{"id":4438,"date":"2019-09-23T09:58:46","date_gmt":"2019-09-23T06:58:46","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bugday.org\/blog\/?p=4438"},"modified":"2020-05-19T19:51:06","modified_gmt":"2020-05-19T16:51:06","slug":"dijital-ayak-izi-nedir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/dijital-ayak-izi-nedir\/","title":{"rendered":"Dijital Ayak \u0130zi Nedir?"},"content":{"rendered":"\n

Dijital ayak izi, interneti kullan\u0131rken olu\u015fturdu\u011funuz veri izidir. Ziyaret etti\u011finiz web sitelerini, g\u00f6nderdi\u011finiz e-postalar\u0131 ve \u00e7evrim i\u00e7i hizmetlere g\u00f6nderdi\u011finiz bilgileri i\u00e7erir.
<\/p>\n\n\n\n

“Pasif dijital ayak izi”, istemeden \u00e7evrimi\u00e7i olarak b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131n\u0131z bir veri izidir. \u00d6rne\u011fin, bir web sitesini ziyaret etti\u011finizde, web sunucusu internet servis sa\u011flay\u0131c\u0131n\u0131z\u0131 ve yakla\u015f\u0131k konumunuzu tan\u0131mlayan IP adresinizi kaydedebilir. IP adresiniz de\u011fi\u015febilir ve herhangi bir ki\u015fisel bilgiyi i\u00e7ermese de, dijital ayak izinizin bir par\u00e7as\u0131 olarak kabul edilir. Pasif dijital ayak izinizin daha ki\u015fisel bir y\u00f6n\u00fc, giri\u015f yaparken baz\u0131 arama motorlar\u0131 taraf\u0131ndan kaydedilen arama ge\u00e7mi\u015finizdir.
<\/p>\n\n\n\n

“Aktif dijital ayak izi” ise, kas\u0131tl\u0131 olarak \u00e7evrim i\u00e7i g\u00f6nderdi\u011finiz verileri i\u00e7erir. Bir e-posta g\u00f6ndermek, verilerin ba\u015fka bir ki\u015fi taraf\u0131ndan g\u00f6r\u00fclmesini ve\/veya kaydedilmesini bekledi\u011finiz i\u00e7in aktif dijital ayak izinize katk\u0131da bulunur. Ne kadar \u00e7ok e-posta g\u00f6nderirseniz, dijital ayak iziniz o kadar fazla b\u00fcy\u00fcr. \u00c7o\u011fu ki\u015fi e-postas\u0131n\u0131 \u00e7evrim i\u00e7i olarak kaydetti\u011finden, g\u00f6nderdi\u011finiz iletiler birka\u00e7 y\u0131l veya daha uzun s\u00fcre boyunca kolayca \u00e7evrim i\u00e7i kalabilir.
<\/p>\n\n\n\n

Blog yay\u0131nlamak ve sosyal medya g\u00fcncellemeleri yay\u0131nlamak, dijital ayak izinizi geni\u015fletmenin di\u011fer bir yayg\u0131n yoludur. Twitter’da yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131n\u0131z her tweet, Facebook’ta yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131n\u0131z her durum g\u00fcncellemesi ve Instagram’da payla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131z her foto\u011fraf dijital ayak izinize katk\u0131da bulunuyor. Sosyal a\u011f sitelerinde ne kadar \u00e7ok zaman ge\u00e7irirseniz, dijital ayak iziniz o kadar b\u00fcy\u00fck olur. Bir sayfay\u0131 veya bir Facebook g\u00f6nderisini “be\u011fenmek” bile, veriler Facebook’un sunucular\u0131na kaydedildi\u011finden dijital ayak izinize eklenir.
<\/p>\n\n\n\n

