{"id":3974,"date":"2019-06-03T07:35:42","date_gmt":"2019-06-03T04:35:42","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bugday.org\/blog\/?p=3974"},"modified":"2020-10-16T08:48:19","modified_gmt":"2020-10-16T05:48:19","slug":"bu-bir-hayal-degil-organik-tarim-turkiyeyi-doyurur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/bu-bir-hayal-degil-organik-tarim-turkiyeyi-doyurur\/","title":{"rendered":"Bu bir hayal de\u011fil: Organik tar\u0131m T\u00fcrkiye’yi doyurur!"},"content":{"rendered":"\n

End\u00fcstriyel tar\u0131m savunucular\u0131n\u0131n en temel iddias\u0131 organik tar\u0131m\u0131n verimsiz olmas\u0131 ve T\u00fcrkiye n\u00fcfusunu besleyemeyece\u011fidir. Akademisyen \/ End\u00fcstri M\u00fchendisi Yonca Demir, meslekta\u015f\u0131 Bulut Aslan ile ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi ara\u015ft\u0131rmayla bu iddiay\u0131 \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fcyor: Organik tar\u0131m T\u00fcrkiye’yi doyurur, hem de mevcut tar\u0131m alanlar\u0131n\u0131n tamam\u0131na gerek olmaks\u0131z\u0131n. Peki nas\u0131l? Yonca Demir ile organik tar\u0131ma dair ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131 ve sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 konu\u015ftuk…<\/strong><\/p>\n\n\n\n

R\u00f6portaj:<\/strong> Kaan K\u00f6semehmet (Bu\u011fday G\u00f6n\u00fcll\u00fc \u0130leti\u015fim Ekibi)<\/p>\n\n\n\n

Sizi biraz tan\u0131yabilir miyiz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yonca Demir:<\/strong> 1968\u2019de \u0130stanbul\u2019da do\u011fdum. \u0130ki \u00e7ocu\u011fum var, biri 16 di\u011feri 20 ya\u015f\u0131nda. Bo\u011fazi\u00e7i \u00dcniversite\u2019sinde end\u00fcstri m\u00fchendisli\u011fi ve matematik e\u011fitimi ald\u0131m. Sonra Amerika\u2019da end\u00fcstri m\u00fchendisli\u011fi doktoras\u0131 yapt\u0131m. O s\u0131rada matematiksel modelleme \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Amerika\u2019da New York eyaletinde k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u015fehirde bulunan General Electric \u015firketinin Ara\u015ft\u0131rma ve Geli\u015ftirme Merkezi’nde iki sene end\u00fcstri m\u00fchendisi olarak g\u00f6rev ald\u0131m. Matematiksel modelleme i\u015fleri yapt\u0131m. O y\u0131llarda yava\u015f yava\u015f organik \u00fcr\u00fcnleri raflarda g\u00f6rmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131m. Coop denen sa\u011fl\u0131kl\u0131 \u00fcr\u00fcnlerin sat\u0131ld\u0131\u011f\u0131, kendi kaplar\u0131n\u0131z\u0131 getirip ambalaj kullanmadan al\u0131\u015fveri\u015f yapabilece\u011finiz d\u00fckkanlar vard\u0131, bunlar\u0131n ne kadar bir t\u00fcketici kooperatifi do\u011fas\u0131 vard\u0131, onu bilmiyorum. Farmer\u2019s Market dedikleri \u201c\u00e7ift\u00e7i pazarlar\u0131\u201d bulunuyordu, oralardan al\u0131\u015fveri\u015f yapmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordum. Amerika\u2019da ‘topluluk destekli tar\u0131m’ yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcm. \u00dcr\u00fcnler geliyordu ve halk\u0131n topluca kullanabildi\u011fi kilise veya okul bah\u00e7esi gibi ortak bir mekanda insanlar, mesela per\u015fembe ak\u015famlar\u0131, toplan\u0131p ald\u0131klar\u0131 \u00fcr\u00fcnleri kutuluyor, da\u011f\u0131t\u0131yorlard\u0131. B\u00f6yle bir ortam olu\u015fmu\u015ftu. Her hafta farkl\u0131 ki\u015filer kutulama ve da\u011f\u0131t\u0131m i\u015fini yap\u0131yordu. \u00d6yle bir rotasyon vard\u0131. Bunlar 1997-1998 y\u0131llar\u0131nda tan\u0131k oldu\u011fum etkinliklerdi. Sonra benim ilk bebe\u011fim do\u011fdu ve 2000 y\u0131l\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019ye d\u00f6nd\u00fck. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Yonca Demir<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Amerika\u2019da ne kadar kald\u0131n\u0131z? <\/strong> <\/p>\n\n\n\n

