-- GÜNCEL PROJELER:
-- GEÇMİŞ PROJELER:


Victor Ananias
101 Soruda Organik Ürün Rehberi




Delta’da Organik Tarım..Kuşlar ve İnsanlar için...
Kategoriler: Gıda ve Tarım, Tarımsal Biyoçeşitlilik, Biyolojik Çeşitlilik, Doğa Koruma
Tarih: 21-Temmuz-2005
Yazdır | Arkadaşına Gönder | Yorum Ekle


GÖZLERİNİZİ kapatın. Gözalabildiğine bir düzlük hayal edin, üzeri su ile kaplı. Kuşlar çığlıklar atarak suyun üzerinde inip kalkıyorlar. Belli ki suda ilgilerini çeken birşeyler var... Yürümeye başlayın. Yürüdüğünüz toprağın hafif bir yumuşaklıkla ayaklarınızı içine çekiyor olduğunu hissedin. Şimdi suyun içinde göremediğiniz küçücük canlılar olduğunuz fark ediyorsunuz, göremiyorsunuz ama belli ki küçücük bir evren var orada, bütün çevreyi besleyen, yedirip içiren; Kuşları, kurtları, insanları...

Bu hayalî görüntü herhangi bir deltada karşınıza çıkabilir. Ülkemizin Göksu, Kızılırmak, Gediz, Büyük Menderes gibi akarsularının deltalarında kaşılaşabileceğiniz olağanüstü görüntüler, hisler bunlar. Deltalar ekosistem olarak son derece zengin kaynaklara sahip. Bu nedenle de hem İnsan hem de diğer canlılar için çok önemli işlevleri var. Canlılar için beslenme başta olmak üzere barınma, göç sırasında dinlenme, üreme ve kışlama için uğrak alanlar, insanlar için ise tarım, sazcılık gibi besin ve geçim kaynağı ve kuş gözlemi gibi rekreasyon faaliyetleri için olanak sağlıyor. Deltalar hem yoğun kullanımın tehditleri hem de koruma çabalarının birleştiği alanlar.

Bu durum, insanın (doğa korumacılar olarak), kuşları, börtü böceği yine insandan (alan kaynaklarını kullanan köylüler, çiftçiler, sazcılar ve benzeri) korumaya çalışması yönünde süren faaliyetleri konusunda iyi bir sorgulama bizim için.

Aynı soruyu defalarca sormuş ve başka bir çıkar yol bulamamış olacaklar ki, İspanya’daki Kuş Koruma Örgütü SEO’nun yetkilileri de Katalunya’daki Ebro Deltası için insanı içine alan bir proje başlatmayı akıl etmişler.

Ebro Deltası, İspanya’nın kuzey doğusunda yer alan Katalunya’da bulunan aynı adlı milli parkın en geniş alanını oluşturuyor. Yaklaşık 320 kilometre karelik bir alanı kaplayan bu doğal bölge Batı Akdeniz’in en önemli su ekosistemlerinden biri. Deltanın adı çoğunlukla biyolojik zenginliği ile duyulmuşsa da insan yerleşimleri ve burada yaşayan insanların tarımsal faaliyetleri açısından da önem taşıyor.