Her Google aramas\u0131 gezegen i\u00e7in bir \u00fccrete tabidir. D\u00fcnyan\u0131n en pop\u00fcler web sitesi olan Google\u2019da bir g\u00fcnde ger\u00e7ekle\u015fen 3,5 milyar arama i\u015flemi, t\u00fcm internetteki karbon ayak izinin yakla\u015f\u0131k %40\u2019\u0131n\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r.
<\/p>\n\n\n\n

\u0130nternetin bir \u201cbulut\u201d oldu\u011fu fikrine ra\u011fmen, d\u00fcnyadaki veri merkezlerinde milyonlarca fiziki sunucuya dayan\u0131yor ve bunlar\u0131n hepsi de \u00e7ok fazla enerji harcayan denizalt\u0131 kablolar\u0131, anahtarlar ve y\u00f6nlendiricilerle ba\u011fl\u0131. Bu enerjinin \u00e7o\u011fu, fosil yak\u0131tlar\u0131 yakarken havaya karbondioksit yayan g\u00fc\u00e7 kaynaklar\u0131ndan gelir; 2015 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rma, internet aktivitesinin k\u00fcresel havac\u0131l\u0131k end\u00fcstrisi kadar CO2 emisyonu ile sonu\u00e7land\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.
<\/p>\n\n\n\n

Bilim insanlar\u0131 hala arama motorlar\u0131n\u0131n ne kadar sera gaz\u0131 sald\u0131\u011f\u0131 konusunda net de\u011fil. \u0130ngiliz \u00e7evre dan\u0131\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 \u015firketi Carbon Footprint, Google\u2019da yap\u0131lan her bir araman\u0131n 1g ile 10g CO2 \u00fcretebildi\u011fini belirtiyor. Bu tahminin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131, aramay\u0131 ba\u015flatmadan \u00f6nce bilgisayar\u0131n\u0131z\u0131 ba\u015flat\u0131rken ger\u00e7ekle\u015fiyor ancak bu en d\u00fc\u015f\u00fck seviye bile, Google ve ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Joana Moll\u2019un nispeten muhafazakar olan tahminlerinden daha y\u00fcksek.
<\/p>\n\n\n\n

Bunun yan\u0131 s\u0131ra, Facebook ve Google gibi b\u00fcy\u00fck \u015firketler, karbon ayak izi miktar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrme s\u00f6z\u00fc vermesiyle kendi data \u00e7iftliklerini kuzey \u00fclkelere ta\u015f\u0131d\u0131lar. Bunun sebebi, data \u00e7iftliklerindeki verilerin korunmas\u0131 i\u00e7in olduk\u00e7a ciddi bir klima ve so\u011futma sistemi sa\u011flanmas\u0131 gerekti\u011fi ve bu b\u00f6lgelerde klima ihtiyac\u0131n\u0131n minimum olmas\u0131. Bu b\u00f6lgelere verdikleri hasarlar\u0131, ba\u015fka b\u00f6lgelere sa\u011flad\u0131klar\u0131 a\u011fa\u00e7land\u0131rma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla d\u00fczeltme s\u00f6z\u00fc vererek kendi karbon ayak izlerini azaltt\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yleseler de mikro iklim \u00f6zelinde uzun vadede olduk\u00e7a olumsuz bir etkileri oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. 
<\/p>\n\n\n\n

Bireysel Payla\u015f\u0131m Verileri<\/strong>
<\/p>\n\n\n\n

E-posta g\u00f6nderimi:<\/strong> Karbon ayak izi konusunda uzman olan Mike Berners-Lee\u2019nin \u201cMuzlar Ne Kadar K\u00f6t\u00fcd\u00fcr?\u201d kitab\u0131, e-postalar\u0131n CO2 emisyonlar\u0131n\u0131 detayland\u0131r\u0131yor. G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fe g\u00f6re, bir spam e-postas\u0131 ortalama 0,3 gram CO2 emisyonuna e\u015fde\u011fer bir taban alan\u0131na sahipken, normal bir e-posta 4g CO2 taban alan\u0131na sahip. Daha b\u00fcy\u00fck eke sahip olan bir e-posta ise 50 g CO2\u2019e e\u015fde\u011fer karbon ayak izine sahip olabilir.
<\/p>\n\n\n\n

