{"id":6902,"date":"2020-04-12T22:42:41","date_gmt":"2020-04-12T19:42:41","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bugday.org\/blog\/?p=6902"},"modified":"2020-06-30T14:39:15","modified_gmt":"2020-06-30T11:39:15","slug":"hastalikli-bir-gezegende-saglikli-kalmak","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/hastalikli-bir-gezegende-saglikli-kalmak\/","title":{"rendered":"Hastal\u0131kl\u0131 bir gezegende sa\u011fl\u0131kl\u0131 kalmak"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Bu\u011fday Derne\u011fi Koordinasyon Kurulu \u00dcyesi Oya Ayman&#8217;\u0131n &#8220;Hastal\u0131kl\u0131 bir gezegende sa\u011fl\u0131kl\u0131 kalman\u0131n yollar\u0131&#8221; ba\u015fl\u0131kl\u0131 dosya haberi iki b\u00f6l\u00fcm halinde <\/strong><a rel=\"noreferrer noopener\" aria-label=\"Ye\u015fil Gazete (yeni sekmede a\u00e7\u0131l\u0131r)\" href=\"https:\/\/yesilgazete.org\/blog\/2020\/04\/07\/hastalikli-bir-gezegende-saglikli-kalmak-1\/\" target=\"_blank\"><strong>Ye\u015fil Gazete<\/strong><\/a><strong>&#8216;de yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. <\/strong><\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote\"><p><em><strong>&#8220;D\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda \u015fimdilik 1 milyonun* \u00fczerinde ki\u015fiyi enfekte eden Covid-19 salg\u0131n\u0131, insana bir kez daha hat\u0131rlatt\u0131: Enerji, tar\u0131m, ula\u015f\u0131m gibi ya\u015fam\u0131n her alan\u0131ndaki faaliyetlerimiz sonucunda do\u011fal ya\u015famda a\u00e7t\u0131\u011f\u0131m\u0131z yaralar d\u00f6n\u00fcp dola\u015f\u0131p bizi etkiliyor.&#8221;<\/strong><\/em><\/p><cite><strong>Oya Ayman<\/strong><\/cite><\/blockquote>\n\n\n\n<p>Neredeyse t\u00fcm gezegene yay\u0131lan koronavir\u00fcs \u00e7e\u015fitlerinden&nbsp;<strong>Covid-19,<\/strong> kaos teorisinin en temel kural\u0131n\u0131 hat\u0131rlatt\u0131: <em>&#8220;\u00c7in\u2019de kanat \u00e7\u0131rpan bir kelebek ABD\u2019de f\u0131rt\u0131naya neden olabilir.&#8221;<\/em>&nbsp;Kelebek etkisi hepimizin g\u00f6zleri \u00f6n\u00fcnde ger\u00e7ekle\u015fti ve f\u0131rt\u0131na b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya yay\u0131ld\u0131; ya\u011fmur ormanlar\u0131nda ve \u0131rak b\u00f6lgelerde ya\u015fayan birka\u00e7 kabile hari\u00e7 art\u0131k bundan etkilenmeyen kimse yok -hasta olsa da olmasa da\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>\u00dcretim ve t\u00fcketimleri sonucu pek \u00e7ok canl\u0131 t\u00fcr\u00fcn\u00fcn yok olmas\u0131na neden olan insan t\u00fcr\u00fc, do\u011fadan uzakla\u015farak, kendi kurdu\u011fu &#8220;g\u00fcvenli&#8221; s\u0131\u011f\u0131naklar\u0131nda ne kadar aciz oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fc.<\/p>\n\n\n\n<p>Do\u011fa kar\u015f\u0131s\u0131nda aciziyetimize ra\u011fmen -ya da belki bu acizlik nedeniyle- Covid-19\u2019un birka\u00e7 ayda verdi\u011fi zarar ve y\u0131k\u0131m\u0131n binlerce kat\u0131n\u0131 insan t\u00fcr\u00fc olarak gezegendeki di\u011fer t\u00fcrlere yap\u0131yoruz. \u00dcstelik onlar\u0131n ne hastaneleri ne a\u015f\u0131lar\u0131 ne sosyal medyalar\u0131 ne de kapanacak evleri var. \u00c7o\u011fu canl\u0131 varl\u0131k, bizim t\u00fcketim ve \u00fcretim bi\u00e7imlerimiz y\u00fcz\u00fcnden yerinden yurdundan edilmi\u015f durumda.<\/p>\n\n\n\n<p>Ancak enerji, tar\u0131m, ula\u015f\u0131m gibi ya\u015fam\u0131n her alan\u0131ndaki faaliyetlerimiz sonucunda do\u011fal ya\u015famda a\u00e7t\u0131\u011f\u0131m\u0131z yaralar d\u00f6n\u00fcp dola\u015f\u0131p bizi etkiliyor. Hi\u00e7 birimizin di\u011ferinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olmad\u0131\u011f\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck gezegenimizde ne ekersek onu bi\u00e7iyoruz. Kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z kaynaklar ile kullan\u0131labilir kaynaklar aras\u0131ndaki u\u00e7urum giderek a\u00e7\u0131l\u0131yor. Gezegenimizin kendi kendini yenileme kapasitesi art\u0131k insan t\u00fcr\u00fcn\u00fcn taleplerini kar\u015f\u0131lamaya yeti\u015femiyor. \u00d6rne\u011fin, ge\u00e7en y\u0131l d\u00fcnya ekosisteminin bir y\u0131lda \u00fcretti\u011fi &#8220;do\u011fal kayna\u011f\u0131&#8221; sekiz ay i\u00e7inde t\u00fcketmi\u015fiz. Y\u0131l\u0131n geri kalan\u0131nda ise do\u011fal sermayeden yiyoruz. Oysa gezegenimiz zay\u0131flad\u0131k\u00e7a biz de zay\u0131fl\u0131yoruz. Acizli\u011fimizin ac\u0131s\u0131n\u0131 do\u011fadaki di\u011fer varl\u0131klar \u00fczerinde \u00fcst\u00fcnl\u00fck kurmaya \u00e7al\u0131\u015farak \u00e7\u0131kard\u0131k\u00e7a; ekosistem, as\u0131l bu davran\u0131\u015f\u0131n zay\u0131fl\u0131k oldu\u011funu g\u00f6rmemize neden olan bir s\u00fcrpriz yap\u0131veriyor.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/WhatsApp-Image-2020-04-07-at-12.33.29-1024x768.jpeg\" alt=\"\" class=\"wp-image-6907\" width=\"512\" height=\"384\" srcset=\"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/WhatsApp-Image-2020-04-07-at-12.33.29-1024x768.jpeg 1024w, https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/WhatsApp-Image-2020-04-07-at-12.33.29-300x225.jpeg 300w, https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/WhatsApp-Image-2020-04-07-at-12.33.29-768x576.jpeg 768w, https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/WhatsApp-Image-2020-04-07-at-12.33.29.jpeg 1600w\" sizes=\"(max-width: 512px) 100vw, 512px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>\u00c7e\u015fitlilik yoksa ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k da yok!<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>Covid-19\u2019un fark\u0131na varmam\u0131z\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 \u015feylerden biri de, koruyucu sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n, yani v\u00fccut direncimizin hastal\u0131klardan korumak i\u00e7in ne denli \u00f6nemli oldu\u011fu\u2026 Ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemimizi g\u00fc\u00e7l\u00fc tutmak, en az temizlik kadar \u00f6nemli. Uzmanlar vitaminler, mineraller ve antioksidanlarla zenginle\u015ftirilmi\u015f -karar\u0131nda- bir diyet uyguland\u0131\u011f\u0131nda enfeksiyon hastal\u0131klar\u0131na yakalanma riskinin d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6yl\u00fcyor. G\u00fc\u00e7l\u00fc ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi, koronavir\u00fcse yakalansak da a\u011f\u0131r semptomlar olmadan ge\u00e7irmemizi sa\u011flayabiliyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Ancak sadece \u00f6nerilen g\u0131dalar\u0131 yemek ve egzersiz yapmak v\u00fccut direncimizi g\u00fc\u00e7l\u00fc tutmak ve sa\u011fl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 korumak i\u00e7in yeterli mi?<\/p>\n\n\n\n<p>Covid-19\u2019a yakalanma korkusu ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemini g\u00fc\u00e7lendiren baz\u0131 g\u0131dalar\u0131, vitaminleri ve fiziksel kond\u00fcsyonu ba\u015f tac\u0131 yapsa da ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k meselesi, san\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan daha karma\u015f\u0131k ili\u015fkiler a\u011f\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131. Nerede, nas\u0131l ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z, soludu\u011fumuz havan\u0131n kalitesi, sofram\u0131za gelen g\u0131dan\u0131n hangi y\u00f6ntemlerle yeti\u015ftirildi\u011fi gibi pek \u00e7ok de\u011fi\u015fken, ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemimizi ve sa\u011fl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 do\u011frudan etkiliyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Biyologlar, iklim bilimciler, sa\u011fl\u0131k\u00e7\u0131lar, tar\u0131m ve g\u0131da uzmanlar\u0131, sa\u011fl\u0131kl\u0131 olman\u0131n sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u00e7evreyle do\u011frudan ili\u015fkili oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde birle\u015fiyor. \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011finin, ormans\u0131zla\u015fman\u0131n, giderek yok olan bitkisel ve hayvansal \u00e7e\u015fitlili\u011fin, kimyasallarla kirlenen topra\u011f\u0131n ve suyun, pestisitlerle zehirlenen ve \u00e7e\u015fitlili\u011fi giderek yok olan g\u0131dalar\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131m\u0131za etkileri konusundaki ara\u015ft\u0131rmalar, ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemimizin de di\u011fer her \u015fey gibi b\u00fct\u00fcnden kopuk olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koyuyor.