Yonca Demir:<\/strong> Toplam 8 y\u0131l kald\u0131m. 5 – 5,5 senesi doktora ile ge\u00e7ti, son iki senesi de \u00e7al\u0131\u015fma ile ge\u00e7ti. T\u00fcrkiye\u2019ye d\u00f6nd\u00fcm. Bu\u011fday Derne\u011fi’nden haberdar olmu\u015ftum. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 takip ediyordum. \u00d6zellikle dergiyi sat\u0131r sat\u0131r okuyordum. Sonra da derne\u011fin \u00fcyesi oldum. O arada da Bilgi \u00dcniversitesi\u2019nde i\u015fletme b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131m. Bana uygun baz\u0131 dersler vard\u0131. Bunlar\u0131n birinde matematiksel modelleme anlat\u0131yordum. Bu derslerde ama\u00e7 fonksiyonumuz, benim \u00f6\u011frencili\u011fimden bu yana, klasik olarak kar maksimizasyonu veya maliyet minimizasyonu oluyordu. Bunlar\u0131 yaparken kafamda hep \u201cBizim ba\u015fka bir amac\u0131m\u0131z yok mu? Daha insani bir amac\u0131 say\u0131salla\u015ft\u0131ramaz m\u0131y\u0131z?\u201d diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordum. Bir yandan da \u201corganik tar\u0131m T\u00fcrkiye\u2019yi besler mi?\u201d gibi sorular\u0131m vard\u0131. Organik tar\u0131m \u00fczerine bir miktar okuma yapm\u0131\u015ft\u0131m. Bu s\u00fcre\u00e7te organik pazarlar a\u00e7\u0131ld\u0131, kanun \u00e7\u0131kt\u0131 ve Bu\u011fday, dernek olarak bu i\u015flerde hep aktif rol ald\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Bu\u011fday\u2019da hangi alanda\n\u00e7al\u0131\u015ft\u0131n\u0131z?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yonca Demir:<\/strong> Bu\u011fday\u2019da y\u00f6netim kurulunda \u00fcyelik yapt\u0131m. Muhasebe taraf\u0131na bakmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Topland\u0131\u011f\u0131m\u0131z, konular\u0131 tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z ortamlar vard\u0131. Hafta sonlar\u0131 \u00fcyelerden bir ki\u015finin evine gidip kahvalt\u0131lar ediyor, gelenlerle konu\u015fuyor, fikir al\u0131\u015f veri\u015finde bulunuyorduk. Bu s\u00fcre\u00e7 2004-2006 y\u0131llar\u0131yd\u0131. O y\u0131llarda Bu\u011fday, bir kutu, bir de topluluk destekli tar\u0131m projesi y\u00fcr\u00fctt\u00fc. Bunlar\u0131n hep takip\u00e7isi, t\u00fcketicisi oldum, az biraz da \u00e7evremde tan\u0131tt\u0131m.<\/p>\n\n\n\n

