{"id":8129,"date":"2020-06-15T01:08:56","date_gmt":"2020-06-14T22:08:56","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bugday.org\/blog\/?p=8129"},"modified":"2020-07-05T08:52:07","modified_gmt":"2020-07-05T05:52:07","slug":"karbonsuzlasmaya-ve-ekolojik-donusume-ihtiyac-var","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/karbonsuzlasmaya-ve-ekolojik-donusume-ihtiyac-var\/","title":{"rendered":"“Karbonsuzla\u015fmaya ve ekolojik d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme ihtiya\u00e7 var.”"},"content":{"rendered":"\n

\u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011finin krize ve hatta felakete d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc bir \u00e7a\u011fda ya\u015f\u0131yoruz. IPCC raporlar\u0131na g\u00f6re T\u00fcrkiye iklim krizinden en fazla etkilenecek ku\u015faklardan biri olan Akdeniz ku\u015fa\u011f\u0131nda bulunuyor. Peki, toplum olarak durumun ciddiyetinin fark\u0131nda m\u0131y\u0131z? Sabanc\u0131 \u00dcniversitesi \u0130stanbul Politikalar Merkezi \u0130klim \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 Koordinat\u00f6r\u00fc Dr. \u00dcmit \u015eahin ile mevcut sistem ve veriler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda iklim krizine kar\u015f\u0131 al\u0131nabilecek \u00f6nlemleri konu\u015ftuk.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

De\u015fifre: <\/em><\/strong>Gamze Sevin (Bu\u011fday Derne\u011fi G\u00f6n\u00fcll\u00fc \u0130leti\u015fim Ekibi)<\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

\n\n\n\n

Halk aras\u0131nda iklim kriziyle ilgili do\u011fru bilgiye sahip miyiz?<\/strong>
<\/p>\n\n\n\n

\u00dcmit \u015eahin:<\/strong> Halk\u0131n fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131na y\u00f6nelik \u00e7al\u0131\u015fmalar var, ancak bilgisine y\u00f6nelik \u00e7al\u0131\u015fmalar elimizde yok. Biz de bu eksi\u011fi, bu tarz ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n \u00f6nemli bir eksi\u011fi olarak son birka\u00e7 y\u0131ld\u0131r dile getiriyoruz. T\u00fcrkiye\u2019de iklim de\u011fi\u015fikli\u011finden kayg\u0131 duyanlar\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131n %70 civar\u0131nda oldu\u011funa dair veriler var. Y\u0131llard\u0131r %65-70 civar\u0131nda \u00e7\u0131k\u0131yor. \u00d6zellikle sosyal medyan\u0131n yo\u011fun bir \u015fekilde konuyu ele almas\u0131ndan sonra bu oran da giderek art\u0131yordur. Ama iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin nedeninin fosil yak\u0131tlar\u0131n kullan\u0131m\u0131 oldu\u011funa dair halk aras\u0131nda bir bilgi olup olmad\u0131\u011f\u0131 konusunda bir ara\u015ft\u0131rma yok. <\/p>\n\n\n\n

Benim ki\u015fisel tahminim, A\u00e7\u0131k Radyo dinleyicisi b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde bunun fosil yak\u0131tlarla olan ba\u011f\u0131n\u0131 \u00e7ok iyi biliyordur; ama normal bir televizyon izleyicisinin, gazeteleri takip eden birisinin a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak yang\u0131nlara, sele vs. sebebiyet vermesi, kurakl\u0131kla susuz kalmam\u0131z gibi iklim krizinin etkileriyle ilgili bilgisi oldu\u011fudur. Ama bunun do\u011fal bir s\u00fcre\u00e7 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmemesi i\u00e7in pek \u00e7ok yay\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda hi\u00e7bir neden yok. Ana ak\u0131m medyadaki \u00e7o\u011fu yay\u0131n \u201cneden\u201d k\u0131sm\u0131na girmiyor. Genellikle felaketleri iklim de\u011fi\u015fikli\u011fine ba\u011flama konusunda da sorunlar var zaten, ama (bu konu uluslararas\u0131 alanda \u00e7ok konu\u015fuldu\u011fu i\u00e7in T\u00fcrkiye\u2019ye de yans\u0131d\u0131\u011f\u0131ndan) iklime ba\u011fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 farz etti\u011fimizde de nedenlerinin pek fazla irdelenmedi\u011fi s\u00f6ylenebilir. <\/p>\n\n\n\n

