Burkina Faso’nun başkentini çevreleyen bir yeşil kuşak ülkeyi iklim krizine hazırlıyor
Göz alabildiğince ağaçlar, sebze tarlaları ve su depolarından oluşan bir karmaşa. Yakından bakıldığında devasa bir arsa gibi görünebilir, ancak bu sıra dışı proje aslında 2.000 hektar boyunca uzanıyor ve şu anda Ouagadougou şehrini tamamen çevreleyen yeşil bir kuşak.
Yeşil kuşak yıllar önce, 1970’lerde, yeşilliğin ötesinde, sadece birkaç adım ötedeki çöle karşı koruyucu bir duvar inşa etmek amacıyla hayata geçti. Gıda ve Tarım Örgütü’ne (FAO) göre, Burkina Faso‘da toprakların üçte biri – yaklaşık 9 milyon hektar verimli arazi – bozulmuş durumda ve yılda ortalama 360.000 hektarlık bir bozulma oranı olduğu tahmin ediliyor. Centre Universitaire de Ziniaré’de (CUZ) arazi bozunumu uzmanı ve çevre ekonomisti olan Sidnoma Abdoul Aziz Traoré, “Burkina Faso iklimsel olarak elverişli bir ülke değil, ancak 1980’lerde yaşanan kuraklık, sorunu daha da kötüleştirdi ve daha az bozunmuş alanlara doğru önemli nüfus hareketlerine yol açtı” diyor. Ancak Traoré’ye göre bu durum geri döndürülemez değil.

Yeşil kuşağın başlangıçtaki hedefi, yılda 100 hektar olmak üzere 2.100 hektarlık bir alanı ağaçlandırmaktı. 1986 yılına gelindiğinde ağaç dikilen alan 1.032 hektara ulaşmıştı. Proje, 2.000 hektara ulaşmasına rağmen sonraki yıllarda biraz durakladı. Ancak Ulusal İstatistik ve Demografi Enstitüsü (INSD) verilerine göre, çölü durdurmanın ötesinde sıcakla mücadele etmeyi ve sadece 14 yılda nüfusu iki katına çıkan bir şehri beslemeye yardımcı olmak için kentsel tarımı teşvik etmeyi amaçlayan projeye son zamanlarda yeni bir ivme kazandırıldı. Geçen yıl ülkeyi vuran ve Burkina Faso’da sıcaklığın üç gün üst üste 42.3C’yi aştığı ölümcül sıcak hava dalgası, kent için artık hayati önem taşıyan bu projenin aciliyetini daha da arttırdı.
Burkinabe’nin başkentindeki Kızıl Haç Federasyonu İklim Merkezi’nden iklim bilimci Kiswendsida Guigma, “Yeşil kuşağın amaçlarından biri de şehrin sıcaklığını düşürmek; bu yüzden ağaç dikiyoruz” diyen Burkinabé Kızıl Haçı’ndan Moumini Sawadogo, kuşağın bir parçası olarak iki su kuyusunun inşası ve agroekoloji eğitimi de dahil olmak üzere iki hektarlık bir bahçeyi finanse etti. Araştırmalar “botanik bahçelerinin şehir sıcaklıklarını düşürme kapasitesi en yüksek yeşil alanlar” olduğunu ve Londra’daki Chelsea Physic Garden ve Kew Kraliyet Botanik Bahçeleri ya da Singapur’daki Gardens by the Bay gibi alanların sıcak hava dalgaları sırasında çevrelerindeki şehir sokaklarında hava sıcaklıklarını ortalama 5 derece düşürdüğünü gösteriyor.
Şehir sakinleri altı yataklı bir arsaya sahip olabilirler. 55 yaşındaki Zarate Ibundo, hayatı boyunca satmak için taş toplayarak yaşamış – bu, herhangi bir şekilde günlük geçimini sağlamak isteyenlerin yaptığı bir iş. Çoğu, kentin dış mahallelerindeki taş ocaklarına giderek büyük taşları elle kırıp çakıl haline getirdikten sonra daha zengin evlerin bahçelerini süslemek için kullanıyor. Ancak iki yıl önce Ibundo, tarımla uğraşmak için taşları bıraktı ve şimdi her biri yaklaşık 3 metre uzunluğunda ve 1 metre genişliğinde altı yataktan oluşan bir arsası var. Ouagadougou’nun dördüncü bölgesinde yer alan, marul ve mevsimlik ürünler yetiştirdiği bahçesinde “Artık günde 2,000xof [Batı Afrika CFA frangı] (2.54 £) kazanabiliyorum” diyor. Dünya Bankası’na göre burada nüfusun yaklaşık üçte biri günde 1.53 sterlinden daha az bir gelirle yaşıyor.
Lahana, soğan, nane, marul ve papaya artık kadınların çalıştıkları, dinlendikleri, yürüdükleri, paylaştıkları ve sohbet ettikleri, aynı zamanda alandaki tanklardan su topladıkları arazilerde bulunuyor. Ibundo, “Acılarım azaldı çünkü yiyeceğim var ve para kazanıyorum” diyor.