Sonras\u0131nda siz Bu\u011fday\u2019dan\nayr\u0131ld\u0131n\u0131z m\u0131?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yonca Demir:<\/strong> Hay\u0131r, hep \u00fcyeydim, hep pazara gittim geldim. Sadece y\u00f6netim kurulunda g\u00f6rev almad\u0131m. \u0130kinci \u00e7ocu\u011fum olduktan sonra, bir de i\u015f ya\u015fam\u0131 var, bu nedenle aktif g\u00f6rev almad\u0131m ama ileti\u015fimimiz hep devam etti. Organik \u00fcr\u00fcn\u00fcn hep destek\u00e7isi ve savunan\u0131 oldum. 2009\u2019da Kartal %100 Ekolojik Pazar\u0131 a\u00e7\u0131ld\u0131. O pazar\u0131n a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde \u015ei\u015fli\u2019de b\u00fcy\u00fck bir toplant\u0131 yap\u0131ld\u0131 ve sonras\u0131nda organik tar\u0131m\u0131n ve pazar\u0131n geli\u015fimi \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fan bir komisyon kuruldu. O komisyonda da yer ald\u0131m ancak hem pazar\u0131n g\u00fcndelik sorunlar\u0131 hem de di\u011fer stratejik sorunlar fazlayd\u0131, alt\u0131ndan pek kalkamad\u0131k ve komisyon \u00e7al\u0131\u015fmaz oldu.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Bir araziniz var m\u0131?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yonca Demir:<\/strong> Evet yeterince b\u00fcy\u00fck bir arazimiz var. Orada istedi\u011fimiz \u00e7o\u011fu \u015feyi yapabilece\u011fimizi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Biz ailece k\u0131rsalda ya\u015famak istiyorduk, bunu a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 10 y\u0131ld\u0131r planl\u0131yorduk. K\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocu\u011fumuzu a\u00e7\u0131k liseye al\u0131p, b\u00fcy\u00fck \u00e7ocu\u011fumuzu da \u00fcniversiteye g\u00f6nderince \u00c7anakkale\u2019ye gittik. \u00c7anakkale\u2019nin bir k\u00f6y\u00fcnde oturuyoruz. K\u0131\u015f\u0131 ge\u00e7irdik. Daha her \u015feyin \u00e7ok ba\u015f\u0131nday\u0131z, basit i\u015fler bile \u00e7ok zaman\u0131m\u0131z\u0131 al\u0131yor, mesela soba kurmay\u0131, yakmay\u0131 ve s\u00f6nmeden devam ettirmeyi, odun, \u00e7al\u0131 \u00e7\u0131rp\u0131 toplamay\u0131, yerel \u015fartlara uyum sa\u011flamay\u0131 \u00f6\u011freniyoruz. \u00c7ok az miktarda so\u011fan, sar\u0131msak, birka\u00e7 domates, biber, patl\u0131can fidesi, salatal\u0131k ve balkaba\u011f\u0131 ektik. Bir de m\u0131s\u0131r ve fasulye tohumu att\u0131k. 25 m2<\/sup> kadar bir alana \u015fimdilik. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki d\u00f6nemde kendimiz i\u00e7in bir mutfak bah\u00e7esi olu\u015fturmak istiyoruz. 20 kadar elma a\u011fac\u0131 var arazimizde, ba\u015fka meyve \u00e7e\u015fitlerinden de dikmeyi istiyoruz.<\/p>\n\n\n\n

Orda bir \u00fcretim\nyapacak m\u0131s\u0131n\u0131z?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yonca Demir:<\/strong> Ticari olarak bir \u015fey \u00fcretmeyi d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyoruz. En az\u0131ndan \u015fimdilik. Kendimizi m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca \u00e7ok besleyecek kadar ekece\u011fiz, tavu\u011fuyla, belki ke\u00e7isi ve koyunuyla bile. Tabii havyan\u0131n\u0131z oldu mu, oradan ayr\u0131lam\u0131yorsunuz. Ba\u011flanmak anlam\u0131na geliyor. \u00c7e\u015fitli meyve a\u011fa\u00e7lar\u0131yla, kendimizi besleyecek kadar, m\u00fcmk\u00fcnse ailemizin \u015fehirde kalan k\u0131sm\u0131na, arkada\u015flar\u0131m\u0131za da bir \u015feyler g\u00f6nderecek kadar bir \u00fcretim yapaca\u011f\u0131z. Elma sirkemizi, \u00fcz\u00fcm pekmezimizi yapal\u0131m istiyoruz. <\/p>\n\n\n\n

Ara\u015ft\u0131rman\u0131za\ngelirsek tam olarak derdiniz neydi bu ara\u015ft\u0131rmada?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yonca Demir:<\/strong> 2018 Eyl\u00fcl\u2019e kadar \u0130stanbul Bilgi \u00dcniversitesinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. 2012\u2019de Bilgi\u2019ye bir meslekta\u015f\u0131m geldi, Bulut Aslan, o da bir end\u00fcstri m\u00fchendisi. Birlikte ne yapabiliriz diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken Bulut, \u201cdo\u011fal kaynaklar\u0131n kullan\u0131m\u0131nda end\u00fcstri m\u00fchendisli\u011fi y\u00f6ntemleri uygulamak isterdim\u201d dedi. Ben de hep akl\u0131mda olan \u201corganik tar\u0131m T\u00fcrkiye\u2019yi besler mi\u201d sorusunu \u00f6nerdim. Do\u011frusal programlama kullanarak \u00fclke i\u00e7in \u201cdetayl\u0131 bir organik tar\u0131m plan\u0131 yapabiliriz\u201d dedim. Hemen ba\u015flad\u0131k \u00e7al\u0131\u015fmaya. End\u00fcstri m\u00fchendisli\u011finin \u201cdo\u011frusal programlama\u201d y\u00f6ntemi var. Ben ufak tefek denklemler yazm\u0131\u015ft\u0131m modelleme ad\u0131na, ancak hem b\u00fct\u00fcn bir model de\u011fildi, hem de test edilmemi\u015fti. Herhangi bir data da toplanmam\u0131\u015ft\u0131. Data toplamak \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir i\u015f. B\u00fct\u00fcn \u015fehirleri ve b\u00fct\u00fcn \u00fcr\u00fcnleri i\u00e7eriyor. Tek ba\u015f\u0131na alt\u0131ndan asla kalk\u0131lacak bir i\u015f de\u011fil. \u00c7al\u0131\u015fmaya \u00f6nce denklemleri elden ge\u00e7irerek ve sonucunu bildi\u011fimiz, \u00e7ok basit, uydurma say\u0131larla yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir modeli test ederek ba\u015flad\u0131k. Bu ilk modelin (oyuncak model deriz bunlara) do\u011fru \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131na ikna olduktan sonra ger\u00e7ek data ilk modelimizi kurduk, data toplad\u0131k. Bunu da yine k\u00fc\u00e7\u00fck tuttuk: sadece T\u00fcrkiye\u2019nin 7 b\u00f6lgesi ve tah\u0131l, bakliyat, sebze, meyve, ye\u015fillik, kuruyemi\u015f ve zeytin gibi 7 g\u0131da grubu olarak ald\u0131k.<\/p>\n\n\n\n