Medyan\u0131n iklim krizine yer vermiyor olu\u015fu hakk\u0131nda ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz?<\/strong>
<\/p>\n\n\n\n

\u00dcmit \u015eahin<\/strong>: Gazetecilerin bilgi d\u00fczeyinin toplumun genelinden \u00e7ok farkl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 gibi bir ger\u00e7ek var. Bundan birka\u00e7 sene \u00f6nce T\u00fcrkiye\u2019de \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi ve Medya \u00fczerine \u0130stanbul Politikalar Merkezi\u2019nde Mehmet Ali \u00dczelg\u00fcn ile birlikte bir ara\u015ft\u0131rma yapm\u0131\u015ft\u0131m. O zaman, g\u00fcn\u00fcm\u00fcze g\u00f6re nispeten ba\u011f\u0131ms\u0131z medya biraz daha fazlayd\u0131 diyelim. Bildi\u011finiz \u00fczere bug\u00fcn art\u0131k hi\u00e7 kalmad\u0131. Ana ak\u0131m medyaya (H\u00fcrriyet, Milliyet, Habert\u00fcrk gibi gazeteler ve televizyon) bakm\u0131\u015ft\u0131m sadece, Radikal haricinde bir internet gazetelesine bakmam\u0131\u015ft\u0131m. Ara\u015ft\u0131rman\u0131n sonu\u00e7lar\u0131na g\u00f6re; medyada iklim de\u011fi\u015fikli\u011fine yeterince yer verilmemesinin en \u00f6nemli nedeni, gazetecilerin bu durumu ciddiye almamas\u0131d\u0131r. Amerika\u2019da bu i\u015fin arkas\u0131nda fosil yak\u0131t end\u00fcstrisinin bask\u0131s\u0131 daha fazla olabilir. T\u00fcrkiye\u2019de de bunun oldu\u011funa dair anekdotal \u015feyler var; reklam verenlerle ili\u015fkiler ve baz\u0131 medya sahiplerinin ayn\u0131 zamanda fosil yak\u0131t i\u015finde olmas\u0131 gibi durumlar s\u00f6z konusu. Ama bunlar \u00e7ok genel nedenler de\u011fil. B\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde nedeni; gazetecilerin bilgisizli\u011fi, \u00f6nem vermemesi, k\u00fc\u00e7\u00fcmsemesi, \u201c\u00e7evre sorunlar\u0131\u201d olarak daha hafif ve siyasi olmayan bir \u015fekilde bunu ele almas\u0131, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi konusunun bilim d\u00fcnyas\u0131nda hala bir tart\u0131\u015fma oldu\u011funu sanmas\u0131d\u0131r. Mesela hala baz\u0131 programlara konuk oldu\u011fum zaman iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi nedir, var m\u0131d\u0131r diye soranlara rastl\u0131yorum. Soran ki\u015fi biliyorsa bile seyircinin bilmedi\u011fini varsayarak soruyor ve bu bile bir problem. \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi ger\u00e7ek mi, ger\u00e7ekten var m\u0131 diye yak\u0131n zamanda dahi soran gazeteciler hat\u0131rl\u0131yorum. Demek ki, onlar bilse bile bu konunun yerle\u015fik bir bilgi oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorlar -ki bu do\u011fruysa \u00e7ok feci bir \u015feydir. Onlar\u0131n da okurlar\u0131n, izleyicilerin nabz\u0131n\u0131 tuttuklar\u0131n\u0131 varsayarsak hakl\u0131lard\u0131r herh\u00e2lde ve b\u00f6yleyse durum \u00e7ok iyi de\u011fil.
<\/p>\n\n\n\n

