntemlerle hem doğa dostu hem sağlıklı hem de verimli üretim yapılabildiğini ortaya koydu.
Hatay’da Tarımsal Üretimde Onarıcı Dönüşüm projesiyle birlikte, ilin farklı bölgelerinde üretim yapan toplam 64 çiftçi 750 dekar arazide agroekolojik uygulamalara geçiş yaptı.
Üreticiler bugün kendi gübre, bitki besleme ve mücadele malzemelerini doğal yöntemlerle üretiyor, agroekolojik teknik ve uygulamalara devam ediyor, çiftçiden çiftçiye bilgi aktarımı yöntemiyle mevcut bilgi ve deneyimlerini birbirlerine ve çevrelerindeki üreticilere anlatıyor, işbirliği içinde oldukları kooperatif ve yeni pazarlama kanallarıyla ürünlerini Türkiye’nin farklı bölgelerine ulaştırabiliyorlar.
Sürdürülebilir tarım uygulamalarını ve sosyal hareketleri bir araya getiren agroekoloji hareketi, doğa dostu tarım uygulamalarıyla insan ve doğal varlıkların sürdürülebilirliğini sağlamakla kalmıyor aynı zamanda herkesin sağlıklı gıdaya adil erişimini, iklim değişikliğinin etkilerinin azaltılmasını da bütüncül bir yaklaşımla ele alıyor.
Bu anlamda Buğday Derneği olarak Hatay’da yürüttüğümüz onarıcı dönüşüm projesinin, ekolojik, ekonomik ve sosyal açıdan kazanımları ZENNA Kurumsal Marka Yönetim Araştırmaları ve Danışmanlığı tarafından yapılan etki ölçme ve değerlendirme çalışmasıyla ortaya kondu. Çalışmanın sonuçları projeye katılan çiftçilerin, üretimleriyle birlikte yaşamlarını da onarmaya başladıklarını açık bir şekilde gösteriyor.
Onarıcı tarım ve doğa dostu uygulamalar sayesinde toprak yeniden canlandı!
Projeyle birlikte pestisit kullanmaktan vazgeçip doğa dostu preparatları kullanma oranı ilk dönem üreticilerinde %94, ikinci dönem üreticilerinde ise %84 oldu. Üreticiler proje kapsamında öncelikle doğal ilaçlar/tuzaklar ve doğal gübreler hazırlamaya başladı.
Ankete katılan üreticiler agroekolojik yöntemleri uygulamaya başladıktan sonra topraklarındaki değişiklikleri şöyle ifade ettiler:
“Agroekolojik uygulamalarla kendi gübremi elde ettim. Bahçemde sorun görünen ot ve benzeri bitkileri doğal ilaç olarak kullandım. Sulama ve yağmur suyu hasadı sayesinde bahçemdeki su problemini çözdüm.”
“Bahçede uğur böceği, arı gibi bazı yararlı böceklerin artış gösterdiğini görmek benim için çok kıymetliydi.”
“Daha önce kullandığımız sentetik gübreler yüzünden toprağımız yorgun bir hâl almıştı ürünlerimiz artık olmuyordu. Yaptığımız kompost sayesinde toprağımızı onardık artık kendi gübremizi, ilaçlarımızı kendimiz yapıyoruz.”
Üreticilerin girdi maliyetleri azaltırken, temiz ve sağlıklı ürünlerini alternatif satış kanalları sayesinde Türkiye genelinde pazarlama şansı buldular.
Projenin pazarlama danışmanlığından faydalanan ilk dönem üreticilerinin %64’ü, ürününü proje öncesine göre alternatif kanallara pazarlamaya başladığını, %52’si ise ürünlerini eskisinden daha iyi bir fiyata sattığını belirtti. Agroekolojik uygulamalara geçiş yapan çiftçiler, konvansiyonel tarımda kullandıkları sentetik gübre ve tarım zehirlerinden uzaklaşarak dış girdi maliyetlerini düşürmeye başladılar:
“Pestisit kullanmıyorum. Kendi gübrelerimi kendim yaptım ve uyguladım. İlaç gibi tuzak gibi ne lazımsa ben yapıyorum. Kısaca ‘girdi’ sorun olmaktan çıktı.”