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/WhatsApp-Image-2020-04-07-at-12.35.12-1024x768.jpeg\" alt=\"\" class=\"wp-image-6908\" width=\"512\" height=\"384\" srcset=\"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/WhatsApp-Image-2020-04-07-at-12.35.12-1024x768.jpeg 1024w, https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/WhatsApp-Image-2020-04-07-at-12.35.12-300x225.jpeg 300w, https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/WhatsApp-Image-2020-04-07-at-12.35.12-768x576.jpeg 768w, https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/WhatsApp-Image-2020-04-07-at-12.35.12.jpeg 1600w\" sizes=\"(max-width: 512px) 100vw, 512px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>Peki, \u00e7evremiz ve biyolojik \u00e7e\u015fitlilik ile ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131m\u0131z aras\u0131nda nas\u0131l bir ba\u011f var?<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Biyo\u00e7e\u015fitlilik<\/strong>, yery\u00fcz\u00fcnde ya\u015fayan genlerin, t\u00fcrlerin, ekosistemlerin ve ekolojik s\u00fcre\u00e7lerinin \u00e7e\u015fitlili\u011fini tan\u0131ml\u0131yor ve bu \u00e7e\u015fitlili\u011fin kayb\u0131 di\u011fer t\u00fcrleri etkiliyor\u2026 Elbette ipin ucu b\u00fct\u00fcn\u00fcn par\u00e7as\u0131 olan insana da dokunuyor.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc <\/strong>(DS\u00d6)&#8217;n\u00fcn biyo\u00e7e\u015fitlilik ve sa\u011fl\u0131k ili\u015fkisini inceleyen raporlar\u0131na g\u00f6re, &#8220;\u0130nsan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 tatl\u0131 su, g\u0131da, \u0131s\u0131nma gibi ekosistem \u00fcr\u00fcn ve hizmetlerine ba\u011fl\u0131 ve bu hizmetler e\u011fer ihtiya\u00e7lar\u0131 kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in yeterli de\u011filse biyolojik \u00e7e\u015fitlilik kayb\u0131n\u0131n do\u011frudan insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerinde \u00f6nemli etkileri olabilir.&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p>DS\u00d6, biyolojik \u00e7e\u015fitlilik kayb\u0131 ve ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemimiz aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131kl\u0131yor: Eylemlerimizle ekosistemlerin hem yap\u0131s\u0131n\u0131 hem de i\u015flevlerini bozuyor ve yerel biyo\u00e7e\u015fitlili\u011fi de\u011fi\u015ftiriyoruz. Bu t\u00fcr bozulmalar baz\u0131 organizmalar\u0131n miktar\u0131n\u0131 azalt\u0131yor, baz\u0131lar\u0131nda da n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131na neden oluyor, organizmalar aras\u0131 etkile\u015fimleri modifiye ediyor ve organizmalar ile i\u00e7inde bulunduklar\u0131 fiziksel ve kimyasal ortamlar\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ili\u015fkilerini yeniden d\u00fczenliyor. Bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131klar\u0131n \u00f6r\u00fcnt\u00fcleri de bu bozulmalara kar\u015f\u0131 duyarl\u0131. Bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131k bar\u0131nd\u0131ran varl\u0131klar ve bula\u015f\u0131s\u0131n\u0131 etkileyen temel s\u00fcre\u00e7ler aras\u0131nda, ormans\u0131zla\u015fma ve toprak kullan\u0131m\u0131nda de\u011fi\u015fim; baraj in\u015faat\u0131, sulama, kontrols\u00fcz veya \u00e7arp\u0131k kentle\u015fme gibi \u00f6rnekler dahilinde su kullan\u0131m\u0131; belirli hastal\u0131klar\u0131 kontrol etmek i\u00e7in kullan\u0131lan pestisitlere ve antibiyotiklere kar\u015f\u0131 diren\u00e7; iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi; g\u00f6\u00e7 ve uluslararas\u0131 seyahat, ticaret ve patojenlerin insan taraf\u0131ndan tesad\u00fcfi veya kas\u0131tl\u0131 olarak ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 bulunuyor.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00fct\u00fcnc\u00fcl sa\u011fl\u0131k konusunda \u00e7al\u0131\u015fmalar yapan<strong>, Prof.Dr. Serdar \u0130skit<\/strong>, sa\u011fl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n biyo\u00e7e\u015fitlilik -bir ba\u015fka deyi\u015fle b\u00fct\u00fcn- ile olan ili\u015fkisinin kadim \u00f6\u011fretilerde \u00f6nemsenen bir olgu oldu\u011funa dikkat \u00e7ekiyor ve \u015funlar\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor: &#8220;G\u00fcn\u00fcm\u00fczde rasyonel akl\u0131n ele ald\u0131\u011f\u0131 y\u00f6ntemlerle bu ili\u015fki g\u00fc\u00e7l\u00fc \u015fekilde yeniden tan\u0131mlan\u0131yor. \u00d6rne\u011fin, kullan\u0131lan ila\u00e7lar\u0131n \u00f6nemli k\u0131sm\u0131n\u0131n ilk formlar\u0131, t\u00fcr\u00fcm\u00fcz d\u0131\u015f\u0131ndaki canl\u0131lardan elde edilen maddeler. En \u00e7ok bilinen iki \u00f6rnek; hem a\u011fr\u0131 kesici-ate\u015f d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcc\u00fc ve hem de kalp damar hastal\u0131klar\u0131 ilac\u0131 olan <strong>asetil salisilik asit<\/strong>, s\u00f6\u011f\u00fct a\u011fac\u0131 kabu\u011fundan elde edilmi\u015ftir. A\u011fa\u00e7tan elde edilen bir di\u011fer ila\u00e7 da&nbsp;<strong>kinindir<\/strong>. Bug\u00fcn de bir\u00e7ok etnobotanik\u00e7inin d\u00fcnyan\u0131n \u00e7e\u015fitlili\u011fin en az etkilendi\u011fi b\u00f6lgelerinde alzheimer gibi modern hastal\u0131klara \u015fifa aray\u0131\u015flar\u0131 devam ediyor.&#8221;<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/WhatsApp-Image-2020-04-07-at-12.31.14-1024x768.jpeg\" alt=\"\" class=\"wp-image-6909\" width=\"512\" height=\"384\" srcset=\"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/WhatsApp-Image-2020-04-07-at-12.31.14-1024x768.jpeg 1024w, https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/WhatsApp-Image-2020-04-07-at-12.31.14-300x225.jpeg 300w, https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/WhatsApp-Image-2020-04-07-at-12.31.14-768x576.jpeg 768w, https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/WhatsApp-Image-2020-04-07-at-12.31.14.jpeg 1600w\" sizes=\"(max-width: 512px) 100vw, 512px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>Biyo\u00e7e\u015fitlili\u011fin yok olmas\u0131, yap\u0131lan ila\u00e7 ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 i\u00e7in de ciddi bir sorun olu\u015fturuyor. \u0130skit , &#8220;T\u00fcr yok olu\u015flar\u0131 nedeni ile tamamlanamayan bir\u00e7ok ila\u00e7 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 var. Yani, bir t\u00fcr\u00fcn yok olmas\u0131 bizim ula\u015fabilece\u011fimiz bir \u015fifa bilgisinin\/arac\u0131n\u0131n yok olmas\u0131 anlam\u0131 da ta\u015f\u0131yabiliyor&#8221; diyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Biyo\u00e7e\u015fitlilik ve sa\u011fl\u0131k ili\u015fkisi sadece ila\u00e7larla s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fil. Biyo\u00e7e\u015fitlilik denildi\u011finde akla ilk gelen bitkiler ve hayvanlar olsa da, daha az g\u00f6r\u00fcn\u00fcr olan ancak gezegenimizdeki canl\u0131 maddenin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131 i\u00e7eren mikroorganizmalar\u0131 da i\u00e7eriyor. Bu noktada ba\u015fka sorularla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yoruz: Biyo\u00e7e\u015fitlili\u011fin azalmas\u0131 ile kentsel ve daha zengin ortamlarda bulunan mikroorganizma profilindeki de\u011fi\u015fiklik, yerli insan mikrobiyotas\u0131na nas\u0131l yans\u0131yor?&nbsp;Bitki ve hayvanlar\u0131n biyo\u00e7e\u015fitlilik kayb\u0131n\u0131n \u00e7evresel mikrobiyota \u00fczerindeki etkileri neler?<\/p>\n\n\n\n<p><strong>D\u00fcnya Alerji Organizasyonu \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi ve Biyolojik \u00c7e\u015fitlilik \u00d6zel Komitesi<\/strong>\u2019nin yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131&nbsp;<strong>&#8220;Biyo\u00e7e\u015fitlilik Hipotezi ve Alerjik Hastal\u0131klar&#8221;<\/strong>&nbsp;ba\u015fl\u0131kl\u0131 makale bu sorular\u0131n yan\u0131t\u0131n\u0131 veriyor. Makale, k\u00f6t\u00fc geli\u015fmi\u015f veya yetersiz ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n alerji ve ast\u0131m, otoimm\u00fcnite, kanser, kronik enfeksiyonlar gibi hastal\u0131klar\u0131n geli\u015fmesinde rol oynad\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekiyor ve mikroorganizmalar\u0131n pasif seyirciler ya da ge\u00e7ici yolcular olarak de\u011fil, bariyer i\u015flevinin ve ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k tolerans\u0131n\u0131n geli\u015ftirilmesi ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesinde giderek daha aktif kat\u0131l\u0131mc\u0131lar olarak kabul edildi\u011fini belirtiyor:<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignright is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/WhatsApp-Image-2020-04-07-at-12.32.16-1-300x225.jpeg\" alt=\"\" class=\"wp-image-6910\" width=\"288\" height=\"216\"\/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>&#8220;Biyolojik \u00e7e\u015fitlilik kayb\u0131 \u00e7evresel ve insan mikrobiyotaslar\u0131 aras\u0131ndaki etkile\u015fimin azalmas\u0131na neden olur. Bu da ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k fonksiyon bozuklu\u011funa ve insanlarda tolerans mekanizmalar\u0131n\u0131n bozulmas\u0131na neden olabilir. Ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k h\u00fccreleri, normal geli\u015fim ve i\u015flev i\u00e7in mikroplarla etkile\u015fime girmelidir. Cilt, ba\u011f\u0131rsak ve solunum yolu arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla mikrobiyal bile\u015fenlere s\u00fcrekli maruz kalarak do\u011fu\u015ftan gelen ve d\u00fczenleyici a\u011flar\u0131n aktivasyonunu, enflamatuar hastal\u0131klara kar\u015f\u0131 koruyucu mekanizmalar\u0131n geli\u015fmesini sa\u011flar. Daha \u00f6nce her yerde bulunan bu mikro organizmalar\u0131n aniden azalmas\u0131 veya \u00e7e\u015fitlili\u011fi, uygun ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k ve enflamatuar yan\u0131tlar\u0131 d\u00fczenleme ve geri y\u00fckleme ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar\u0131na yol a\u00e7abilir.&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p>Mikro dostlar\u0131m\u0131z ile \u015fifam\u0131z aras\u0131nda \u00e7ok yak\u0131n bir ili\u015fki oldu\u011funu ortaya koyan ba\u015fka \u00e7al\u0131\u015fmalar da var. Prof.Dr. \u0130skit bu konuda da a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 \u00f6rnekler veriyor: &#8220;A\u011fa\u00e7lar\u0131n salg\u0131lad\u0131\u011f\u0131 <strong>fitonsit&nbsp;<\/strong>adl\u0131 bir maddenin bedenimize ve ruh halimize iyi geldi\u011fi bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar ile g\u00f6sterildi. 20 y\u0131ldan fazla s\u00fcren farkl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalarda, g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar 60\u2019\u0131n \u00fczerinde a\u011fa\u00e7 t\u00fcr\u00fc ile insan hastal\u0131klar\u0131 aras\u0131nda birebir \u015fifa ili\u015fkisi g\u00f6sterildi.&nbsp;Topraktaki&nbsp;<strong>laktobasil<\/strong>&nbsp;ailesinden bir t\u00fcr\u00fcn \u00e7ocuklar\u0131m\u0131zda \u00f6\u011frenmeyi art\u0131rd\u0131\u011f\u0131 veya&nbsp;<strong>mikobakteryum<\/strong> ailesinin bir \u00fcyesinin ruh halimizi olumlu y\u00f6nde te\u015fvik eden v\u00fccut salg\u0131lar\u0131n\u0131 art\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 yeni yeni \u00f6\u011freniyoruz.&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p>Bu arada milyonlarca insan\u0131n temizli\u011fe her zamankinden daha fazla \u00f6zen g\u00f6sterdi\u011fi Covid-19 salg\u0131n\u0131nda, temizlikte a\u015f\u0131r\u0131ya ka\u00e7mak ve kimyasallar kullanmak yararl\u0131 mikroorganizmalar\u0131 da yok ederek yarardan \u00e7ok zarar getiriyor. \u00c7ama\u015f\u0131r suyu kullanman\u0131n KOAH ve ast\u0131m hastal\u0131\u011f\u0131na yakalanma riskini art\u0131rd\u0131\u011f\u0131na dair \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, \u0130skandinav \u00fclkelerinde yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar, a\u015f\u0131r\u0131 temizli\u011fin beklenenin tersine \u00e7ocuklarda baz\u0131 hastal\u0131k t\u00fcrlerinde art\u0131\u015fa neden oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fini y\u00fcz\u00fcm\u00fcze vuruyor. Mikro dostlar\u0131m\u0131z\u0131&nbsp;tamamen ortadan kald\u0131rmak bize iyi gelmiyor. Ayr\u0131ca temizlik yaparken a\u015f\u0131r\u0131 su kullanmak da temiz su varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n azalmas\u0131na neden oluyor.<a href=\"https:\/\/yesilgazete.org\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/WhatsApp-Image-2020-04-07-at-12.31.14-2.jpeg\"><\/a><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/WhatsApp-Image-2020-04-07-at-12.31.14-2-1024x768.jpeg\" alt=\"\" class=\"wp-image-6912\" width=\"512\" height=\"384\" srcset=\"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/WhatsApp-Image-2020-04-07-at-12.31.14-2-1024x768.jpeg 1024w, https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/WhatsApp-Image-2020-04-07-at-12.31.14-2-300x225.jpeg 300w, https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/WhatsApp-Image-2020-04-07-at-12.31.14-2-768x576.jpeg 768w, https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/WhatsApp-Image-2020-04-07-at-12.31.14-2.jpeg 1600w\" sizes=\"(max-width: 512px) 100vw, 512px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>Ormans\u0131zla\u015fma, yaban hayat\u0131n yok olmas\u0131 ve salg\u0131n hastal\u0131klar<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>Bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131klar her y\u0131l bir milyardan fazla insan\u0131n enfeksiyon hastal\u0131klar\u0131na yakalanmas\u0131na ve d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda milyonlarca \u00f6l\u00fcme neden oluyor. \u0130nsanda bilinen bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131klar\u0131n yakla\u015f\u0131k \u00fc\u00e7te ikisi hayvanlarla payla\u015f\u0131l\u0131yor ve son zamanlarda ortaya \u00e7\u0131kan hastal\u0131klar\u0131n \u00e7o\u011fu da yaban hayat\u0131 ile ili\u015fkili.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Hindistan<\/strong>\u2019daki&nbsp;<strong>SRM \u00dcniversitesi<\/strong> Epidemiyoloji B\u00f6l\u00fcm\u00fc, Halk Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 b\u00f6l\u00fcm\u00fc uzmanlar\u0131n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 bir ara\u015ft\u0131rma, kalabal\u0131k insan yerle\u015fimleri ve yaban hayat\u0131 aras\u0131nda artan yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131n, evcil hayvanlar ve yaban hayat\u0131 aras\u0131ndaki hastal\u0131k bula\u015fma oranlar\u0131n\u0131n artmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekiyor: &#8220;Hindistan\u2019da hayvanlardan insanlara ge\u00e7en ve ciddi kay\u0131plara neden olan nepah ve hendra vir\u00fcslerine dair raporlar, do\u011fal habitat\u0131n insan taraf\u0131ndan de\u011fi\u015ftirilmesinin salg\u0131n riskinin artmas\u0131na neden oldu\u011funu kan\u0131tl\u0131yor. Bu t\u00fcr salg\u0131nlar, bu patojenlerin rezervuar\u0131 olan meyve yarasas\u0131 t\u00fcrlerinin t\u00fcnek alan\u0131n\u0131 olumsuz y\u00f6nde etkileyen ormanlar\u0131n yok edilmesine ba\u011flan\u0131yor. Sonu\u00e7 olarak, meyve yarasalar\u0131 insan yerle\u015fimlerinde meyve a\u011fa\u00e7lar\u0131na kayd\u0131, b\u00f6ylece insan ve yarasalar aras\u0131ndaki temaslar hastal\u0131k salg\u0131nlar\u0131na yol a\u00e7t\u0131.&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p>Ara\u015ft\u0131rman\u0131n dikkat \u00e7ekti\u011fi bir ba\u015fka nokta da, insan n\u00fcfusunun yaban hayat\u0131 sahalar\u0131na do\u011fru yay\u0131lmas\u0131yla birlikte, yabanc\u0131 t\u00fcrlerin yeni ekosistemlere giri\u015finin biyolojik kirlili\u011fe neden olmas\u0131. Yeni b\u00f6lgelerde yerel olmayan patojenlerin neden oldu\u011fu kirlilik, biyo\u00e7e\u015fitlilik kayb\u0131n\u0131n ve yeni hastal\u0131klar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na neden oluyor. Azalan say\u0131da rakip t\u00fcr, di\u011fer t\u00fcrlerin bollu\u011funun artmas\u0131na izin vererek, bu t\u00fcrlerin hastal\u0131klar\u0131n\u0131n yay\u0131lmas\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131r\u0131yor. \u00d6rne\u011fin, 15. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131ndaki yayg\u0131n insan hareketleri bir k\u0131tadan di\u011ferine k\u0131zam\u0131k, \u00e7i\u00e7ek hastal\u0131\u011f\u0131 ve veba gibi olduk\u00e7a bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131klar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na neden oldu. Hastal\u0131klar\u0131n yeni b\u00f6lgelere girmesi, patojenle daha \u00f6nce temas\u0131 olmayanlarda hastal\u0131\u011fa ve ard\u0131ndan y\u0131k\u0131c\u0131 salg\u0131nlara yol a\u00e7t\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>SRM \u00dcniversitesi ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131 ayr\u0131ca hastal\u0131\u011f\u0131 ta\u015f\u0131yan konak\u00e7\u0131 \u00e7e\u015fitlili\u011findeki art\u0131\u015f ile hastal\u0131k s\u0131kl\u0131\u011f\u0131nda azalma aras\u0131nda bir korelasyon oldu\u011funa i\u015faret ediyor. Hayvanlardaki \u00e7e\u015fitlilik, hastal\u0131k olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve insanlara bula\u015fma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 azalt\u0131yor. Seyreltme etkisi ad\u0131 verilen bu durum, zoonotik hastal\u0131klara maruz kalma riskinin azalt\u0131lmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 oluyor.