Hi\u00e7bir \u00f6nlem al\u0131nmadan bu \u015fekilde devam edersek ne olacak ve ne kadar zaman\u0131m\u0131z kald\u0131?<\/strong> <\/p>\n\n\n\n

\u00dcmit \u015eahin:<\/strong> Biz, A\u00e7\u0131k Ye\u015fil program\u0131nda da bu \u201cka\u00e7 y\u0131l kald\u0131\u201d meselesini \u00e7ok konu\u015fuyoruz. \u0130nsanlar bizi \u201ck\u0131yamet tellal\u0131\u201d veya \u201cfazla karamsar\u201d buluyor. Benim konu\u015fmalarda ve derslerde referans verdi\u011fim standart temel kaynaklar: IPCC raporlar\u0131, BM \u00c7evre Program\u0131 raporlar\u0131, NASA, NOAA (Ulusal Okyanus ve Atmosfer Dairesi), iklim biliminin en b\u00fcy\u00fck isimlerinden James Hansen, Gavin Schmidt\u2019in, Michael Mann\u2019in ara\u015ft\u0131rmalar\u0131. Bunlar “alarmist” denebilecek veya tart\u0131\u015fmal\u0131 ara\u015ft\u0131rmalara imza atan isimler asla de\u011fil.
<\/p>\n\n\n\n

\u0130klim bilimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan ne durumda oldu\u011fumuzu anlaman\u0131n \u00fc\u00e7 tane fiziksel g\u00f6stergesi var. Birincisi, atmosferdeki karbondioksit d\u00fczeyi. Basit bir anlat\u0131mla; insan kaynakl\u0131 iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin tek nedeni atmosferdeki karbondioksit art\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Metan ve di\u011fer sera gazlar\u0131ndaki art\u0131\u015f ile de oluyor, ama tek neden karbondioksit art\u0131\u015f\u0131 derseniz de \u00e7ok yanl\u0131\u015f bir ifade olmaz. Bu d\u00fczey, \u015fu anda 415 ppm\u2019e dayand\u0131, yani milyonda 415 par\u00e7ac\u0131k. \u0130nsan t\u00fcr\u00fc yery\u00fcz\u00fcnde oldu\u011fu m\u00fcddet\u00e7e bunun normali 280\u2019dir. \u0130nsan t\u00fcr\u00fc 300\u2019\u00fcn \u00fcst\u00fcn\u00fc hi\u00e7 g\u00f6rmedi. Biz \u015fu an 415\u2019teyiz, 280\u2019e g\u00f6re %50 civar\u0131nda bir art\u0131\u015f var ve y\u0131lda 2.5 ppm art\u0131yor. Bu h\u0131zla, her y\u0131l 2.5 artarak giderse yakla\u015f\u0131k 12-13 sene sonra 450\u2019yi g\u00f6rece\u011fiz demektir -ki bu bekledi\u011fimizden \u00e7ok h\u0131zl\u0131. Biz 450\u2019yi 2050\u2019lerde g\u00f6r\u00fcr\u00fcz san\u0131yorduk.
<\/p>\n\n\n\n

\"\"
\u00c7izim: Tolga Demirel<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