S\u00fcrekli \u015f\u00f6yle bir\n\u015feyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yayd\u0131k; \u201cOrganik tar\u0131mla d\u00fcnyay\u0131\nbesleyemezsin\u201d. Bu bize do\u011fru gelmiyordu, Bulut ve ben, bu\ns\u00f6ylemde do\u011fru olmayan bir \u015feylerin oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorduk.\nElimizde \u201cDo\u011frusal Programlama\u201d ad\u0131nda bir ara\u00e7 vard\u0131.\nEnd\u00fcstri m\u00fchendislerinin kulland\u0131\u011f\u0131 en temel y\u00f6ntemlerden biri,\nbir optimizasyon t\u00fcr\u00fc. Biz bu y\u00f6ntemi kullanarak organik tar\u0131m\u0131n\nger\u00e7ekten bizi beslemeye yetip yetmeyece\u011fini say\u0131sal olarak test\nedebiliriz, eksik kal\u0131r m\u0131, ne eksik kal\u0131r buna bakabiliriz diye\nd\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fck. Bizim sezgilerimize g\u00f6re organik tar\u0131m d\u00fcnyay\u0131\nbeslerdi. Bunu \u015fu anda T\u00fcrkiye\u2019yi baz alarak yapt\u0131k. B\u00fct\u00fcn\nekilebilir alanlarda organik tar\u0131m yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 varsayd\u0131k ve\norganik tar\u0131m \u015fartlar\u0131nda T\u00fcrkiye n\u00fcfusunun beslenebilece\u011fini\nsay\u0131sal verilerle g\u00f6sterdik. 81 ili, 120 tane bitkisel \u00fcr\u00fcn, ve 4\ntane hayvansal \u00fcr\u00fcn\u00fc i\u00e7eren \u00e7ok detayl\u0131 bir model kurduk. Ancak\nhayvansal \u00fcr\u00fcn miktar\u0131n\u0131 biraz az tuttuk; sadece inek s\u00fct\u00fc,\ns\u0131\u011f\u0131r eti, tavuk ve yumurtay\u0131 ald\u0131k. Modele ke\u00e7i, koyun, bal\u0131k\nve mantar\u0131 katmad\u0131k. Bu \u00fcr\u00fcn gruplar\u0131 da asl\u0131nda eklenirse daha\niyi bir model \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Hayvanlar\u0131n organik\nbeslenmesi i\u00e7in gereken yem bitkileri ve yonca, fi\u011f, ye\u015fil otlar\ngibi et, s\u00fct, tavuk eti ve yumurta verimlerinin de organik tar\u0131m\n\u015fartlar\u0131ndaki de\u011ferlerini modele ekleyerek sonu\u00e7lar\u0131 elde ettik.\nTabii ki insan beslenmesi i\u00e7in di\u011fer 106 tane bitkisel g\u0131day\u0131 da,\nA\u2019dan Z\u2019ye, ahudududan zeytine modele katt\u0131k. Ispanak, so\u011fan,\nhavu\u00e7, elma gibi geleneksel olarak \u00e7ok kullan\u0131lanlara yo\u011funla\u015ft\u0131k.\nAz kullan\u0131lan daha eksantrik \u00fcr\u00fcnlerin \u00fcretim alan ve miktarlar\u0131\ni\u00e7in pek data yok zaten. \n<\/p>\n\n\n\n