<a href=\"https:\/\/yesilgazete.org\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/WhatsApp-Image-2020-04-07-at-12.34.17-3.jpeg\"><\/a><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/WhatsApp-Image-2020-04-07-at-12.34.17-3-1024x768.jpeg\" alt=\"\" class=\"wp-image-6913\" width=\"512\" height=\"384\" srcset=\"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/WhatsApp-Image-2020-04-07-at-12.34.17-3-1024x768.jpeg 1024w, https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/WhatsApp-Image-2020-04-07-at-12.34.17-3-300x225.jpeg 300w, https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/WhatsApp-Image-2020-04-07-at-12.34.17-3-768x576.jpeg 768w, https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/WhatsApp-Image-2020-04-07-at-12.34.17-3.jpeg 1600w\" sizes=\"(max-width: 512px) 100vw, 512px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>Tar\u0131msal biyo\u00e7e\u015fitlilik ve beslenme<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>Biyolojik \u00e7e\u015fitlilik hem t\u00fcr \u00e7e\u015fitlili\u011fini hem de genetik, ekosistem ve ekolojik s\u00fcre\u00e7 \u00e7e\u015fitlili\u011fini i\u00e7ine al\u0131yor. Farkl\u0131 besleyici de\u011ferlere sahip g\u0131dalarla beslenmek v\u00fccut direncimizi y\u00fckseltiyor. Dolay\u0131s\u0131yla g\u0131da \u00e7e\u015fitlili\u011finin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131m\u0131zla do\u011frudan ili\u015fkisi var.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6te yandan biyolojik \u00e7e\u015fitlilik kayb\u0131, g\u0131da \u00e7e\u015fitlili\u011fini de tehdit ediyor. D\u00fcnyada t\u00fcm memeli t\u00fcrlerinin y\u00fczde 25\u2019inin yok olma tehdidi alt\u0131nda oldu\u011fu kabul edilirken, evcil hayvanlar\u0131n yabani akrabas\u0131 olan memelilerin y\u00fczde 50\u2019den fazlas\u0131 ayn\u0131 tehditle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya. Ayn\u0131 tehlike bitki t\u00fcrleri i\u00e7in de ge\u00e7erli. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde d\u00fcnya n\u00fcfusunun \u00e7o\u011funlu\u011funu besleyen k\u00fclt\u00fcre al\u0131nm\u0131\u015f t\u00fcr say\u0131s\u0131 125\u2019i ge\u00e7miyor. \u00c7ift\u00e7i eliyle y\u00fczy\u0131llard\u0131r se\u00e7ilerek g\u00fcn\u00fcm\u00fcze gelen evladiyelik tohumlar giderek yok olurken, yerel mutfaklarda kullan\u0131lan t\u00fcr \u00e7e\u015fitlili\u011fiyle birlikte, ormans\u0131zla\u015fma, kirlilik gibi tehditler, bitki t\u00fcrlerinin say\u0131s\u0131n\u0131n da her ge\u00e7en g\u00fcn azalmas\u0131na neden oluyor.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Newcastle \u00dcniversitesi<\/strong>\u2019nde biyolojik \u00e7e\u015fitlilik konusunda \u00e7al\u0131\u015fan ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar,&nbsp;<strong>Philip McGowan, Friederike Bolam&nbsp;<\/strong>ve<strong>&nbsp;Louise Mair<\/strong>, 2019 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlad\u0131klar\u0131 bir makalede, genetik \u00e7e\u015fitlili\u011fin ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131kla ili\u015fkisine dikkat \u00e7ekiyor: &#8220;Evcille\u015ftirilmi\u015f t\u00fcrlerin vah\u015fi akrabalar\u0131; y\u00fcksek da\u011f s\u0131ralar\u0131n\u0131n, yo\u011fun tropikal ormanlar\u0131n ve kurak \u00e7\u00f6llerin kayal\u0131k ve buzul ortam\u0131nda ya\u015farlar. Bu hayvanlar do\u011fal ko\u015fullar\u0131nda geli\u015fimlerini s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr ve bu sebeple besi t\u00fcrlerinin kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 hastal\u0131klarla m\u00fccadele etmelerine ve de\u011fi\u015fken \u00e7evresel ko\u015fullarda verimli kalmalar\u0131na yard\u0131m edecek genler bar\u0131nd\u0131rabilirler. Genetik \u00e7e\u015fitlilik, bireylerin bilinmeyen bir hastal\u0131k kar\u015f\u0131s\u0131nda ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k kazanmak gibi faydal\u0131 genetik tuhafl\u0131klara sahip olma ihtimalini y\u00fckselterek, t\u00fcrlerin gelecekte de uzun s\u00fcre varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 devam ettirmelerini sa\u011fl\u0131yor.&#8221;<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignright is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/WhatsApp-Image-2020-04-07-at-12.33.29-3-300x225.jpeg\" alt=\"\" class=\"wp-image-6914\" width=\"302\" height=\"227\"\/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi sonucu, pek \u00e7ok g\u0131da \u00e7e\u015fidinin kurakl\u0131\u011fa dayan\u0131kl\u0131 yabani akrabalar\u0131na ihtiya\u00e7 duyulabilece\u011fini belirtiyor: &#8220;\u00d6rne\u011fin yeti\u015ftirilen m\u0131s\u0131r\u0131n kurakl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 dayan\u0131kl\u0131 olan yabani akrabalar\u0131, onlar\u0131 daha g\u00fc\u00e7l\u00fc hale getirmek i\u00e7in mevcut t\u00fcr ve \u00e7e\u015fitlerle \u00e7aprazlanabilir. Ayn\u0131 \u015fekilde ineklerin vah\u015fi akrabalar\u0131, yeni hastal\u0131klar ortaya \u00e7\u0131kt\u0131k\u00e7a DNA\u2019lar\u0131nda kodlanan ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemini g\u00fc\u00e7lendirmek i\u00e7in evcil s\u0131\u011f\u0131rlarla melezlenebilir.&#8221; Ama vah\u015fi akrabalar yok olmazlarsa\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>Gowan, Bolam ve Mair, do\u011fayla olan ili\u015fkimizde esasl\u0131 bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme ihtiya\u00e7 duydu\u011fumuza i\u015faret ediyor ve ekliyorlar: &#8220;Bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn, beslenme rejimimiz ve besinlerin nas\u0131l \u00fcretildi\u011fi konusunda ciddi de\u011fi\u015fiklikler i\u00e7ermesi gerekiyor. Gittik\u00e7e daha da belirsizle\u015fecek bir gelecekte, genetik \u00e7e\u015fitlili\u011fin g\u0131da g\u00fcvenli\u011fini art\u0131rabilmesi i\u00e7in kritik besi ve tar\u0131m t\u00fcrlerinin vah\u015fi\/yabani akrabalar\u0131na ihtiyac\u0131m\u0131z olacak.&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>H\u00fck\u00fcmetler Aras\u0131 Biyo\u00e7e\u015fitlilik ve Ekosistem Hizmetleri Platformu<\/strong>&nbsp;(IPBES), insanl\u0131\u011f\u0131n do\u011faya yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 ve kullanma \u015feklini de\u011fi\u015ftirmemesi halinde, gezegenin ya\u015fam destek sistemlerinin \u00e7\u00f6kebilece\u011fi konusunda uyar\u0131da bulunuyor. Evcil hayvanlar\u0131n ve k\u00fclt\u00fcre al\u0131nm\u0131\u015f bitkilerin bu t\u00fcr yabani akrabalar\u0131n\u0131 yitirmek, tar\u0131msal mahsulleri ve hayvanlar\u0131 genetik ba\u011flamda daha yoksul b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in g\u0131da g\u00fcvenli\u011fini tehdit ediyor.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00fcnyada yakla\u015f\u0131k 60 bin t\u00fcr bitki, t\u0131bbi ve aromatik ama\u00e7la ve takviye besin olarak kullan\u0131l\u0131yor. Genetik \u00e7e\u015fitlili\u011fin teminat\u0131 olan yerel \u00e7e\u015fitler g\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e yok olurken, yiyecek \u00e7e\u015fitlili\u011fini nesilden nesile aktaran yerel mutfak k\u00fclt\u00fcr\u00fc de kayboluyor ve k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte yeti\u015ftirilen 125 t\u00fcrle s\u0131n\u0131rl\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/WhatsApp-Image-2020-04-07-at-12.34.17-2-1024x768.jpeg\" alt=\"\" class=\"wp-image-6915\" width=\"512\" height=\"384\" srcset=\"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/WhatsApp-Image-2020-04-07-at-12.34.17-2-1024x768.jpeg 1024w, https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/WhatsApp-Image-2020-04-07-at-12.34.17-2-300x225.jpeg 300w, https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/WhatsApp-Image-2020-04-07-at-12.34.17-2-768x576.jpeg 768w, https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/WhatsApp-Image-2020-04-07-at-12.34.17-2.jpeg 1600w\" sizes=\"(max-width: 512px) 100vw, 512px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>Do\u011fa Koruma Merkezi\u2019nden biyolog&nbsp;<strong>Y\u0131ld\u0131ray Lise<\/strong>, &#8220;Besin \u00e7e\u015fitlili\u011fin azalmas\u0131n\u0131n yerel topluluklar\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 etkilemesi ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz&#8221; diyor. Biyolojik \u00e7e\u015fitlili\u011fin k\u00fclt\u00fcrel \u00e7e\u015fitlilik ile ba\u011flant\u0131s\u0131na dikkat \u00e7eken Lise \u015funlar\u0131 anlat\u0131yor:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Biyolojik \u00e7e\u015fitlilik insan k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn \u015fekillenmesinde ve medeniyetinin geli\u015fmesinde en \u00f6nemli etkenlerden biridir. D\u00fcnyada korunmas\u0131 gereken s\u0131cak noktalara bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda biyolojik \u00e7e\u015fitlilik a\u00e7\u0131s\u0131ndan en zengin alanlarda