“Toprağımın verimi arttı ürünlerim, daha kaliteli oldu, suyu daha verimli kullanabildim, yeni uygulamalar keşfettim.”
Çiftçiden-çiftçiye bilgi aktarımıyla üreticilerin arasındaki sosyal bağlar güçlendi, yeni işbirlikleri ve örgütlenme yapısı oluşmaya başladı.
İlk dönem üreticilerinin %97’si, ikinci dönem üreticilerinin %88’i çiftçiler arası kurulan iletişim ağı ile birbirine destek olmaya başladı:
“Deprem sonrasında en zor zamanımızda ne yapacağımızı bilemez haldeyken bizi topluluğumuzdaki üreticilerle tanıştırdı. Her ne kadar ürettiklerimiz farklı olsa da amacımız aynıydı; öğrenmek, öğrenirken birlik olmak, birlik olurken birbirimize destek olmaktı.”
“Depremin etkisiyle bir kopuş, işe yaramama, yetersizlik, çöküş yaşamıştım. Buğday Derneği bu konuda çok destek oldu. Tekrar üretmek, aynı fikirlere sahip insanlarla birlikte mücadele etmek tekrar hayatımızı oluşturmamızı sağladı.”
Buğday Derneği olarak bundan sonra ne hedefliyoruz?
2024-2025 yıllarında Hatay’da agroekolojik üretime geçen çiftçilerin sağlam bir altyapı kurabilmeleri için üretim, pazarlama ve örgütlenme konularında danışmanlığa duydukları ihtiyaç devam ediyor.
Proje katılımcısı çiftçilerin agroekolojik üretime devamlılığının yanı sıra örgütlenme çalışmalarını sürdürmeleri, üretimde ihtiyaç duydukları izleme-analiz-kriz yönetimi programlarının takibi ve farklı-çeşitli pazarlama kanallarına entegre olabilmeleri için 2026’da projenin devam etmesi kritik bir önem taşıyor.
Afetlere ve krizlere dirençli tarım ve gıda üretimi konusunda Hatay çiftçisiyle başlattığımız modelin sağlam bir altyapıya kavuşması ve tüm Türkiye’ye yayılması için sponsor/destekçi arayışımız devam ediyor.
Ekonomik ve ekolojik anlamda dirençli üretim modellerini tüm Türkiye’ye yaymaya kararlıyız!
Geride bıraktığımız iki yıl içinde üreticilerimiz agroekolojik üretim, pazarlama ve örgütlenme konusunda büyük bir aşama kat ettiler. Buğday Derneği olarak 2026 yılında da uzman ve danışmanlarımızla birlikte desteğimizi sürdüreceğiz. Üreticilerimizin “Hatay Ekolojik Üretim Birliği” adı altında bir araya gelmesiyle birlikte hedefimiz, agroekolojik gıda sistemlerinin Türkiye’de yayılması için yeni adımlar atmak.
Projeye üç ayrı ödül
Çiftçilerimizin başarısı üç ödülle de karşılık buldu. Hatay’da Tarımsal Üretimde Onarıcı Dönüşüm projesi sponsorlarımızdan Türkiye İş Bankası A.Ş.’nin başvurduğu Sardis Ödülleri’nde Pozitif Sosyal Etki kategorisinde Gümüş Ödül, Türkiye Halkla İlişkiler Derneği’nin düzenlediği Altın Pusula’da ise 2 ayrı ödüle layık görüldü.