2.300-2.400 kalori band\u0131nda, biri vegan, di\u011feri hayvansal \u00fcr\u00fcnler de i\u00e7eren, iki men\u00fcden olu\u015fan t\u00fcketim listesi \u00e7\u0131kard\u0131k. O listeyi herkesin t\u00fcketece\u011fi yani bir bebek de olsa, bir in\u015faat i\u015f\u00e7isi de olsa herkesin o listeyi t\u00fcketece\u011fi \u015fekilde kurgulad\u0131k. Tabii bebek daha az, in\u015faat i\u015f\u00e7isi gibi a\u011f\u0131r i\u015fte \u00e7al\u0131\u015fan daha \u00e7ok t\u00fcketecek ama g\u00fcnl\u00fck 2.300-2.400 kalori ortalamada herkese yetecektir. Al\u0131nan kalorinin yeterli olmas\u0131na, men\u00fcn\u00fcn besin de\u011ferleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan dengeli olmas\u0131na dikkat ettik. <\/p>\n\n\n\n

\u00c7al\u0131\u015fman\u0131z\u0131 hangi verileri kullanarak ger\u00e7ekle\u015ftirdiniz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yonca Demir:<\/strong> \u00d6nce tek bir birey i\u00e7in kurgulad\u0131\u011f\u0131m\u0131z g\u00fcnl\u00fck t\u00fcketim listesini, her \u015fehrin n\u00fcfus bilgilerini kullanarak, \u015fehrin y\u0131ll\u0131k g\u0131da ihtiyac\u0131na \u00e7evirdik. 2013 verilerini kulland\u0131k. Biz bunlar\u0131 yaparken, yani data toplad\u0131\u011f\u0131m\u0131z s\u0131rada 2013 bitmi\u015f 2014\u2019\u00fcn i\u00e7indeydik. T\u00dc\u0130K\u2019te 2013 say\u0131lar\u0131 tamamlanm\u0131\u015ft\u0131. Verileri il baz\u0131nda sorgulayarak, 2013 n\u00fcfus, \u015fehirlerin 2013 ekilebilir alan bilgileri gibi baz\u0131 temel verileri T\u00dc\u0130K\u2019ten edindik. Verim de\u011ferleri konusunda s\u0131k\u0131nt\u0131 ya\u015fad\u0131k. Biz TuikApp sayfas\u0131ndan 2013 konvansiyonel tar\u0131m \u00fcr\u00fcnlerinin verim de\u011ferlerine ula\u015fabiliyorduk ama organik verimi i\u00e7eren data yoktu. Pazarlardan toplamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k ancak tamamen hik\u00e2yeye dayal\u0131 \u015feyler duyduk. \u00c7ift\u00e7ilerden, \u00fcreticilerden ve tar\u0131m hayvanc\u0131l\u0131k bakanl\u0131\u011f\u0131ndan bu bilgilere ula\u015famad\u0131k. Konvansiyonel i\u00e7in hem ekilebilir hem ekilmi\u015f alanda mesela domates \u00fcr\u00fcn\u00fc i\u00e7in Antalya\u2019da \u015fu kadar hektar ekilmi\u015f \u015fu kadar ton \u00fcr\u00fcn al\u0131nm\u0131\u015f bilgileri var. Ancak organik i\u00e7in domatesin Antalya\u2019da ka\u00e7 kilo al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131yor ama ne kadar alanda ekildi\u011fi yazm\u0131yor. T\u00dc\u0130K\u2019te sadece en a\u015fa\u011f\u0131da toplam Antalya\u2019da ne kadar organik alan oldu\u011fu yaz\u0131yor. Antalya\u2019da organik \u00fcretilen farkl\u0131 \u00fcr\u00fcnlerde var; biber, salatal\u0131k vb. Ama spesifik \u00fcr\u00fcne yani domatese ait bilgi yok. O olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in de domates verimi Antalya\u2019da organik \u00fcretim \u015fartlar\u0131nda bulunamad\u0131. 2014\u2019te biz \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 yaparken durum b\u00f6yleydi. Bu bilgiye nas\u0131l ula\u015f\u0131r\u0131z diye dan\u0131\u015ft\u0131k ama bir t\u00fcrl\u00fc ula\u015famad\u0131k. Bakanl\u0131ktan da ula\u015famad\u0131k. <\/p>\n\n\n\n