\u0130kincisi, s\u0131cakl\u0131k art\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Onu da y\u00fczy\u0131l \u00f6ncesine g\u00f6re oranlayarak hesapl\u0131yoruz. B\u00fct\u00fcn hesaplar ona g\u00f6re yap\u0131l\u0131r. 1850-1900 ortalamas\u0131na g\u00f6re, yani 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131n\u0131n s\u0131cakl\u0131k ortalamas\u0131na bakarak \u015fu anda 1.2 derece daha s\u0131cak oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. 1.2 derece, 2019 y\u0131l\u0131nda NASA\u2019n\u0131n a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 en son rakamd\u0131r. D\u00fcnya ortalama olarak 1.2 derece \u0131s\u0131nd\u0131. Bu, farkl\u0131 enlemlerde ve farkl\u0131 co\u011frafyalarda farkl\u0131 \u0131s\u0131nmalar\u0131n ortalamas\u0131d\u0131r. Mesela, Kuzey Kutup B\u00f6lgesi ve kuzey enlemleri en az 3-4 derece \u0131s\u0131nd\u0131. Bizim bulundu\u011fumuz b\u00f6lge, yani Akdeniz Havzas\u0131 1.5-2 derece \u0131s\u0131nd\u0131. Baz\u0131 yerler daha az \u0131s\u0131nd\u0131, okyanuslar \u00e7ok daha az \u0131s\u0131nd\u0131. Bunlar\u0131n hepsinin ortalamas\u0131 1.2 derece. Bunun 1.5 dereceye \u00e7\u0131kmas\u0131 halinde, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu felaketlerin \u00e7ok s\u0131kla\u015faca\u011f\u0131 ve a\u011f\u0131rla\u015faca\u011f\u0131 biliniyor. 2 derecenin de insan yerle\u015fimine ve bir\u00e7ok canl\u0131 t\u00fcr\u00fcn\u00fcn hayat\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmesine \u00e7ok uygun olmayacak bir d\u00fcnya olaca\u011f\u0131na dair tahminler var.
<\/p>\n\n\n\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, Kuzey Kutbu’ndaki buzullar\u0131n erimesidir. Bu buzullar do\u011frudan do\u011fruya \u0131s\u0131nma, yani sera gazlar\u0131ndaki art\u0131\u015f sonucu d\u00fcnyan\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 ekstra enerji nedeniyle b\u00fcy\u00fck bir h\u0131zla eriyor. Buzullar\u0131n en minimum d\u00fczeyde oldu\u011fu, eyl\u00fcl ay\u0131n\u0131n ortas\u0131nda \u00f6l\u00e7\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, alan olarak 1979\u2019daki halinin yar\u0131s\u0131ndan daha k\u00fc\u00e7\u00fck oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Yar\u0131s\u0131 \u00e7ok azm\u0131\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor olsa da buzul \u00e7a\u011f\u0131ndan beri s\u00fcregelen kal\u0131n ve sa\u011flam buz miktar\u0131n\u0131n %95\u2019i erimi\u015f durumda. O kal\u0131c\u0131 buzun %5\u2019i kald\u0131. Geri kalan; y\u00fcz \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc \u00e7ok azalm\u0131\u015f, k\u0131\u015f\u0131n b\u00fcy\u00fcyen ve yaz\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fclen, biraz daha ince, daha k\u0131r\u0131lgan bir buzul.
<\/p>\n\n\n\n

\u00dc\u00e7 tane tahmin yapmam\u0131z laz\u0131m. Birincisi, \u015fu anda 415 ppm olan karbondioksit seviyesi, 450-480 ppm\u2019e \u00e7\u0131karsa, bu yakla\u015f\u0131k olarak 2 dereceye denk gelir. Bu h\u0131zda gidersek, 2040\u2019lar civar\u0131nda 450\u2019yi \u00e7oktan ge\u00e7mi\u015f olaca\u011f\u0131z. 2050\u2019lerde belki 480\u2019i g\u00f6rece\u011fiz. Karbon b\u00fct\u00e7esi hesab\u0131na g\u00f6re, 1.5 derece \u0131s\u0131nmaya denk gelen karbon emisyonlar\u0131na varmam\u0131za 7 y\u0131l kald\u0131. 7 y\u0131l sonra karbon b\u00fct\u00e7esini t\u00fcketiyoruz ve 1.5\u2019u garanti alt\u0131na al\u0131yoruz. 2 dereceye de 23-24 sene kald\u0131. Kuzey Kutbu da muhtemelen en ge\u00e7 2050\u2019de a\u00e7\u0131k deniz olacak.
<\/p>\n\n\n\n