Bizim için gerçek ödül, üreticilerin dönüşüm hikâyeleri…
Buğday’la Birlikte buluşmasında Tarımsal Üretimde Onarıcı Dönüşüm projesine neden katıldıklarını ve projenin etkilerini sorduğumuz Hatay’lı üreticiler anlatıyor:
“İçtiğimiz su, soluduğumuz hava, yediklerimiz bizi hasta etmesin düşüncesiyle temiz üretime başladım. Agroekoloji eğitimlerinde kompost yapmayı, su hasadını, münavebeli ekimi, yetiştirdiğim sebzelerin tohumlarını almayı öğrendim. Hayatımda ilk kez karakılçık buğdayı yetiştirdim. Kompost yaparken hem atıklarımızı değerlendiriyoruz hem çevreyi kirletmiyoruz hem de neredeyse sıfır maliyetle toprağı iyileştirip dönüştürüyoruz.” Nasip Kayabaşı
“Doğduğumdan beri üretimin içindeyim, bugüne kadar yetiştirdiğim biberleri fabrikaya veriyordum. Zehirsiz üretime dönünce gübre ve ilaca ihtiyacım kalmadı. Zehirsiz ürünlerimi kooperatiflere ve vatandaşa sattım.” Mahmut Bulut
“Konvansiyonel tarım yaparken sentetik gübre yüzünden toprağımız iyice zayıflamış verim düşmüştü. Kompost sayesinde toprak canlandı, bitkiler güçlendi, toprağın su tutma kapasitesi arttı.” Burcu Altın
“15 yıldır çiftçiyim, iki yıl öncesine kadar konvansiyonel tarım yapıyordum. Yaşadığımız büyük felaketten sonra umutsuzluğa kapılmıştım, ta ki Buğday Derneği ile tanışana kadar. Çok güzel eğitimler aldık. Kompost sayesinde kimyasal gübre kullanımım azaldı, aldığımız numunelerden kompostun çok iyi işlediğini gördük.” Didem Esmer
“Çevremdeki çiftçiler suni gübre kullanmadan, böcek, ot ilacı atmadan nasıl kaliteli ürün aldığımı merak ediyorlar, üretimden hasada kadar olanları izliyorlar ben de öğrendiklerimi aktarıyorum.” Ali Fakıoğlu
“Bu toplumsal bir hareket, bunu yaymak projeye katılan çiftçilerin görevi. Agroekolojik üretim daha ucuz, girdi maliyetleri düşük. Bu özelliği çevremdekilerin ilgisini çekiyor, bana nasıl üretim yaptığımı soranlara açıklıyorum. Temiz gıdaya herkesin ulaşmasını istiyorum.” Bilal Hamurcu
“Doğaya olan saygım ve borcum nedeniyle organik tarıma başladım. Zehirsiz, ekolojik tarımla geçmiş hatalarımızı onarıyor toprağa borcumuzu ödüyoruz. Su hasadına başladım, kuraklık için önlem almalıyız. Pazarlama sorunumuz var bu da ancak tüketici bilinçlenirse çözülür.” Süleyman Aslan
“Atalık tohumlarla birlikte sağlığımızı da kaybettik. Buğday Derneği’nin eğitimlerine katıldığımda depremden daha büyük bir felaket yaşadığımızı fark ettim, yediklerimiz bizi zehirliyor. Agroekoloji ile toprak canlandı, verim arttı, girdi neredeyse %95 azaldı. Projeye katılan 3-4 kişi kolektif çalışarak 101 dönümde yöremizin yerel karakılçık buğdayını yetiştirdik.” Gökmen Ekiz
“Örgütlenmek maliyetlerimizi düşürürken, pazarlık gücümüzü artırıyor. Dal öğütme makinesini sırayla kullanıp bahçelerimize malç yapıyoruz. Dayanışma bizi güçlendiriyor.” Nurhak Kar Öksüz
“Çiftçi torunuyum fakat tarıma Buğday Derneği’nin projesi ile başladım. Yetiştirdiğim mandalinaları bu sene perakende sattım. Ürünlerimin girdiği evlerdeki insanlarla bağlantı kurmak bana çok iyi geldi.” Şiraz Yoğun
“Yirmi sene önce kök ilacıyla yok edilen ‘tirşik’ otu bahçemde tekrar bitti. Yani toprak yirmi yıl önceki haline döndü. Ürünlerimi perakende satıyorum, paketlere pestisit analiz raporlarını koyuyorum, alanlar tekrar almak istiyor.” Ural Şahutoğlu
Projede çiftçi eğitimleri ve tarımsal üretim faaliyetlerini destekleyen Türkiye İş Bankası A.Ş.’ye,
proje ekibinin ulaşımını sağlayan Ayvens’a, destekçilerimiz Buğday Derneği üyesi İzel Levi Coşkun ile
BÜNSA Döküm A.Ş.’ye teşekkür ederiz.Proje hakkında detaylı bilgiye www.hatayicinbirlikte.org adresinden ulaşabilirsiniz.