Video izlemek<\/strong>: Veri merkezleri \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fan ITE Projects’e g\u00f6re, kedi videolar\u0131n\u0131 izlemenin bir bedeli var: Her 10 dakikal\u0131k izleme 1g CO2 sal\u0131n\u0131m\u0131na yol a\u00e7\u0131yor.
<\/p>\n\n\n\n

Tweet atmak:<\/strong> Kullan\u0131c\u0131lar\u0131n k\u00fcresel dijital ayak izlerini hashtag ve tweet cinsinden hesaplamas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olan Tweetfarts’a g\u00f6re, “bir tweet g\u00f6ndermek i\u00e7in harcanan enerji 0,2 gram CO2 \u00fcretir. G\u00fcnl\u00fck g\u00f6nderilen 500 milyon tweet ile toplam 10 metrik ton CO2 sal\u0131n\u0131yor.”
<\/p>\n\n\n\n

Haber okumak:<\/strong> Guardian 2012 y\u0131l\u0131nda, kendi i\u00e7eri\u011fini \u00fcretmekle ili\u015fkili karbon ayak izine dair kapsaml\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fma yapt\u0131. Makale okumak i\u00e7in bir diz\u00fcst\u00fc bilgisayar kullanman\u0131n, be\u015f adet 11W ampulle ayn\u0131 miktarda CO2 sal\u0131n\u0131m\u0131na sebep oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131.
<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Peki Ne Yapabiliriz? <\/strong>
<\/p>\n\n\n\n

Bu noktada size \u00e7evrim i\u00e7i olmay\u0131 hep beraber b\u0131rakal\u0131m demeyece\u011fim \u00e7\u00fcnk\u00fc h\u0131zlanan bir \u00e7a\u011fda b\u00f6yle bir \u015feyin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyorum. Ama bu konuda da t\u00fcketim al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131z\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irebilirsiniz. \u00d6rne\u011fin, Instagram\u2019\u0131n i\u00e7inde her kayboldu\u011funuzda bunun sadece v\u00fccudunuza ve ruhunuza de\u011fil, do\u011faya da zararl\u0131 oldu\u011funu kendinize hat\u0131rlatabilirsiniz. Film indirmek yerine sinemay\u0131 tercih edebilirsiniz. \u0130\u015f yerinde e-posta atarken gereksiz CC ve BCC\u2019lerden ka\u00e7\u0131nabilirsiniz. Her t\u00fcketimimizin ucu bir \u015fekilde do\u011faya dayan\u0131yor ama bununla alakal\u0131 nas\u0131l bir duru\u015f sergileyece\u011fimiz bizim elimizde. \u00d6rne\u011fin siz bu linki a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131z ve yaz\u0131n\u0131n bu noktas\u0131na kadar geldi\u011finiz i\u00e7in karbon sal\u0131n\u0131m\u0131na sebep olmu\u015f oldum ama bu zarar\u0131 verirken uzun vadede e\u011fer herhangi bir ki\u015finin teknoloji kullan\u0131m\u0131na ba\u011fl\u0131 karbon sal\u0131n\u0131m\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmesine ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcne sebep olduysam bu asl\u0131nda yeterince iyi bir sonu\u00e7. K\u0131sacas\u0131, bu alanda da kendinizi vicdani olarak zorlamadan t\u00fcketim al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131z\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irmeniz dile\u011fiyle. <\/p>\n\n\n\n

Yazan:<\/strong> Sinem U\u011furda\u011f (Bu\u011fday G\u00f6n\u00fcll\u00fc \u0130leti\u015fim Ekibi) \n\n<\/p>\n\n\n\n

Kaynaklar:<\/strong>
<\/p>\n\n\n\n