Bir vade vermemi istiyorsan\u0131z, 2030-2050 aras\u0131nda bug\u00fcn ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z b\u00fct\u00fcn etki ve felaketlerin \u00e7ok daha \u015fiddetlenece\u011fini, s\u0131kla\u015faca\u011f\u0131n\u0131 ve yayg\u0131nla\u015facaklar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. IPCC raporuna g\u00f6re, belli bir co\u011frafyaya \u00f6zg\u00fcym\u00fc\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnen bu felaketlerin, \u00f6zellikle 1.5-2 derece civar\u0131ndan itibaren b\u00fct\u00fcn co\u011frafyalara yay\u0131lmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rece\u011fiz. Mesela, Avustralya yang\u0131nlar\u0131 \u015fu anda a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak bir k\u0131tadaym\u0131\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Yang\u0131nlar, Amazon Ormanlar\u0131’nda, Akdeniz\u2019in belli yerlerinde yo\u011funla\u015fm\u0131\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Belki bundan 10-15 sene sonra b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya bu t\u00fcr yang\u0131nlarla sars\u0131lmaya ba\u015flayacak. Kas\u0131rgalar, seller de ayn\u0131 \u015fekilde.
<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Foto\u011fraf: NRMA Insurance<\/a> <\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Bireysel \u00f6nlemler d\u0131\u015f\u0131nda, \u015fu andan itibaren al\u0131nabilecek \u00f6nlemler nelerdir?<\/strong>
<\/p>\n\n\n\n

\u00dcmit \u015eahin:<\/strong> Politikalar\u0131n de\u011fi\u015fmesi gerekiyor. B\u00fct\u00fcn \u00fclkelerin ve b\u00fct\u00fcn ekonomilerin, b\u00fct\u00fcn sekt\u00f6rlerin ba\u015ftan a\u015fa\u011f\u0131 karbonsuzla\u015fmas\u0131 gerekiyor. Ne yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi \u00e7ok a\u00e7\u0131k ve asl\u0131nda herkes biliyor. Zaten herkes bildi\u011fi i\u00e7in de buna t\u00fcn g\u00fc\u00e7leriyle engel olmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Petrol, k\u00f6m\u00fcr, do\u011fal gaz, otomotiv gibi mevcut sistemin en g\u00fc\u00e7l\u00fc oyuncular\u0131, olmas\u0131 gereken d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc durdurmak i\u00e7in ellerinden geldi\u011fi kadar \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. \u00c7\u00fcnk\u00fc yap\u0131lmas\u0131 gerekeni biliyorlar.
<\/p>\n\n\n\n

K\u00f6m\u00fcr, petrol ve do\u011fal gaz yerin alt\u0131nda b\u0131rak\u0131lacak. Bu, 1.5 derece i\u00e7in mevcut rezervlerin %85\u2019i, 2 derece i\u00e7in %70\u2019idir. Greta Thurnberg ve arkada\u015flar\u0131 Davos\u2019taki D\u00fcnya Ekonomik Forumu\u2019na acil olarak, hemen bug\u00fcn ne yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fine dair bir talep listesi g\u00f6nderdiler. Birincisi, yeni fosil yak\u0131t \u00e7\u0131kar\u0131m\u0131n\u0131n tamamen durdurulmas\u0131. Yeni bir petrol kuyusu, k\u00f6m\u00fcr madeni a\u00e7\u0131lamaz. Biliyorsunuz ki, Avustralya bir yandan cay\u0131r cay\u0131r yanarken bir yandan da yeni k\u00f6m\u00fcr madenleri a\u00e7\u0131yorlar. Bu, derhal durdurulsun istiyorlar. \u0130kincisi, b\u00fct\u00fcn fosil yak\u0131t te\u015fviklerinin sonland\u0131r\u0131lmas\u0131. \u015eu anda, IMF rakamlar\u0131na g\u00f6re fosil yak\u0131t end\u00fcstrisi y\u0131lda 5 trilyon dolar te\u015fvik al\u0131yor. Hatta fosil yak\u0131t \u015firketlerine, yeni petrol kuyular\u0131n\u0131n ve k\u00f6m\u00fcr madenlerinin a\u00e7\u0131lmas\u0131na y\u00f6nelik 2015-2019 aras\u0131nda 2 trilyon dolara yak\u0131n banka kredisi ya\u011fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f. \u0130nan\u0131lmaz bir te\u015fvik ve finans kayna\u011f\u0131 hala fosil yak\u0131t end\u00fcstrisine gidiyor.
<\/p>\n\n\n\n