Bundan sonra da ne yapaca\u011f\u0131z diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken, Bulut, konvansiyonel data \u00e7ekelim, literat\u00fcrde organik tar\u0131m i\u00e7in baz\u0131 verim d\u00fc\u015f\u00fc\u015fleri g\u00f6zlemlenmi\u015f, raporlanm\u0131\u015f, meta-analizlere dayand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, bunlar\u0131 uygulayal\u0131m dedi. Verimin ne kadar d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc konusunda domates i\u00e7in, marul i\u00e7in farkl\u0131 \u00fclkelerde ba\u015fka \u00fcr\u00fcnler i\u00e7in yap\u0131lm\u0131\u015f \u00e7al\u0131\u015fmalarda \u015fu kadar d\u00fc\u015fer \u015feklinde minimum, maksimum ve ortalama say\u0131lar yay\u0131nlanm\u0131\u015f. Ortalama de\u011ferleri ald\u0131k. \u00dcr\u00fcn gruplar\u0131nda, ne kadar d\u00fc\u015fer, onlar\u0131 ald\u0131k. Bu\u011fday gibi baz\u0131 spesifik \u00fcr\u00fcnler i\u00e7in ayr\u0131ca \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131lm\u0131\u015f, o say\u0131lar\u0131 kulland\u0131k. Konvansiyonel verimleri d\u00fc\u015f\u00fcrerek \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k. Bunu yaparken mesela Almanya\u2019dan birisi ile konu\u015fuyorduk. Bu\u011fday veriminden bahsettik. \u00c7ok d\u00fc\u015f\u00fck verilerle \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorsunuz, bizde bu\u011fday verimi \u00e7ok daha fazla dedi. Dolay\u0131s\u0131 ile asl\u0131nda \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck verimlilik de\u011ferlerinde bile beslenebilece\u011fimizi g\u00f6sterdik. \u00c7ift\u00e7inin becerisi geli\u015fti\u011finde ve daha \u00e7ok ki\u015fi organik tar\u0131m yapt\u0131\u011f\u0131nda bu verim artacak asl\u0131nda. Do\u011fal yollarla beslenebiliriz. Bunu kan\u0131tlad\u0131k. <\/p>\n\n\n\n

