Çocuklarda Kurşun Alarmı!

Türkiye’de milyonlarca çocuk kurşun ve gelişim bozucu toksik maddelerle karşı karşıya. Yeni rapor, yoksulluk ve yetersiz beslenmenin çocuklarda kurşun emilimini artırdığını ortaya koyuyor.

Yazı: Beyza Özel – Buğday Derneği İletişim Gönüllüsü

Bir Arada Yaşarız Eğitim ve Toplumsal Araştırmalar Vakfı (BAYETAV) tarafından yayımlanan bir rapor, Türkiye’de çocukların kurşun ve diğer gelişim bozucu toksik maddelere maruziyetinin ciddi boyutlara ulaştığını ortaya koydu. Gıda Mühendisi Dr. Bülent Şık imzalı “Kurşuna Karşı Bir Öğün: Çocukları Gelişim Bozucu Toksik Maddelerden Korumak ve Eğitim Adaletini Güçlendirmek” başlıklı raporda, ücretsiz okul yemeği programının çocuk sağlığı açısından acil bir kamusal ihtiyaç olduğu vurgulanıyor.

Rapora göre kurşun, çocukların bilişsel gelişimini etkileyen en önemli toksik maddeler arasında yer alıyor. Uzmanlar, çocukların yetişkinlere kıyasla toksik kimyasalları daha fazla emdiğini, daha geç vücuttan attığını ve bu nedenle çok daha yüksek risk altında olduğunu belirtiyor. Özellikle yetersiz beslenme, demir, kalsiyum ve çinko eksikliği gibi durumlar kurşun emilimini artırıyor.

Araştırmada dikkat çeken verilerden biri de Türkiye’de tüketici ürünlerinde tespit edilen kurşun oranları oldu. UNICEF ve Pure Earth’ün 2024 tarihli piyasa kontrolüne atıf yapılan raporda; metal gıda kaplarının yüzde 67’sinde, seramiklerin yüzde 53’ünde, boyaların yüzde 70’inde, oyuncakların yüzde 29’unda ve baharatların yüzde 25’inde referans düzeylerin üzerinde kurşun bulunduğu aktarıldı.

Raporda, çocuklarda yüksek kurşun maruziyetinin IQ düşüşü, dikkat eksikliği, öğrenme güçlüğü, dil gelişiminde yavaşlama ve davranış sorunları gibi kalıcı nörogelişimsel etkilere yol açabileceği belirtildi. Çocukların gerçek yaşamda yalnızca kurşuna değil pestisitler, PFAS ve metilcıva gibi farklı nörotoksik maddelere de aynı anda maruz kaldığına dikkat çekildi.

Türkiye’de kanda kurşun düzeyini izleme yönünde düzenli bir programın bulunmadığını belirten çalışma, mevcut araştırmalara göre kanındaki kurşun seviyesi kritik eşik olan 5 µg/dL’nin üzerinde olan çocuk sayısının 650 bin ile 6,3 milyon arasında değiştiğini ortaya koyuyor. Raporda, güncel referans değer olan 3,5 µg/dL esas alındığında risk altındaki çocuk sayısının “en az birkaç milyon” olabileceği ifade edildi.

Dr. Bülent Şık, çocukların toksik maddelerden korunmasının yalnızca sağlık değil, aynı zamanda eğitim adaleti ve toplumsal eşitlik meselesi olduğunu belirterek şu değerlendirmeyi yaptı: “Ücretsiz okul yemeği ve temiz içme suyu sağlamak; çocuklarda kurşun gibi gelişim bozucu toksik kimyasalların etkilerini azaltan en önemli kamusal müdahalelerden biridir.”

Raporda belirtilen çözüm önerileri arasında düzenli kan kurşun düzeyi izleme programı oluşturulması, eski su tesisatlarının yenilenmesi, kurşunlu boyaların yasaklanması, oyuncak ve mutfak ürünlerinin sıkı denetlenmesi ile ücretsiz okul yemeği programının hayata geçirilmesi yer aldı.

BAYETAV’ın yayımladığı rapora göre ücretsiz okul yemeği programı, yalnızca beslenme değil çocukları toksik maddelerden koruma açısından da kritik bir kamusal çözüm.

Raporun tamamına BAYETAV resmi sitesi üzerinden erişilebiliyor.

Raporda kurşun maruziyetini azaltmak için şu çözümler öneriliyor:  

• Düzenli kan kurşun düzeyi taramaları yapılması

• Eski su tesisatlarının yenilenmesi

• Kurşunlu boyaların yasaklanması

• Oyuncak ve tüketici ürünlerinin sıkı denetlenmesi

• Okullarda ücretsiz yemek ve temiz içme suyu sağlanması

• Yüksek riskli bölgelerde çevresel denetimlerin artırılması