k\u00fclt\u00fcrel \u00e7e\u015fitlili\u011fin de zengin oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. Biyolojik \u00e7e\u015fitlilik yok olduk\u00e7a k\u00fclt\u00fcrel \u00e7e\u015fitlilik, dolay\u0131s\u0131yla beslenme \u00e7e\u015fitlili\u011fi de etkileniyor. Son d\u00f6nemde yeni tar\u0131m alanlar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 i\u00e7in ormanlar\u0131n ve bozk\u0131rlar\u0131n yok edilmesinin \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc etkileri var. \u00d6rne\u011fin, <strong>Endonezya<\/strong>\u2019da palm ya\u011f\u0131 elde etmek i\u00e7in a\u00e7\u0131lan tar\u0131m alanlar\u0131n\u0131n yok etti\u011fi ormanlar, hem yerel topluluklar\u0131 hem de yaban hayat\u0131n\u0131 i\u00e7ine alan \u00e7ok zengin k\u00fclt\u00fcrel ve biyolojik \u00e7e\u015fitlili\u011fi bar\u0131nd\u0131r\u0131yor. Bu topluluklar gibi bir\u00e7ok topluluk g\u0131daya ek olarak t\u0131bbi ve k\u00fclt\u00fcrel ama\u00e7lar i\u00e7in do\u011fal alanlardan toplanan \u00fcr\u00fcnlere g\u00fcveniyor. Bu alanlar\u0131n kayb\u0131, tehdit alt\u0131ndaki k\u00fclt\u00fcrler ve biyo\u00e7e\u015fitlilik, g\u0131da \u00e7e\u015fitlili\u011fi ile geleneksel t\u0131p bilgisinin ve ara\u00e7lar\u0131n\u0131n da tehlike alt\u0131nda olmas\u0131 anlam\u0131na geliyor.&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p>*Makale yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda d\u00fcnya genelinde Covid-19 vaka say\u0131s\u0131 1 milyonu yeni ge\u00e7mi\u015fti, \u015fu an bu rakam 4 milyon civar\u0131nda.<\/p>\n\n\n\n<!--nextpage-->\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote\"><p><em><strong>\u201cYedi\u011fimiz domatesin nas\u0131l yeti\u015fti\u011fi; elektri\u011fi, suyu, arabam\u0131z\u0131 ne kadar kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z; \u00e7\u00f6pe g\u00f6nderdiklerimiz; kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z temizlik malzemeleri; karar alma s\u00fcre\u00e7lerine kat\u0131l\u0131m\u0131m\u0131z ve do\u011fayla ba\u011f kurma bi\u00e7imimiz okyanusun \u00f6te yakas\u0131nda bir f\u0131rt\u0131naya neden olabilir.\u201d<\/strong><\/em> <\/p><cite><strong>Oya Ayman<\/strong> <\/cite><\/blockquote>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>Pestisitler ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 zay\u0131flat\u0131yor<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p>Sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir diyet, ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemimizi g\u00fc\u00e7lendirmede ve hastal\u0131klar\u0131 \u00f6nlemenin sacayaklar\u0131ndan biri. Ancak g\u00fcn\u00fcm\u00fczde sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi sar\u0131msak, so\u011fan, ye\u015fillikler ve C vitamininden \u00f6te bir anlam ta\u015f\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc farkl\u0131 besin de\u011feri i\u00e7eren g\u0131dalarla beslenmek kadar o g\u0131dalar\u0131n besleyici de\u011ferlerinin yeterli olup olmamas\u0131 da \u00f6nemli. Yani so\u011fan\u0131n, portakal\u0131n, lahanan\u0131n hangi tohumlardan, hangi ortamlarda, nas\u0131l yeti\u015ftirildi\u011fi besleyicilik de\u011ferlerini de belirliyor.<\/p>\n\n\n\n<p>End\u00fcstriyel tar\u0131mda kullan\u0131lan ve hormonal sistem, \u00fcreme ve sinir sistemi hastal\u0131klar\u0131na neden olan pestisitler, hem makro ve mikro\u00e7e\u015fitlili\u011fi yok ederek hem de v\u00fccut direncini d\u00fc\u015f\u00fcrerek ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemimizi etkiliyor.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u0131da m\u00fchendisi, ara\u015ft\u0131rmac\u0131, yazar&nbsp;<strong>Dr. B\u00fclent \u015e\u0131k,<\/strong>&nbsp;pek \u00e7ok toksik kimyasal gibi pestisitlerin de ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemini zay\u0131flat\u0131c\u0131 etkileri oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor ve ekliyor: \u201dPestisitler ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi \u00fczerinde toksik etkilere yol a\u00e7ar. Bu konuda yap\u0131lm\u0131\u015f akademik \u00e7al\u0131\u015fmalar var.\u201d<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/pestisit.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-7112\" width=\"512\" height=\"287\" srcset=\"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/pestisit.jpg 512w, https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/pestisit-300x168.jpg 300w\" sizes=\"(max-width: 512px) 100vw, 512px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p><strong>World Resources Institute<\/strong>\u2019nin&nbsp;<strong>Pestisitler ve Ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k Sistemi raporu<\/strong>, yayg\u0131n olarak kullan\u0131lan pestisitlerin bakterilere, vir\u00fcslere, parazitlere ve t\u00fcm\u00f6rlere kar\u015f\u0131 ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k tepkilerini bask\u0131layabildi\u011fi ve insanlar\u0131 hastal\u0131klara kar\u015f\u0131 daha savunmas\u0131z hale getirebilece\u011fine dair \u00f6nemli kan\u0131tlar sunuyor. Rapor, \u00f6zellikle maruziyetin yayg\u0131n oldu\u011fu ve bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131klar\u0131n a\u011f\u0131r bir y\u00fck ald\u0131\u011f\u0131 geli\u015fmekte olan \u00fclkelerde pestisitle ilgili sa\u011fl\u0131k risklerinin genel olarak bilinenden \u00e7ok daha ciddi oldu\u011funu belgeliyor.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/yerel-mutfak-\u00e7e\u015fitlilik.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-7113\" width=\"450\" height=\"338\" srcset=\"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/yerel-mutfak-\u00e7e\u015fitlilik.jpg 900w, https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/yerel-mutfak-\u00e7e\u015fitlilik-300x225.jpg 300w, https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/yerel-mutfak-\u00e7e\u015fitlilik-768x576.jpg 768w\" sizes=\"(max-width: 450px) 100vw, 450px\" \/><figcaption><em>Ekolojik tar\u0131m, o toprakta yeti\u015fen \u00fcr\u00fcnlerin besleyici olmas\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yor. <\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p><strong>Prof.Dr. Serdar \u0130skit<\/strong>&nbsp;de, pestisitlerin \u00e7ift y\u00f6nl\u00fc etkisine dikkat \u00e7ekiyor: \u201dSon y\u0131llarda yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar, \u00f6nemini farkl\u0131 \u015fekilde alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131m\u0131z ba\u011f\u0131rsak mikrobiyotas\u0131 ile d\u0131\u015f \u00e7evredeki mikro \u00e7e\u015fitlili\u011fin ve onunla kurdu\u011fumuz ili\u015fkinin ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131 ortaya koydu.\u201d Yani, topraktaki mikrobiyolojik \u00e7e\u015fitlilik, o topra\u011f\u0131n b\u00fcnyesinde yeti\u015fen g\u0131dalardaki \u00e7e\u015fitlili\u011fi, g\u0131dalardaki \u00e7e\u015fitlilik ba\u011f\u0131rsaktaki mikrobiyotay\u0131, bu mikrobiyotadaki de\u011fi\u015fimler de v\u00fccudumuzun vir\u00fcs ve mikroplara kar\u015f\u0131 direncini etkiliyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Toprakta ve suda kimyasal kirlili\u011fe yol a\u00e7an ve tar\u0131m zehiri olarak da adland\u0131r\u0131lan pestisitlerin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 topraklar canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131, zenginli\u011fini yitiriyor. Oysa sa\u011fl\u0131kl\u0131 bitkiler ancak sa\u011fl\u0131kl\u0131 topraklarda yeti\u015febilir. Ekolojik tar\u0131m, biyodinamik tar\u0131m, onar\u0131c\u0131 tar\u0131m ve benzeri y\u00f6ntemlerde hayvan g\u00fcbresi, ye\u015fil g\u00fcbreleme, kompost g\u00fcbre ve \u00e7oklu ekim gibi topra\u011f\u0131n canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyan, hatta iyile\u015ftiren uygulamalar, o toprakta yeti\u015fen \u00fcr\u00fcnlerin besleyici olmas\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>Ege \u00dcniversitesi Ziraat Fak\u00fcltesi emekli \u00f6\u011fretim \u00fcyesi&nbsp;<strong>Prof.Dr. Uygun Aksoy,<\/strong>&nbsp;insan ba\u011f\u0131rsa\u011f\u0131ndaki mikrobiyotan\u0131n, besin maddelerinden yararlanma, detoksifiye etme, hastal\u0131k yapan mikroorganizmalardan koruma, ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sisteminin geli\u015fmesi, i\u015ftah\u0131n d\u00fczenlenmesi, gerekli vitamin, enzim ve metabolitlerin sentezi gibi \u00e7ok etkin g\u00f6revler \u00fcstlendi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor:<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote\"><p>\u201dPestisitler ba\u011f\u0131rsaktaki mikrobiyotay\u0131 etkileyerek, do\u011frudan v\u00fccudun diren\u00e7 mekanizmalar\u0131na etki ediyor. Beslenme ve ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00e7evrenin ba\u011f\u0131rsak sistemi \u00fczerinde do\u011frudan etkisi var. Besin maddelerinin bile\u015fiminde yer alan farkl\u0131 fitokimyasallar\u0131n hangi metabolik yollarla etkili oldu\u011fu b\u00fct\u00fcn\u00fcyle ortaya konmasa da son 15 y\u0131lda \u00e7ok say\u0131da \u00e7al\u0131\u015fma y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc. \u00d6zellikle polifenoller, diyet lifleri veya k\u0131sa zincirli ya\u011f asitleri gibi biyoaktif bile\u015fiklerin ba\u011f\u0131rsak mikrobiyotas\u0131n\u0131 do\u011frudan etkiledi\u011fi ortaya kondu. Bu fitokimyasallar dolayl\u0131 olarak da ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemini, enflamasyonu ve metabolik hastal\u0131klar\u0131n olu\u015fumunu etkiliyor.