{"id":6934,"date":"2020-04-13T16:35:25","date_gmt":"2020-04-13T13:35:25","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bugday.org\/blog\/?p=6934"},"modified":"2020-04-14T06:12:40","modified_gmt":"2020-04-14T03:12:40","slug":"salgindan-sonra-gercegin-colune-mi-donuyoruz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/salgindan-sonra-gercegin-colune-mi-donuyoruz\/","title":{"rendered":"Salg\u0131ndan sonra ger\u00e7e\u011fin \u00e7\u00f6l\u00fcne mi d\u00f6n\u00fcyoruz?"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>D\u00fcnyay\u0131 etkileyen Covid-19 salg\u0131n\u0131 nedeniyle karbon emisyonlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcyor, 2020 sonunda k\u00fcresel emisyonlar\u0131n %5 azalaca\u011f\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Peki salg\u0131n ge\u00e7tikten sonra, kald\u0131\u011f\u0131m\u0131z yerden devam m\u0131 edece\u011fiz?<\/strong><br><\/p>\n\n\n\n<p>2020 al\u0131\u015f\u0131lagelen ya\u015fam pratiklerinin t\u00fcm d\u00fcnyada b\u00fcy\u00fck oranda de\u011fi\u015fti\u011fi bir y\u0131l oluyor. Daha az seyahat ediyor, daha az t\u00fcketiyor, daha az karbon ayak izi b\u0131rak\u0131yoruz. Ama bunu gezegene verdi\u011fimiz zararla ilgili fark\u0131ndal\u0131k sebebiyle de\u011fil, Covid-19 nedeniyle al\u0131nan bireysel ya da kamusal \u00f6nlemler sonucunda yap\u0131yoruz. <br><\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7in\u2019de al\u0131nan karantina \u00f6nlemleri nedeniyle emisyonlar y\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda %25 d\u00fc\u015ft\u00fc. Uydu g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerini inceleyen bilim insanlar\u0131 azot dioksit (NO\u2082) emisyonlar\u0131n\u0131n Kuzey \u0130talya, \u0130spanya ve \u0130ngiltere\u2019de bir \u00f6nceki y\u0131la g\u00f6re azald\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor. Mart ay\u0131nda d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda yakla\u015f\u0131k 1 milyon u\u00e7u\u015f iptal edildi\u011finden, havaya 28 milyon ton daha az karbondioksit sal\u0131m\u0131 oldu. <br><\/p>\n\n\n\n<p>Hi\u00e7 kimsenin niyeti insanlar\u0131n hayat\u0131n\u0131 kaybetmesine neden olan bir salg\u0131ndan sevindirici sonu\u00e7lar \u00e7\u0131karmak olmasa da, ortada gezegenin biraz da olsa nefes almas\u0131na vesile olan bilimsel veriler var. Bu veriler kan\u0131tl\u0131yor ki, e\u011fer Covid-19 i\u00e7in oldu\u011fu gibi, k\u00fcresel bir seferberlik yap\u0131l\u0131rsa ve gereken \u00f6nlemler al\u0131n\u0131rsa karbon emisyonlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclebilir.<br><\/p>\n\n\n\n<p>\u0130klim acil durumu ilan edilmesi, T\u00fcrkiye\u2019deki iklim aktivisti \u00e7ocuklar da dahil, t\u00fcm d\u00fcnyada dile getirilen en \u00f6nemli taleplerden biri. Yani y\u0131llard\u0131r ya\u015fanan \u015fey bir kriz hali ve ayn\u0131 Covid-19 gibi acilen \u00f6nlem al\u0131nmas\u0131 gerekiyor. Salg\u0131n\u0131n ge\u00e7mesini, geri d\u00f6n\u00fclemez noktaya ula\u015fmay\u0131 beklemeden, bu \u00f6nlemlerin hemen al\u0131nmas\u0131 gerekiyor:<br><\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6nlem al\u0131nmazsa salg\u0131ndan sonra bizi bekleyen ger\u00e7e\u011fin \u00e7\u00f6l\u00fc:<br><\/p>\n\n\n\n<ul><li>Copernicus \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi Hizmeti\u2019nin (C3S) 1855\u2019ten bu yana toplad\u0131\u011f\u0131 verilere g\u00f6re 2019 Aral\u0131k ve 2020 Ocak ve \u015eubat aylar\u0131n\u0131n Avrupa\u2019daki ortalamas\u0131 2015-2016 k\u0131\u015f\u0131na g\u00f6re 1.4 derece daha fazlayd\u0131. 1981-2010 y\u0131llar\u0131n\u0131n ortalamas\u0131n\u0131n ise 3.4 derece \u00fczerinde ge\u00e7ti.<\/li><li>2050 y\u0131l\u0131na kadar s\u0131cakl\u0131k stresi, yetersiz beslenme ve do\u011frudan etkiler sonucu 7 milyon can kayb\u0131 ya\u015fanaca\u011f\u0131 tahmin ediliyor.<\/li><li>K\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte, t\u00fcrlerin k\u00fcresel \u0131s\u0131nmaya ba\u011fl\u0131 olarak kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131\u011f\u0131 risklere bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, \u0131s\u0131nmay\u0131 1,5\u00b0C\u2019de s\u0131n\u0131rland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131zda dahi b\u00f6ceklerin y\u00fczde 6\u2019s\u0131, bitkilerin y\u00fczde 8\u2019i ve omurgal\u0131lar\u0131n y\u00fczde 4\u2019\u00fc bu etkilere maruz kal\u0131yor. E\u011fer bu senaryodan yar\u0131m derece daha fazla \u0131s\u0131nmay\u0131 g\u00f6ze al\u0131r ve 2\u00b0C\u2019de durursak b\u00f6ceklerin y\u00fczde 18\u2019i, bitkilerin y\u00fczde 16\u2019s\u0131 ve omurgal\u0131lar\u0131n y\u00fczde 8\u2019i do\u011frudan etkileniyor.