Greta ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc talebi, \u201cdivestment\u201d yani b\u00fct\u00fcn yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n fosil yak\u0131t end\u00fcstrilerinden yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 \u00e7ekmesi. Yak\u0131nlarda BlackRock<\/em> diye d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck yat\u0131r\u0131m fonlar\u0131ndan bir tanesi, 7 trilyon dolarl\u0131k fonunu yava\u015f yava\u015f divest edece\u011fini, yani fosil yak\u0131ttan geri \u00e7ekece\u011fini a\u00e7\u0131klad\u0131. Bunun, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya yay\u0131lmas\u0131 gerekiyor. Yap\u0131lmas\u0131 gereken \u015fey buraya akan paray\u0131 durdurmak ve enerji sistemini %100 yenilenebilir enerji sistemine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek. Fosil yak\u0131ta ba\u011fl\u0131 b\u00fct\u00fcn end\u00fcstrileri h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek asl\u0131nda. 
<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n
\"\"
K\u00fcresel \u0130klim Grevi, Aral\u0131k 2019.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\n\n\n\n

Enerjiyi %100 yenilenebilir enerjiye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek ne kadar m\u00fcmk\u00fcn?<\/strong>
<\/p>\n\n\n\n

\u00dcmit \u015eahin:<\/strong> M\u00fcmk\u00fcn olmayaca\u011f\u0131na dair masal\u0131 30 senedir anlat\u0131yorlar ama bu asl\u0131nda tart\u0131\u015fmas\u0131z bir konudur. B\u00fct\u00fcn d\u00fcnyadaki enerji sisteminin yenilenebilir enerjiye tamamen d\u00f6n\u00fc\u015febilece\u011fine dair say\u0131s\u0131z rapor ve analiz var. \u00dc\u00e7 g\u00fcnde olmaz tabii, \u00fclkelerin enerji sistemi yap\u0131s\u0131na g\u00f6re baz\u0131 \u00fclkeler bunu be\u015f senede baz\u0131lar\u0131 belki on be\u015f senede ba\u015farabilir. Ama en ge\u00e7 \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki on y\u0131l i\u00e7erisinde bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn tamamlanmas\u0131 son derece m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Art\u0131k g\u00fcne\u015f ve r\u00fczg\u00e2r, fosil yak\u0131tlardan \u00e7ok daha ucuz hale geldi. Maliyetler \u00e7ok d\u00fc\u015ft\u00fc. E\u011fer trilyonlarca dolarl\u0131k te\u015fvik, fosil yak\u0131t yerine g\u00fcne\u015f ve r\u00fczg\u00e2ra yat\u0131r\u0131lsa d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm olacak.
<\/p>\n\n\n\n

\u0130kincisi, teknolojide inan\u0131lmaz bir ilerleme var. Hala bizi eski teknolojilerin diliyle kand\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Fotovoltaik h\u00fccreler, r\u00fczg\u00e2r trib\u00fcnleri gibi teknolojiler \u00e7ok geli\u015fti. Dolay\u0131s\u0131yla ne teknoloji ne maliyet konusunda bir sorun yok, yeter ki direni\u015f k\u0131r\u0131labilsin. Organik tar\u0131m ile yenilenebilir enerji bu noktada birbirine \u00e7ok benziyor. \u0130kisinin de imk\u00e2ns\u0131z oldu\u011fu masal\u0131n\u0131 anlat\u0131p duruyorlar. B\u00fcy\u00fck tar\u0131m end\u00fcstrisi ve \u015firketleri bu yalan\u0131 yaymaya mecbur, ayn\u0131s\u0131n\u0131 fosil yak\u0131t \u015firketleri de yap\u0131yor. B\u00fct\u00fcn\u00fcyle bir karbonsuzla\u015fmaya ve ekolojik d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme ihtiya\u00e7 var.
<\/p>\n\n\n\n