\u015eimdi biz 81 ilde 120 tane bitkisel \u00fcr\u00fcn, ki bunlardan 106 tanesi insan beslenmesi i\u00e7in, 3 tanesi hayvanlar\u0131n yem bitkisi olan soya, arpa, m\u0131s\u0131r gibi\u2026 12 tanesi de ye\u015fil ot ve yine hayvanlar\u0131n beslenmesi i\u00e7in yulaf, yonca gibi taze otlar. B\u00fct\u00fcn bunlardan her \u015fehirde ka\u00e7 d\u00f6n\u00fcm ekilmesi gerekti\u011fini s\u00f6yleyen bir plan \u00e7\u0131kard\u0131k. Bu ekimler yap\u0131l\u0131rsa organik tar\u0131m \u015fartlar\u0131nda al\u0131nan verim alt\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019de her \u015fehirde her insan beslenebilir. Her \u015fehir kendine yetmez ama kendine yetemeyen bir \u015fehre, di\u011fer \u015fehirlerden nakliye yap\u0131lmas\u0131n\u0131 da modelledik. \u00d6rnek \u0130stanbul. \u0130stanbul\u2019a bir\u00e7ok \u00fcr\u00fcn geliyor. Bu transfere izin verirken, g\u0131dan\u0131n kat etti\u011fi yolu da ama\u00e7 fonksiyonumuza ekledik. Ancak bunu minimize ettik ki \u00e7ok uzaktan getirmesin. Sonu\u00e7ta mesafe bilgisayar\u0131n umuru de\u011fil. O en verimli yerde \u00fcretip, uzak dahi olsa oradan g\u00f6ndermeyi tercih eder. Ama biz o g\u0131dan\u0131n kat etti\u011fi yolu en aza indirgedi\u011fimiz, ama\u00e7 fonksiyonumuza ekledi\u011fimiz i\u00e7in, \u0130stanbul\u2019a mesela Kocaeli, Tekirda\u011f gibi m\u00fcmk\u00fcn olan en yak\u0131n yerlerden \u00fcr\u00fcn geldi. Do\u011fru olan da bu, \u00f6zellikle fosil yak\u0131t t\u00fcketiminin azalt\u0131lmas\u0131n\u0131n ne kadar \u00f6nemli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrseniz. \u0130stanbul\u2019un g\u0131da ihtiyac\u0131n\u0131n %16\u2019s\u0131 \u015fehrin kendi kaynaklar\u0131ndan sa\u011flan\u0131yor, %76\u2019s\u0131 Marmara\u2019dan sa\u011flan\u0131yor ve bunun d\u0131\u015f\u0131nda kalan %8 de \u0130zmir. Antalya gibi narenciye tipi g\u0131da sa\u011flayan iller ve biraz da et ihtiyac\u0131 sa\u011flayan Do\u011fu Anadolu \u015fehirleri var. \u0130stanbul bu \u015fekilde besleniyor. Bunun sebebi nakliye maliyetlerini ve g\u0131dan\u0131n kat etti\u011fi yolu minimize etmemizdi.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Bu model hangi \u015fartlar i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc? <\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yonca Demir:<\/strong> \u0130ki temel senaryomuz vard\u0131. \u0130lk ba\u015fta kolay olsun diye sadece bitkilere bakt\u0131k asl\u0131nda ve vegan bir men\u00fc ile \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k. Amac\u0131m\u0131z veganl\u0131\u011f\u0131n reklam\u0131n\u0131 yapmak de\u011fildi. Ne vegan kar\u015f\u0131t\u0131y\u0131z ne vegan\u0131z. Sadece bitkisel \u00fcr\u00fcnlerle de beslenilebilir. Onun da proteini, ya\u011f\u0131, karbonhidrat\u0131 ve enerjisi yeterli olur. Evet, ciddi miktarda bakliyat ve kuruyemi\u015f yememiz gerekir ama sa\u011fl\u0131kl\u0131 beslenebiliriz. Bunun i\u00e7in T\u00fcrkiye\u2019nin ekilebilir alanlar\u0131n\u0131n sadece %54\u2019\u00fc yeterli. Bunun anlam\u0131; a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 13 milyon hektar alan art\u0131yor. Sonra hayvansal \u00fcr\u00fcnleri de katt\u0131k beslenmemize, bunu yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ekilebilir alanlar\u0131n sadece %63\u2019\u00fc yeterli oluyor. Bu durumda da 9 milyon hektar alan\u0131m\u0131z art\u0131yor. Yani T\u00fcrkiye, kendi ekilebilir alanlar\u0131n\u0131n hepsini harcamak zorunda de\u011fil ve bol bol yetiyor. Bu \u00e7al\u0131\u015fmada ki\u015fi ba\u015f\u0131na gereken ekilebilir alan\u0131 da hesaplad\u0131k. Sadece bitkisel beslenirsek, ki\u015fi ba\u015f\u0131 1,66 d\u00f6n\u00fcm ortalama ekilebilir alan gerekiyor. Organik tar\u0131m ko\u015fullar\u0131nda beslenmek i\u00e7in hayvansal \u00fcr\u00fcnleri katt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ki\u015fi ba\u015f\u0131 1,97 d\u00f6n\u00fcm alan gerekiyor. Bu hesaplamay\u0131 \u015funun i\u00e7in yapt\u0131k, d\u00fcnyadaki ekilebilir alanlara bakt\u0131k. D\u00fcnyadaki ekilebilir alanlar 2013 verileriyle ki\u015fi ba\u015f\u0131 2,18 d\u00f6n\u00fcm. Biz de 2013 say\u0131mlar\u0131 ile \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in onunla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131k. Azalma e\u011filiminde olmakla birlikte ki\u015fi ba\u015f\u0131 2,18 d\u00f6n\u00fcm ekilebilir alan var. Yani d\u00fcnya da hala beslenebilir. Ama mesela organik tar\u0131m kar\u015f\u0131tlar\u0131 \u00f6zellikle \u015funu s\u00f6yl\u00fcyor; mesela Banglade\u015f beslenemez. \u00c7\u00fcnk\u00fc, kalabal\u0131k bir \u00fclke. 160 milyon insan ya\u015f\u0131yor ve y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc de k\u00fc\u00e7\u00fck. Ayr\u0131ca ekilebilir alan\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck. Ki\u015fi ba\u015f\u0131 ekilebilir alan\u0131 0,63 d\u00f6n\u00fcm. Banglade\u015f kendini ne organik tar\u0131mla ne de konvansiyonel tar\u0131mla besleyemez. Ama, \u0130stanbul \u00e7ok daha k\u00f6t\u00fc durumda. \u0130stanbul\u2019da ki\u015fi ba\u015f\u0131 0,051 d\u00f6n\u00fcm ekilebilir alan d\u00fc\u015f\u00fcyor. \u0130stanbul, kendi kendini besleyemiyor ama \u00e7o\u011fu g\u0131da \u00fcr\u00fcn\u00fcn\u00fc Marmara\u2019dan olmak \u00fczere, \u0130stanbul\u2019un \u00e7evre illerinden temin ederek, t\u00fcm n\u00fcfusunu besleyebiliyor. Dolay\u0131s\u0131 ile Banglade\u015f\u2019i de \u00e7evre \u00fclkeleri yard\u0131m ederek besleyecek. <\/p>\n\n\n\n