<\/li><li>\u0130ngiliz Ornitoloji Vakf\u0131\u2019n\u0131n y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc Sulak Alan Ku\u015f Ara\u015ft\u0131rmas\u0131\u2019na g\u00f6re, Birle\u015fik Krall\u0131k\u2019taki su ku\u015fu pop\u00fclasyonlar\u0131nda azalmalar g\u00f6zlemlendi. Bu azalmalar\u0131n ba\u015fl\u0131ca etkeni olarak iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi g\u00f6steriliyor. Birle\u015fik Krall\u0131k\u2019ta ya\u015fayan Avrupal\u0131 beyaz al\u0131nl\u0131 kazlar \u0131l\u0131man ge\u00e7en k\u0131\u015flarda anakarada kalarak k\u0131y\u0131lara do\u011fru ilerlemediklerinden dolay\u0131 1993 y\u0131l\u0131ndan beri %70 oran\u0131nda azald\u0131.<\/li><li>BM verilerine g\u00f6re 1 milyon t\u00fcr\u00fcn nesli iklim krizi nedeniyle tehdit alt\u0131nda.<\/li><li>\u00dclkemizin de i\u00e7erisinde yer ald\u0131\u011f\u0131 Akdeniz Havzas\u0131, k\u00fcresel iklim de\u011fi\u015fikli\u011fine kar\u015f\u0131 yerk\u00fcrenin en hassas b\u00f6lgelerinden birisidir. Akdeniz Havzas\u0131\u2019nda ger\u00e7ekle\u015fecek 2\u00b0C\u2019lik bir s\u0131cakl\u0131k art\u0131\u015f\u0131, beklenmeyen hava olaylar\u0131, s\u0131cak hava dalgalar\u0131, orman yang\u0131nlar\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131nda ve etkisinde art\u0131\u015f, kurakl\u0131k ve bunlar dolay\u0131s\u0131yla biyolojik \u00e7e\u015fitlilik kayb\u0131, turizm gelirlerinde azalma, tar\u0131msal verim kayb\u0131 ve en \u00f6nemlisi kurakl\u0131k olarak etkilerini hissettirecek.<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p>Salg\u0131n\u0131 atlataca\u011f\u0131z; peki ya iklim krizini?&nbsp;<br><\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote\"><p>\u201cBug\u00fcn evlerimize kapanabiliyoruz ancak yar\u0131n, uzmanlar\u0131n y\u0131llard\u0131r uyar\u0131da bulundu\u011fu iklim de\u011fi\u015fikliklerinin neden olaca\u011f\u0131 kurakl\u0131k, g\u00f6\u00e7 ve hastal\u0131k gibi sorunlar kar\u015f\u0131s\u0131nda ne ellerimizi y\u0131kamak ne de eve kapanmak \u00e7are olacak. Vir\u00fcs\u00fcn gelece\u011fini bilmiyorduk ama su ve toprak kirlili\u011finin, ormans\u0131zla\u015fman\u0131n, biyolojik \u00e7e\u015fitlili\u011fe y\u00f6nelik tahribat\u0131n, sava\u015flar\u0131n, iklim de\u011fi\u015fikliklerinin neden olaca\u011f\u0131 y\u0131k\u0131m\u0131 biliyoruz. Bu y\u00fczden enerjiden tar\u0131ma, sa\u011fl\u0131ktan e\u011fitime, bar\u0131nmadan ula\u015f\u0131ma kadar b\u00fct\u00fcn gereksinimlerimiz konusunda gelecek ku\u015faklara kar\u015f\u0131 sorumlu politika ve stratejiler geli\u015ftirmeliyiz.\u201d <br><\/p><cite><a rel=\"noreferrer noopener\" aria-label=\"Koronavir\u00fcs, ekolojik d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm i\u00e7in f\u0131rsat sunuyor (yeni sekmede a\u00e7\u0131l\u0131r)\" href=\"http:\/\/www.bugday.org\/blog\/koronavirus-ekolojik-donusum-icin-firsat-sunuyor\/\" target=\"_blank\"><strong>Koronavir\u00fcs, ekolojik d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm i\u00e7in f\u0131rsat sunuyor<\/strong><\/a><strong>  &#8211; Bu\u011fday Derne\u011fi<\/strong><\/cite><\/blockquote>\n\n\n\n<p><strong><em>Yazan: <\/em><\/strong><em>Turgay \u00d6z\u00e7elik<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Kaynaklar: <\/em><\/strong><em>\u0130klim Haber, The Guardian, WWF-T\u00fcrkiye, Bu\u011fday Derne\u011fi<\/em><br><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D\u00fcnyay\u0131 etkileyen Covid-19 salg\u0131n\u0131 nedeniyle karbon emisyonlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcyor, 2020 sonunda k\u00fcresel emisyonlar\u0131n %5 azalaca\u011f\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Peki salg\u0131n ge\u00e7tikten sonra, kald\u0131\u011f\u0131m\u0131z yerden devam m\u0131 edece\u011fiz? 2020 al\u0131\u015f\u0131lagelen ya\u015fam pratiklerinin t\u00fcm d\u00fcnyada b\u00fcy\u00fck oranda de\u011fi\u015fti\u011fi bir y\u0131l&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6942,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[30],"tags":[331,211],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6934"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6934"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6934\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6953,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6934\/revisions\/6953"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6942"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6934"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6934"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6934"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}