Risk alt\u0131ndaki \u00fclkelerden biri olarak T\u00fcrkiye, iklim krizinden ne kadar etkilenecek?<\/strong>
<\/p>\n\n\n\n

\u00dcmit \u015eahin:<\/strong> IPCC\u2019ye g\u00f6re T\u00fcrkiye, en fazla etkilenecek ku\u015faklardan biri olan Akdeniz ku\u015fa\u011f\u0131ndaki \u00fclkeler aras\u0131nda bulunuyor. Madendeki ilk kanaryan\u0131n Avustralya oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. G\u00fcney Okyanusu’ndaki \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck rak\u0131ml\u0131 adalar yava\u015f yava\u015f bat\u0131yor. Endonezya’daki iki adan\u0131n batt\u0131\u011f\u0131na dair haberler var. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki y\u0131llarda bu tarz haberleri s\u0131k s\u0131k okuyaca\u011f\u0131z. Banglade\u015f gibi deniz seviyesinin y\u00fckselmesinden en \u00e7ok etkilenecek ada \u00fclkeleri var. Avustralya’n\u0131n belli b\u00f6lgelerinden Afrika’n\u0131n belli b\u00f6lgelerine kadar, yani biraz daha subtropikal ku\u015fakta olan b\u00f6lgeler etkilenecek. Kuzey ve g\u00fcney yar\u0131mk\u00fcrelerdeki kurak b\u00f6lgeler ve Akdeniz daha fazla etkilenecek. Akdeniz\u2019deki s\u0131cak hava dalgalar\u0131n s\u0131kla\u015fmas\u0131, ya\u011f\u0131\u015flar\u0131n azalmas\u0131 ve \u00f6zellikle kurakl\u0131k nedenleriyle ciddi \u015fekilde etkilenece\u011fi belli. T\u00fcrkiye de temelde bu s\u0131cak hava dalgalar\u0131ndan ve kurakl\u0131ktan etkilenecek. Bu durum, \u00f6zellikle tar\u0131m a\u00e7\u0131s\u0131ndan ve su krizinin a\u011f\u0131rla\u015fmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli. Belki Okyanusya\u2019daki ada \u00fclkelerinden az olarak ama deniz seviyesinin y\u00fckselmesinden T\u00fcrkiye de etkilenecek: k\u0131y\u0131lardaki deltalar, d\u00fc\u015f\u00fck rak\u0131ml\u0131 tar\u0131m alanlar\u0131n\u0131n tuzlanmas\u0131 gibi. <\/p>\n\n\n\n

Deniz seviyesinin y\u00fckselmesi illa batmas\u0131 anlam\u0131na gelmiyor. Yeralt\u0131 sular\u0131n\u0131 tuzland\u0131rabilir, erozyona neden olabilir. Deniz seviyesi, \u015fimdilik 20 cm y\u00fckselmi\u015f durumda ama bunun y\u00fczy\u0131l ortas\u0131nda yar\u0131m metreyi ge\u00e7mesi \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Y\u00fczy\u0131l sonuna kadar 6-7 metre olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyenler de var. IPCC ise 2 metre diyor. T\u00fcrkiye’de orman yang\u0131nlar\u0131 da artabilir. Bizim bulundu\u011fumuz b\u00f6lge normalde kas\u0131rga b\u00f6lgesi de\u011fil, umar\u0131m bir kas\u0131rga da g\u00f6rmeyiz ama yine de seller, a\u015f\u0131r\u0131 ve ani ya\u011f\u0131\u015flar ile buna ba\u011fl\u0131 toprak kaymalar\u0131, beklenmedik f\u0131rt\u0131nalar (2017\u2019de \u0130stanbul\u2019da ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z ani dolu gibi) ve \u015fiddetli ya\u011f\u0131\u015flar g\u00f6r\u00fclebilir.
<\/p>\n\n\n\n