\u201d<\/p><p><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/Zehrisiz-g%C4%B1da-%C3%BCretmek.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-7072\" width=\"450\" height=\"338\"\/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">Do\u011fal d\u00f6ng\u00fclere sayg\u0131<\/h4>\n\n\n\n<p>Prof. Dr. Aksoy, tar\u0131msal \u00e7e\u015fitlerin \u0131slah\u0131nda k\u0131sa s\u00fcre \u00f6ncesine kadar y\u00fcksek verim ve pazar kalitesi \u00f6ncelikli olsa da son y\u0131llarda fitokimyasal i\u00e7eriklerin ve besleyici de\u011ferlerin de dikkate al\u0131nmaya ba\u015fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurguluyor, ard\u0131ndan ekliyor: \u201dOysa do\u011fal flora ve yabani t\u00fcrlerdeki mevcut \u00e7e\u015fitlilik i\u00e7inde biyoaktif maddece \u00e7ok daha zengin tipler bulunuyor.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130ngiltere G\u0131da Standartlar\u0131 Ajans\u0131, Avrupa Birli\u011fi ve IFOAM<\/strong>\u2019\u0131n ara\u015ft\u0131rmalar\u0131na g\u00f6re, tar\u0131m zehiri olarak da adland\u0131r\u0131lan pestisit ve sentetik g\u00fcbre kullan\u0131m\u0131n\u0131 yasaklayan ekolojik tar\u0131m \u00fcr\u00fcnlerinde, ekolojik olmayan g\u0131dalara oranla, protein %13, beta-karoten %54, \u00e7inko %11,&nbsp; s\u00fct ve \u00fcr\u00fcnlerindeki omega 3 %10 ila 60, ye\u015fil sebze ve meyvelerdeki C vitamini %90, s\u00fctteki antioksidan miktar\u0131 %90 daha fazla.<\/p>\n\n\n\n<p>Prof. Uygun Aksoy, ekolojik tar\u0131m\u0131n sa\u011fl\u0131k ilkesini hat\u0131rlat\u0131yor: \u201dBu ilke, sa\u011fl\u0131kl\u0131 bireyler i\u00e7in sa\u011fl\u0131kl\u0131 bitkiler, hayvanlar ve d\u00fcnyan\u0131n gereklili\u011fini ve bunlar\u0131n ayr\u0131lmaz bir b\u00fct\u00fcn\u00fcn par\u00e7alar\u0131 oldu\u011funu vurgular.\u201d Do\u011fa dostu y\u00f6ntemlerin bitkiyi do\u011frudan beslemeyi de\u011fil s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir toprak verimlili\u011fini hedefledi\u011fini belirten Prof. Dr. Aksoy, &nbsp;\u201dBitkilerin beslenme durumunun iyile\u015fmesi, elde edilen \u00fcr\u00fcnlerin bitki besin maddeleri bak\u0131m\u0131ndan daha zengin olmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. A\u015f\u0131r\u0131 g\u00fcbre, pestisit ve su gibi yo\u011fun girdi kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 zaman bitkiler kendi ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemini geli\u015ftirmek \u00fczere polifenoller, C vitamini gibi bir\u00e7ok ikincil metabolizma \u00fcr\u00fcnlerini daha fazla salg\u0131lar. Bunun sonucunda da biyoaktif maddelerce daha zengin bir i\u00e7eri\u011fe sahip olur\u201d diyor.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Uluslararas\u0131 Ekolojik Tar\u0131m Hareketleri Federasyonu<\/strong> (IFOAM) taraf\u0131ndan yay\u0131nlanan bir rapora g\u00f6re, ekolojik g\u0131dalar genellikle daha d\u00fc\u015f\u00fck seviyede nitrat, antibiyotik (hayvansal g\u0131dalarda), tar\u0131m ilac\u0131 kal\u0131nt\u0131s\u0131 (bitkisel g\u0131dalarda) ve daha fazla mineral ve vitamin i\u00e7eriyor. Bu g\u0131dalar\u0131n ayn\u0131 zamanda daha dengeli bir protein profili var. AB taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilen ve k\u0131sa zaman \u00f6nce tamamlanan d\u00f6rt y\u0131ll\u0131k bir ara\u015ft\u0131rma, ekolojik meyve ve sebzelerin en az y\u00fczde 40 daha fazla antioksidan ve daha y\u00fcksek seviyede demir, \u00e7inko gibi faydal\u0131 mineraller i\u00e7erdi\u011fi sonucuna vard\u0131.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/sa\u011fl\u0131kl\u0131-gezegen-icin-sa\u011fl\u0131kl\u0131-g\u0131da.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-7114\" width=\"450\" height=\"338\" srcset=\"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/sa\u011fl\u0131kl\u0131-gezegen-icin-sa\u011fl\u0131kl\u0131-g\u0131da.jpg 900w, https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/sa\u011fl\u0131kl\u0131-gezegen-icin-sa\u011fl\u0131kl\u0131-g\u0131da-300x225.jpg 300w, https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/sa\u011fl\u0131kl\u0131-gezegen-icin-sa\u011fl\u0131kl\u0131-g\u0131da-768x576.jpg 768w\" sizes=\"(max-width: 450px) 100vw, 450px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>Bu sonu\u00e7lar\u0131n kayna\u011f\u0131nda do\u011fal d\u00f6ng\u00fclere sayg\u0131 var\u2026 Ekolojik \u00fcretimde yeti\u015ftirilen \u00fcr\u00fcnler daha az \u201czorlan\u0131yor\u201d, yani b\u00fcy\u00fcmeleri genellikle daha yava\u015f oluyor, bu da organizmalar\u0131n bile\u015fimlerini sentezlemeye zaman bulmalar\u0131 anlam\u0131na geliyor. Besin de\u011feri farklar\u0131n\u0131n nedenlerinden biri de ekolojik y\u00f6ntemle yeti\u015fen bitkilerin kendilerini koruma mekanizmalar\u0131n\u0131 b\u00f6cek bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda daha fazla geli\u015ftirmesi. Bunu yaparken de ikincil metabolizma \u00fcr\u00fcnleri yarat\u0131yorlar. Ba\u015fka bir neden de, ekolojik \u00fcr\u00fcn \u00e7ift\u00e7isinin bitki ve hayvan yeti\u015ftirirken sadece \u00fcr\u00fcn rand\u0131man\u0131na g\u00f6re de\u011fil, hastal\u0131k ve b\u00f6ceklenmeye kar\u015f\u0131 dayan\u0131kl\u0131, yerel \u015fartlara uyum sa\u011flayabilen bitki ve hayvan t\u00fcrlerini se\u00e7mesi. Atal\u0131k veya yerel t\u00fcrler, y\u00fcksek rand\u0131manl\u0131, dayan\u0131kl\u0131 ve modern t\u00fcrlerden daha fazla besin de\u011ferine sahip olabiliyor.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>COV\u0130D-19 ve g\u0131da g\u00fcvenli\u011fi<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p>Salg\u0131n ile birlikte d\u00fcnya n\u00fcfusunun belli bir kesimi sa\u011fl\u0131kl\u0131 beslenme konusuna daha fazla e\u011filirken, belli bir kesim de g\u0131daya eri\u015fimde daha fazla g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7ekmeye ba\u015flad\u0131. Salg\u0131n \u00f6ncesi verilere g\u00f6re, g\u0131daya eri\u015fim g\u00fc\u00e7l\u00fckleri nedeniyle d\u00fcnyada yakla\u015f\u0131k 820 milyon insan kronik a\u00e7l\u0131k ya\u015f\u0131yor ve bu insanlar\u0131n hayatta kalabilmek i\u00e7in d\u0131\u015f yard\u0131ma ba\u011f\u0131ml\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>BM G\u0131da ve Tar\u0131m \u00d6rg\u00fct\u00fc<\/strong>&nbsp;(FAO), salg\u0131n\u0131n; s\u0131n\u0131rlar\u0131n kapat\u0131lmas\u0131, karantinalar ve pazar, tedarik zinciri ve ticaretteki aksakl\u0131klar\u0131n, y\u00fcksek d\u00fczeyde g\u0131da g\u00fcvensizli\u011finden etkilenen \u00fclkelerde, yeterli ve \u00e7e\u015fitli besleyicilikte g\u0131da kaynaklar\u0131na eri\u015fimini k\u0131s\u0131tlayabilece\u011fi uyar\u0131s\u0131n\u0131 yap\u0131yor. Bu uyar\u0131lar kar\u015f\u0131s\u0131nda FAO, en savunmas\u0131z ailelere g\u0131da da\u011f\u0131t\u0131m\u0131, \u00f6zellikle en \u00e7ok etkilenen ekonomik sekt\u00f6rlerdeki \u00e7al\u0131\u015fanlar i\u00e7in temel g\u0131da vergilerinden muafiyet, yerel \u00e7ift\u00e7ilerden ve bal\u0131k\u00e7\u0131lardan taze yiyecek da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 gibi \u00e7\u00f6z\u00fcmler \u00f6neriyor.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/siyez-bulguru.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-7115\" width=\"450\" height=\"338\" srcset=\"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/siyez-bulguru.jpg 900w, https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/siyez-bulguru-300x225.jpg 300w, https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/siyez-bulguru-768x576.jpg 768w\" sizes=\"(max-width: 450px) 100vw, 450px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>\u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi ve sa\u011fl\u0131k<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p><strong>Lancet Sa\u011fl\u0131k ve \u0130klim Komisyonu<\/strong>, 2015\u2019teki raporunda iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin 21. y\u00fczy\u0131l\u0131n en b\u00fcy\u00fck k\u00fcresel sa\u011fl\u0131k tehdidi oldu\u011funu ilan etti. De\u011fi\u015fen nem ve s\u0131cakl\u0131klar\u0131n, hastal\u0131klar\u0131n artmas\u0131nda \u00f6nemli rol\u00fc olaca\u011f\u0131 a\u015fik\u00e2r.