Kuşlar bu alanın en önemsenen canlıları. Taşıdığı biyolojik çeşitlilik açısından önemli bir alan olan Ebro Deltası’nda yaklaşık 300 kuş türüne ait toplam 50-100 bin kuş bulunuyor. Tür sayısı bütün Avrupa’daki tür sayısının yaklaşık yüzde 60’ı ve bu türlerin bazılarının nesli dünya ölçeğinde tehdit altında. Delta ayrıca birçok sürüngen, iki yaşamlı, memeli ve balık türü için de çok uygun bir yaşam alanı. Ebro Deltası’nın bitki örtüsünü tuzlu suya dayanıklı türlerin oluşturduğu tuzcul bitkiler, sandalye, hasır ve sepet yapımında kullanılan saz yatakları, ırmak boyundaki yaprak döken ağaç ve çalı toplulukları oluşturuyor. Deltanın önemli bir bölümü pirinç ekili çeltik tarlalarıyla kaplı. Pirinç üretimi Delta’daki en önemli insan faaliyeti. Katalunya’nın pirinç üretiminin yaklaşık yüzde 98’i Ebro Deltası’ndaki 21 bin hektarda yapılan çeltik tarımından karşılanıyor. Pirinç üretimi sırasında yoğun olarak kullanılan kimyasallar, ürünün soframıza gelip bizi zehirlemesinden çok önce yetiştiği sucul ekosistemleri kirletiyor, bu bölgede birikerek mikrokozmos içinde yolunu alıyor ve beslenme zincirini izleyerek canlı sisteminin her aşamasına teker teker zarar veriyor. Önce su, sonra planktonlar, daha sonra bu planktonlarla beslenen başka plantonlar ve balıklar, su böcekleri, daha sonra bu böcekler ve balıklarla beslenen kuşlar, daha büyük balıklar, memeliler, insan. Ekosistem bilimci ve sempatizanlarının uzun süreden beri anlattığı ve çoğumuza masal gibi gelen meşhur besin piramidi burada gerçekleşiyor. Üstelik orta vadede pirinç tarımı, deltada yapılan balıkçılık gibi kırsal kesimin yaşamsal faaliyetlerinin kalitesini de bozuyor, ve son olarak zavallı şehirlilerin de sağlığını tehdit eder hale geliyor. Sonuç: sağlıksız bir delta, sağlıksız su, sağlıksız plankton, balık, kuş, pirinç, insan, kırsal yaşam. Bununla beraber, pirinç üretimi Akdeniz’deki birçok sulakalan için önemli bir çevresel rolü üstleniyor. Pirinç tarlalarının kendisi de birçok canlı türü için beslenme ve üreme amacıyla kullanılan insan yapısı sulaklanlar. Hele bir de bu alanlar ekolojik pirinç üretimi yapılan tarlalarsa su kalitesini artıran bir süzgeç görevi de görüyorlar. Ebro Deltası’ndaki bu gerçeğin farkına belki de herkesten önce kuşları izlediği için SEO farkına varıyor. SEO kendine kendinden önce kuşları dert edinmiş doğa korumacı bir kuruluş. İspanya’daki en eski kamuya yararlı örgütlerden biri olan bu kuruluş Ebro Deltası’nda içinde sürdürülemez çeltik tarımı yapan çiftçileri alan bir program tasarlıyor. Bu konuda girişimlerde bulunuyor, çiftçileri ekolojik pirinç üretimine ikna ediyor ve 2001 yılında onlarla beraber kuş dostu ekolojik tarım üretimi ve pazarlamasının tanıtımını yapmak için Rietvell isimli bir şirket kuruyor. Bu şirketin amacı, özelikle yaban hayatı açısından önemli alanlarda ekosistemi bozan tarımsal faaliyetleri doğa dostu tarım faaliyetlerine dönüştürecek girişimlere ön ayak olmak. Bunu yapmak için yapılabilir projeleri de yaşama geçirmeyi ilk adım olarak benimsiyorlar. Halen çiftçiler Ebro Deltası’nda ekolojik pirinç yetiştiriyor ve pazarlayabiliyorlar. Bunun yanında Rietvell Çiftliği ekolojik tarımla beraber eğitim faaliyetlerini de üstleniyor. Projenin ikinci adımı Ebro Vadisi’nde geleneksel olarak yetiştirilen buğdaydan yapılan bir makarna üretmek. Bu adım özellikle bozkır alanlarının ve buradaki yaban hayatın korunması açısından büyük önem taşıyor. Buralarda yetiştirilen yüksek kaliteli buğday proje kapsamında Rietvell’in organizasyonu ile makarnaya dönüştürülmüş. Böylece hem çiftçinin ürünün katmadeğer kazanmış, hem de bozkıra bağımlı yaşayan ve buralardaki yoğun girdili tarımdan büyük zarar gören nesilleri tehlike altındaki kuş türleri (Toy, mezgeldek, bağırtlak türleri ve benzeri) nin de korunması için önemli bir adım atılmış.

Proje kapsamında üretilen pirince Dünya Kuşları Koruma Örgütü’nün (Birdlife International) İngiltere’deki temsilcisi Kraliyet Kuşları Koruma Derneği (RSPB) de ortak oldu. RSPB şu anda hem Lodge’daki ofisinde bulunan dükkanında Rietvell pirincini satıyor hem de İngiltere çapında dağıtımını sağlıyor. Ebro Deltası’nda yetişen ekolojik pirinç 5 Nisan tarihinde Londra’da yapılan “Best New Food Product at the Natural Products and Organic Industry Awards” ödül programında gurmelerin ödülünü de almayı başardı.

Ödülün bu ürünlere verilme nedeni, hem gıda üretimi hem de yaban yaşamın korunmasına verdiği ortak katkı. Delta üzerind plan yapanlar sadece doğa korumacılar değil elbet! İspanya hükümetinin uygulamak istediği İspanya Hidrolojik Planı, Ebro Nehri’nin suyunu İspanya’nın güney doğusunda 1000 km ilerideki bir bölgeye gönderilmesini öngörüyor ve deltayı yok etme tehlikesini beraberinde getiriyor. Bereket, Avrupa Birliği bu iş için gereken 1.3 milyon Euro’luk finansal destek konusunda hükümet yetkililieleri ile aynı fikirde değil. Şimdi proje beklemede. Önce insan mı, yoksa doğa mı? Bu soru bir kısım doğa korumacının kafasında dolaşıp duruyor. “Hem insan hem doğa” diyenler de var, “önce insan” diyenler de. “İnsanı doğanın bir parçası” kabul edenler de, “canlılar insan için yaratılmıştır” diyenler de... Her nasıl olursa olsun, ister evrilerek insan olalım istersek de cennetten kovularak gelmiş olalım, çok şanslı bir canlı türüyüz. Cennet bir yeryüzünde yaşıyoruz. Ona yaptığımız herşeye rağmen o bizi doyurmaya devam ediyor. Büyük bir cömertlikle bereketinden yoksun bırakmıyor. O zaman bize tek görev düşüyor; ne yaparsak yapalım bütünün hayrına hizmet edelim, kendimizi de katarak.

Bizlerin Buğday Ekolojik Yaşamı Destekleme Derneği’nin çalışmalarında hep yapmaya çalıştığımız gibi. TaTuTa çiftçilerinden Serdar Tanal’ın gönderdiği Nesimi’nin dörtlüğü bütünün dengesini en iyi anlatan örneklerden biri:

“Ey Nesimi, can Nesimi,

Hak senin aynındadır,

Bunca mahlukatın vebali

Ulema boynundadır.”

Kaynaklar

  • Rietvell broşürü
  • www.seo.org/rietvell
  • www.rspb.org.uk/rice

Haber No: 784