Bireysel olarak al\u0131nan \u00f6nlemler ne kadar etkili?<\/strong>
<\/p>\n\n\n\n

\u00dcmit \u015eahin:<\/strong> Bireysel \u00f6nlemleri d\u00f6rde ay\u0131r\u0131yorum. Birincisi, Greta ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n s\u00f6yledi\u011fi gibi: Ne oldu\u011funu \u00f6\u011frenin ve insanlara anlat\u0131n. Bu, birinci bireysel harekete ge\u00e7i\u015ftir, bir t\u00fcr aktivizmdir. \u0130kincisi, sivil toplum \u00f6rg\u00fctleri ile birlikte bulundu\u011funuz yerde okul grevleri gibi her t\u00fcrl\u00fc eylemi yap\u0131n, soka\u011fa \u00e7\u0131k\u0131n ve kampanyalar yap\u0131n. Bunlar\u0131 yapmad\u0131\u011f\u0131n\u0131z s\u00fcrece di\u011fer \u015feylerin \u00e7ok bir \u00f6nemi yok. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, ki\u015fisel ya\u015fam bi\u00e7iminizi d\u00fc\u015f\u00fck karbon ve ekolojik ayak izli bir hale getirmek i\u00e7in elinizden geleni yap\u0131n: organik, yerel ve bitki bazl\u0131 beslenmek, u\u00e7a\u011fa binmemek, otomobil kullanmamak vb. fosil yak\u0131t kullan\u0131m\u0131n\u0131 en aza indirecek \u015feyleri yap\u0131n. <\/p>\n\n\n\n

D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc, olmas\u0131 gerekeni, yani alternatifi bug\u00fcnden \u00fcretmek. Bu sayd\u0131klar\u0131m\u0131n hi\u00e7biri tek ba\u015f\u0131na bir i\u015fe yaramaz ama hepsini bir arada yapmak ve gelece\u011fi bug\u00fcnden kurmak laz\u0131m. Gelecekteki karbonsuz ve ekolojik bir toplumun neye benzemesi gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsan\u0131z; g\u0131da topluluklar\u0131, eko-k\u00f6yler, payla\u015f\u0131m ekonomisi, t\u00fcreticilik, topluluk destekli tar\u0131m, onar\u0131c\u0131 tar\u0131m y\u00f6ntemlerini tercih etmek ile birlikte do\u011fay\u0131 restore etmek ve y\u0131k\u0131m\u0131 onarmak, yani gelece\u011fe y\u00f6nelik onar\u0131m\u0131 da bug\u00fcnden ba\u015flatmak gerekiyor.
<\/p>\n\n\n\n

Bu r\u00f6portaj Leyla Aslan \u00dcnl\u00fcbay\u2019\u0131n haz\u0131rlay\u0131p sundu\u011fu A\u00e7\u0131k Radyo\u2019daki Tohumdan Hasada Ekolojik Ya\u015fam program\u0131ndan<\/a> yaz\u0131ya aktar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/strong><\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

\n\n\n\n

De\u015fifre: <\/em><\/strong>Gamze Sevin (Bu\u011fday Derne\u011fi G\u00f6n\u00fcll\u00fc \u0130leti\u015fim Ekibi)<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011finin krize ve hatta felakete d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc bir \u00e7a\u011fda ya\u015f\u0131yoruz. IPCC raporlar\u0131na g\u00f6re T\u00fcrkiye iklim krizinden en fazla etkilenecek ku\u015faklardan biri olan Akdeniz ku\u015fa\u011f\u0131nda bulunuyor. Peki, toplum olarak durumun ciddiyetinin fark\u0131nda m\u0131y\u0131z? Sabanc\u0131 \u00dcniversitesi \u0130stanbul…<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":8132,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[18,30,437],"tags":[201,331,262,200,367],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8129"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8129"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8129\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8190,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8129\/revisions\/8190"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8132"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8129"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8129"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8129"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}