<\/p>\n\n\n\n<p>Sabanc\u0131 \u00dcniversitesi \u0130stanbul Politikalar Merkezi \u0130klim \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 Koordinat\u00f6r\u00fc&nbsp;<strong>Dr. \u00dcmit \u015eahin,<\/strong>&nbsp;iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi nedeniyle subtropikal iklim ku\u015fa\u011f\u0131n\u0131n yukar\u0131 enlemlere do\u011fru kaymakta oldu\u011funu belirterek bunun sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 \u015f\u00f6yle s\u0131ral\u0131yor:<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote\"><p>\u201dG\u00f6r\u00fclmedik \u00f6l\u00e7\u00fclerde kurakl\u0131k, a\u015f\u0131r\u0131 ya\u011f\u0131\u015flar, s\u0131cakl\u0131k art\u0131\u015flar\u0131 ve s\u0131cak dalgalar\u0131 \u015fimdilik tropikal ve subtropikal b\u00f6lgelerle s\u0131n\u0131rl\u0131 hastal\u0131klar\u0131n, \u0131l\u0131man ku\u015faklara do\u011fru yay\u0131lmas\u0131na neden oluyor. Bu hastal\u0131klar\u0131n ba\u015f\u0131nda tabii vekt\u00f6rlerle bula\u015fan s\u0131tma, Bat\u0131 Nil hummas\u0131,&nbsp;Deng hummas\u0131, Lyme hastal\u0131\u011f\u0131 gibi hastal\u0131klar var. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki y\u0131llarda \u0130ngiltere gibi y\u00fczy\u0131llard\u0131r bu hastal\u0131klar\u0131n g\u00f6r\u00fclmedi\u011fi \u00fclkelerde bile s\u0131tma, zika vir\u00fcs hastal\u0131\u011f\u0131 gibi sivrisineklerle bula\u015fan hastal\u0131klar\u0131n endemik hale gelebilece\u011fi bildiriliyor.\u201d<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignleft is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/zika-300x183.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-7116\" width=\"278\" height=\"170\"\/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p><strong>SRM \u00dcniversitesi<\/strong>&nbsp;Epidemiyoloji B\u00f6l\u00fcm\u00fc Halk Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 uzmanlar\u0131n\u0131n biyo\u00e7e\u015fitlilik ve salg\u0131n hastal\u0131klar ile ilgili ara\u015ft\u0131rmas\u0131na g\u00f6re, iklim de\u011fi\u015fiklikleri sonucunda patojenler tropik iklimden \u0131l\u0131man b\u00f6lgeye ge\u00e7ti\u011finde, tamamen yeni bir ekosistemle kar\u015f\u0131la\u015facak. Yeni alanlardaki biyo\u00e7e\u015fitlilik eksikli\u011fi, kan emiciler i\u00e7in alternatif kaynak azalmas\u0131 nedeniyle, vekt\u00f6rlerin insanlar \u00fczerinde yo\u011funla\u015fma e\u011filimi olacak ve bu nedenle insanlar \u00fczerindeki enfeksiyon g\u00fcc\u00fc de y\u00fcksek olacak.&nbsp;Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 uzmanlar\u0131n\u0131n, toplumda hastal\u0131k bula\u015fma s\u0131kl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerinde g\u00fc\u00e7l\u00fc bir etkiye sahip oldu\u011fu i\u00e7in biyolojik \u00e7e\u015fitlili\u011fin korunmas\u0131n\u0131 savunmas\u0131 gerekti\u011fine i\u015faret ediyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Ancak bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131klar\u0131n art\u0131\u015f\u0131 iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin sa\u011fl\u0131k \u00fczerindeki etkilerinden yaln\u0131zca biri. \u0130klim krizinin do\u011frudan bir sonucu olan su k\u0131tl\u0131\u011f\u0131 da, temiz i\u00e7me ve kullanma suyuna eri\u015fimi daha da zorla\u015ft\u0131rarak suyla bula\u015fan tifo, kolera, leptospiroz gibi hastal\u0131klar\u0131n art\u0131\u015f\u0131na neden oluyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Dr. \u00dcmit \u015eahin, iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin neden oldu\u011fu s\u0131cak dalgalar\u0131ndaki art\u0131\u015f\u0131n devasa boyutta kalp, damar ve solunum yollar\u0131 hastal\u0131klar\u0131na ve \u00f6l\u00fcmlerde art\u0131\u015fa neden oldu\u011funa dikkat \u00e7ekiyor. \u00d6rne\u011fin, 2003 y\u0131l\u0131nda Avrupa\u2019da ya\u015fanan s\u0131cak dalgas\u0131 bir bu\u00e7uk ay i\u00e7inde, \u00e7o\u011fu ya\u015fl\u0131 70 bin ki\u015finin \u00f6l\u00fcm\u00fcne yol a\u00e7t\u0131 ve bu yan\u0131yla bug\u00fcn ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z salg\u0131na benziyordu. Ancak sonu\u00e7lar\u0131n boyutu \u00e7ok sonradan tam olarak anla\u015f\u0131labildi. Ayr\u0131ca s\u0131cakl\u0131k art\u0131\u015f\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak \u00e7evrede bulunan alerjenlerin art\u0131\u015f\u0131 alerjik hastal\u0131klar ve ast\u0131mda da art\u0131\u015fa neden olabiliyor.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/g\u0131da-krizi.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-7117\" width=\"450\" height=\"225\" srcset=\"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/g\u0131da-krizi.jpg 900w, https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/g\u0131da-krizi-300x150.jpg 300w, https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/g\u0131da-krizi-768x384.jpg 768w\" sizes=\"(max-width: 450px) 100vw, 450px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>\u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011finin neden olaca\u011f\u0131 g\u0131da ve su krizine de dikkat \u00e7eken \u015eahin, \u015funlar\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor: \u201dSadece g\u0131da \u00fcretiminde nicel bir azalmadan de\u011fil, g\u0131dan\u0131n besleyici kalitesindeki d\u00fc\u015f\u00fc\u015ften, beslenme a\u00e7\u0131s\u0131ndan en \u00f6nemli \u015feylerden biri olan g\u0131da maddelerindeki \u00e7e\u015fitlili\u011fin azalmas\u0131ndan, en genel anlamda sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve besleyici g\u0131daya eri\u015fimin zorla\u015fmas\u0131ndan bahsedebiliriz. Deniz seviyelerinin y\u00fckselmesi nedeniyle yeralt\u0131 sular\u0131n\u0131n tuzlanmas\u0131 da pek \u00e7ok yerde temiz ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 suya eri\u015fimi iyice zor hale getiriyor.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>\u00dcmit \u015eahin, iklim krizinin sa\u011fl\u0131k etkilerinin yeni bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131klar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131ndan, vekt\u00f6rle bula\u015fan hastal\u0131klar\u0131n yay\u0131lmas\u0131ndan veya yeni salg\u0131nlar\u0131 tetiklemesinden \u00e7ok daha a\u011f\u0131r olaca\u011f\u0131 konusunda uyar\u0131yor: \u201cKurakl\u0131k ve g\u0131da krizinin tetikleyece\u011fi ekonomik krizler ve \u00e7at\u0131\u015fmalar; sel, kas\u0131rga, kurakl\u0131k gibi felaketlere ba\u011fl\u0131 olarak ya\u015fanacak \u00fclke i\u00e7i ve s\u0131n\u0131rlar aras\u0131 g\u00f6\u00e7 ve hareketlili\u011fin art\u0131\u015f\u0131, milyonlarca insan\u0131n evlerinden uzakta, hatta m\u00fclteci kamplar\u0131nda ya\u015famas\u0131 bu a\u011f\u0131r etkilerden sadece bir k\u0131sm\u0131\u2026\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130klim krizinin a\u011f\u0131r sonu\u00e7lar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda ne ellerimizi y\u0131kamak ne ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc tutmak ne de evlerimizde kalmak bizi korumayacak. \u201d Bu nedenle\u201d diyor, \u00dcmit \u015eahin, \u201d\u0130klim krizini durdurmak i\u00e7in hemen ve radikal bi\u00e7imde hareket ge\u00e7mezsek korona salg\u0131n\u0131n\u0131 mumla arayaca\u011f\u0131m\u0131z g\u00fcnlerin gelmesi yak\u0131nd\u0131r.\u201d<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/yerel-%C4%B1rk-%C3%A7a%C5%9Fitlili%C4%9Fi1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-7073\" width=\"400\" height=\"213\"\/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>Salg\u0131n bir g\u00fcn ge\u00e7ecek ama\u2026<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p>COV\u0130D-19 salg\u0131n\u0131 bir g\u00fcn ge\u00e7ecek\u2026 Ama biyolojik \u00e7e\u015fitlilik kayb\u0131, ormans\u0131zla\u015fma, toprak, su, hava ve g\u0131da kirlili\u011fi, toksik kimyasallar ve iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi salg\u0131ndan \u00f6nce de vard\u0131, sonra da olacak. Bu y\u00fczden, daha a\u011f\u0131r bedeller \u00f6dememek i\u00e7in yayg\u0131n \u00fcretim ve t\u00fcketim bi\u00e7imlerinin hasta etti\u011fi gezegenimizi iyile\u015ftirmek \u00fczere bir an \u00f6nce harekete ge\u00e7mekten ba\u015fka \u00e7aremiz yok.