66 yaşındaki Nagbila Salimata için hayatında ilk kez huzur içinde çalıştığını hissediyor. Arkadaşı Ibundo gibi o da eskiden satmak için taş toplayıp taşıyarak geçimini sağlıyordu. Şimdi ise Burkinabe ve Afrika mutfağının taze ve beğenilen ürünlerinden soğan ve bamya yiyor. Sadece birkaç adım ötede, bahçelerinin hemen dışında, toprak yeniden kumlu hale geliyor ve rüzgar mahalleliyi öksürtecek kadar toz kaldırıyor. Bu yeşil yatakların eskiden böyle olması imkansız gibi görünüyor.
“2024 sıcak hava dalgası olağanüstüydü. Bence insanların gözlerini iklim değişikliğinin şehirde bile mevcut olduğu gerçeğine açmaya yardımcı oldu” diyor Guigma. Nasa tarafından yayınlanan ve dünya çapında 500 şehirdeki yeşil alanların etkisini analiz eden bir çalışmaya göre, küresel güneydeki şehirler aynı soğutma kapasitesine sahip değil. Daha zengin şehirlerde yeşil alanlar 2.5 dereceye kadar soğutma yapabilirken, ortalama bir kuzey şehrinde soğutma kapasitesi 3.6 derece. Aynı çalışma, daha zengin şehirlerin daha fazla yeşil alana sahip olması nedeniyle bu durumu “lüks etkisi” olarak adlandırıyor. Nanjing Üniversitesi’nde ekoloji profesörü ve çalışmanın ortak yazarlarından Chi Xu, “Küresel güney ülkelerinin sıcak hava dalgalarından, artan sıcaklıklardan ve iklimsel aşırılıklardan küresel kuzeydeki muadillerine göre daha fazla etkileneceği şimdiden açık” diyor.
Kuşak aynı zamanda, eskiden tahıl çiftçisi olarak çalışan, ancak çiftliğini bırakmak zorunda kalan ve eşek ve el arabasıyla çöp toplamaya başlayan 54 yaşındaki Lassina Kaboré gibi toprağı işlemeye alışkın olan kırsal bölgelerden kaçan insanlar için de bir çözüm sunabilir. Şimdi kendisine bir miktar gelir sağlayan altı marul yatağına bakıyor.

Ibundo, Salimata ve Kaboré konuşmak için bir muz ağacının altında dinleniyor. “Su içiyoruz, dinleniyoruz, günümüz böyle geçiyor” diyorlar gülerek ve bir sokak satıcısından soya şişi alıyorlar. Biraz ötede iki kadın da başka bir ağacın gölgesinde dinleniyor. “Bunu biz diktik, ne düşünüyorsunuz?” diye soruyor Sawadogo.
Haber: Èlia Borràs – The Guardian
Fotoğraflar: Èlia Borràs