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7o\u011funlu\u011fun evlerde kapal\u0131 kald\u0131\u011f\u0131 bug\u00fcnlerde, b\u00fct\u00fcn\u00fcn par\u00e7as\u0131 oldu\u011fumuzu unutmadan se\u00e7im yapmaya al\u0131\u015fmam\u0131z gerekiyor. Yapaca\u011f\u0131m\u0131z her t\u00fcketim, alaca\u011f\u0131m\u0131z her bir hizmette ger\u00e7ek ihtiya\u00e7lar\u0131m\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek, acil ihtiya\u00e7 d\u0131\u015f\u0131nda olan taleplerden vazge\u00e7mek; hem \u015fu anda \u00e7al\u0131\u015fmak zorunda olanlar, hem g\u0131daya eri\u015femeyen risk alt\u0131ndaki insanlar, hem de tehdit alt\u0131nda ve yok olmak \u00fczere olan do\u011fal varl\u0131klar i\u00e7in bir \u015fans olacak.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/\u00e7e\u015fitlilik3.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-7118\" width=\"450\" height=\"338\" srcset=\"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/\u00e7e\u015fitlilik3.jpg 900w, https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/\u00e7e\u015fitlilik3-300x225.jpg 300w, https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/\u00e7e\u015fitlilik3-768x576.jpg 768w\" sizes=\"(max-width: 450px) 100vw, 450px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>D\u00fcnyada ve T\u00fcrkiye\u2019de kimyasal at\u0131klar\u0131n, yok edilen ormanlar\u0131n ve bozk\u0131rlar\u0131n, fabrika ve otoyollara kurban edilen tar\u0131m arazilerinin, yeterli g\u0131daya ve temiz suya eri\u015femeyen milyonlarca yoksulun, sava\u015flar y\u00fcz\u00fcnden g\u00f6\u00e7 etmek zorunda kalanlar\u0131n, kurakl\u0131k ve seller y\u00fcz\u00fcnden heba olan mahsul\u00fcn, \u00e7ift\u00e7ilikten ge\u00e7inemedi\u011fi i\u00e7in topra\u011f\u0131n\u0131 terk edip kente g\u00f6\u00e7 ederek t\u00fcketici olanlar\u0131n, termik santrallerden, u\u00e7aklardan, arabalardan sal\u0131nan gazlar\u0131n neden oldu\u011fu iklim de\u011fi\u015fikliklerinin etkilerinin, suyu \u00e7ekilen nehirlerin, fakirle\u015fen topra\u011f\u0131n ve yok olan binlerce hayvan ve bitki t\u00fcr\u00fcn\u00fcn fark\u0131nda olanlar; gezegeni iyile\u015ftirmek, ekosistemle uyumlu \u00fcretim ve t\u00fcketim mekanizmalar\u0131n\u0131 hayata ge\u00e7irmek \u00fczere modeller olu\u015fturuyor, \u00e7e\u015fitlili\u011fin gelecek ku\u015faklara aktar\u0131lmas\u0131, kirlili\u011fin ve yok olu\u015fun \u00f6nlenmesi i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor ve karar vericileri bu y\u00f6nde ikna etmeye \u00e7abal\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>Yaz\u0131n\u0131n giri\u015findeki kelebek etkisine geri d\u00f6nersek, yedi\u011fimiz domatesin nas\u0131l yeti\u015fti\u011fi; elektri\u011fi, suyu, arabam\u0131z\u0131 ne kadar kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z; \u00e7\u00f6pe g\u00f6nderdiklerimizin miktar\u0131; kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z temizlik malzemeleri; karar alma s\u00fcre\u00e7lerine ne kadar kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131m\u0131z ve do\u011fayla ba\u011f kurma bi\u00e7imimiz okyanusun \u00f6te yakas\u0131nda bir f\u0131rt\u0131naya neden olabilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Sonu\u00e7 olarak, \u201dHastal\u0131kl\u0131 bir gezegende nas\u0131l sa\u011fl\u0131kl\u0131 kalabiliriz?\u201d sorusunun yan\u0131t\u0131 ortada: \u201dBu imk\u00e2ns\u0131z\u2026 B\u00fct\u00fcn hastaysa par\u00e7alar\u0131n sa\u011fl\u0131kl\u0131 olmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Sa\u011fl\u0131kl\u0131 olmak istiyorsak \u00f6nce gezegeni korumal\u0131 ve iyile\u015ftirmeliyiz.\u201d<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>Hastal\u0131klar\u0131m\u0131z ve ayak izimiz<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<ul><li>Ara\u015ft\u0131rmalar mikrobiyal yoksunluk ile alerjik reaksiyonlar, hava kirlili\u011fi ile ast\u0131m aras\u0131nda ba\u011flant\u0131ya da dikkat \u00e7ekiyor.&nbsp;<strong>D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc<\/strong>\u2019n\u00fcn verilerine g\u00f6re, i\u00e7 ve d\u0131\u015f ortam hava kirlili\u011fi d\u00fcnyada her y\u0131l yakla\u015f\u0131k 8 milyon ki\u015finin \u00f6l\u00fcm\u00fcne neden oluyor.<\/li><li><strong>The Lancet<\/strong>&nbsp;dergisinde yay\u0131mlanan&nbsp;<strong>K\u00fcresel Hastal\u0131k Y\u00fck\u00fc \u00c7al\u0131\u015fmas\u0131<\/strong>&nbsp;verilerine g\u00f6re her y\u0131l 11 milyon ki\u015fi beslenmeyle ba\u011flant\u0131l\u0131 rahats\u0131zl\u0131klar nedeniyle hayat\u0131n\u0131 kaybediyor.<\/li><li>D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc, d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda y\u0131ll\u0131k grip salg\u0131nlar\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k 3-5 milyon \u015fiddetli hastal\u0131k ve yakla\u015f\u0131k 250 bin ila 500 bin \u00f6l\u00fcmle sonu\u00e7land\u0131\u011f\u0131n\u0131 tahmin ediyor.<\/li><li><strong>T\u00fcrkiye<\/strong>\u2019de&nbsp;10 milyona&nbsp;yak\u0131n kronik akci\u011fer hastas\u0131 oldu\u011fu tahmin ediliyor.<\/li><li>T\u00fcrkiye\u2019de yakla\u015f\u0131k 5 milyon KOAH hastas\u0131 var ve ancak 500 bini kendisinde KOAH oldu\u011funu biliyor.<\/li><li>D\u00fcnyada her y\u0131l 1,8 milyon ki\u015fi verem nedeniyle, 7 milyon ki\u015fi de t\u00fct\u00fcn kullan\u0131m\u0131na ba\u011fl\u0131 hastal\u0131klar nedeniyle yitiriyor.<\/li><li>Kalp ve damar hastal\u0131klar\u0131 en b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00fcm nedeni olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Y\u00fczde 32,3 ile toplam \u00f6l\u00fcmlerin \u00fc\u00e7te biri bundan kaynaklan\u0131yor. \u0130kinci s\u0131rada ise kanser geliyor.<\/li><li>D\u00fcnyada h\u00e2l\u00e2 \u00e7ok say\u0131da insan\u0131n \u00f6nlenebilir hastal\u0131klardan \u00f6l\u00fcyor. 2017\u2019de 1,6 milyon ki\u015finin \u00f6l\u00fcm\u00fc ishale yol a\u00e7an hastal\u0131klardan oldu. \u0130shal \u00f6l\u00fcm nedenleri aras\u0131nda ilk 10\u2019da bulunuyor.<\/li><li>DS\u00d6 verilerine g\u00f6re her y\u0131l, \u00fc\u00e7te ikisi geli\u015fmekte olan \u00fclkelerde olmak \u00fczere 346 bin ki\u015fi kas\u0131tl\u0131 olmayan zehirlenmeler sonucu hayat\u0131n\u0131 kaybediyor. Zehirlenmelere neden olan maddeler belli olmasa da \u00e7o\u011funun muhtemelen pestisitler gibi toksik kimyasallar oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor.<\/li><li>\u0130nsan\u0131n do\u011fal kaynaklar\u0131 t\u00fcketme h\u0131z\u0131, do\u011fan\u0131n kendini yenileme h\u0131z\u0131n\u0131n % 50 \u00fczerine \u00e7\u0131km\u0131\u015f durumda. Ekolojik ayak izi \u00f6l\u00e7\u00fcmlemelerine g\u00f6re, d\u00fcnyadaki herkes bir Kuzey Amerikal\u0131 kadar t\u00fcketse 5, bir Avrupal\u0131 kadar t\u00fcketse 3, T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan biri kadar t\u00fcketse 2 gezegene ihtiyac\u0131m\u0131z olaca<\/li><\/ul>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"mce_9\"><strong>Bu\u011fday Derne\u011fi Koordinasyon Kurulu \u00dcyesi Oya Ayman&#8217;\u0131n &#8220;Hastal\u0131kl\u0131 bir gezegende sa\u011fl\u0131kl\u0131 kalman\u0131n yollar\u0131&#8221; ba\u015fl\u0131kl\u0131 dosya haberi iki b\u00f6l\u00fcm halinde <\/strong><a rel=\"noreferrer noopener\" href=\"https:\/\/yesilgazete.org\/blog\/2020\/04\/07\/hastalikli-bir-gezegende-saglikli-kalmak-1\/\" target=\"_blank\"><strong>Ye\u015fil Gazete<\/strong><\/a><strong>&#8216;de yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. <\/strong> <\/h2>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bu\u011fday Derne\u011fi Koordinasyon Kurulu \u00dcyesi Oya Ayman&#8217;\u0131n &#8220;Hastal\u0131kl\u0131 bir gezegende sa\u011fl\u0131kl\u0131 kalman\u0131n yollar\u0131&#8221; ba\u015fl\u0131kl\u0131 dosya haberi iki b\u00f6l\u00fcm halinde Ye\u015fil Gazete&#8216;de yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. &#8220;D\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda \u015fimdilik 1 milyonun* \u00fczerinde ki\u015fiyi enfekte eden Covid-19 salg\u0131n\u0131, insana bir&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":6903,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[18,41,25,337],"tags":[547,330,540,553],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6902"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6902"}],"version-history":[{"count":13,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6902\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8172,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6902\/revisions\/8172"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6903"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6902"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6902"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6902"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}