Yani ara\u015ft\u0131rman\u0131z\nT\u00fcrkiye \u00f6zelinden \u00e7\u0131k\u0131p genelle\u015febilir mi?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yonca Demir:<\/strong> Evet, \u00e7\u00fcnk\u00fc modelde T\u00fcrkiye\u2019ye \u00f6zel \u00e7ok fazla bir \u015fey yok. \u0130\u00e7ine hangi veriyi koyarsan\u0131z, o \u00fclke veya o b\u00f6lge i\u00e7in sonu\u00e7lar\u0131 elde edebiliriz asl\u0131nda. Burada i\u015fin zor k\u0131sm\u0131 verileri i\u015fleyip, temizleyip, do\u011fru veri ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 sa\u011flamak.<\/p>\n\n\n\n

Bir de \u00f6l\u00e7ek meselesi\nvar. Mesela biz il baz\u0131nda yapt\u0131k. Bizim kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z data 81\nil ve 120 bitki i\u00e7in. \u00c7\u00fcnk\u00fc 120 tane \u00fcr\u00fcn i\u00e7in 81 ilin her\nbirinde farkl\u0131 bir verim de\u011feri mevcut. Antalya\u2019daki biber verimi\nile \u0130zmir biber verimi ayn\u0131 de\u011fil. Yine Antalya\u2019daki domates\nverimi de Antalya\u2019daki biber verimi ile ayn\u0131 de\u011fil. 120\u2019ye\n81\u2019lik bir verim matrisimiz var. \u0130l\u00e7e baz\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda\ndaha detayl\u0131 sonu\u00e7lar elde ederiz. 81 ilden 957 il\u00e7eye insek, ki\ninmeliyiz, bu sefer 120\u2019ye 957\u2019lik bir verim matrisimiz olacak.\nBu verilerin \u00f6nce bir temizlenmesi, toplanmas\u0131 gerekiyor. Ancak bir\nhafta \u00f6nce bakanl\u0131\u011f\u0131n sitesinden bakt\u0131\u011f\u0131mda verim ile ilgili\nverilerin oldu\u011fu sayfalara ula\u015fam\u0131yorum. Sistem de\u011fi\u015fiyor\nolabilir, ge\u00e7ici olabilir bilmiyorum ama b\u00f6yle bir durum var. \n<\/p>\n\n\n\n

Peki k\u00fcresel iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi bu ara\u015ft\u0131rmay\u0131 nas\u0131l etkiliyor?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yonca Demir:<\/strong> Bunu d\u00fc\u015f\u00fcnerek bir kurakl\u0131k senaryosu yapt\u0131k. \u00d6nce \u015funu s\u00f6yleyeyim; organik tar\u0131m yap\u0131lan topraklarda, yine literat\u00fcrde okuduklar\u0131mdan s\u00f6yl\u00fcyorum, \u015fu g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f; bu topraklar daha fazla karbon ve azot i\u00e7erdi\u011finden, canl\u0131 hayat\u0131 ve a\u015f\u0131r\u0131 ya\u011f\u0131\u015fta su tutma kapasitesi konvansiyonele g\u00f6re daha fazla. B\u00f6ylece kurakl\u0131kta onu kullanabiliyor. Kurakl\u0131kta, organik tarlalar\u0131n konvansiyonelden daha iyi performans sergiledi\u011fi ve daha y\u00fcksek verim verdi\u011fi g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f. K\u00fcresel iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi m\u00fccadelesinde organik tar\u0131m \u00f6nemli bir rol oynayabilir. Dolay\u0131s\u0131 ile buna hemen ge\u00e7memiz gerekiyor. Her t\u00fcrl\u00fc canl\u0131 ya\u015fam\u0131, sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan do\u011fru olan bu. Daha az fosil yak\u0131t kullan\u0131lmas\u0131, pestisit ve sentetik g\u00fcbre kullan\u0131lmamas\u0131, bunlar\u0131n hepsi k\u00fcresel iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi ile m\u00fccadelede \u00f6nemli. Karbon sal\u0131n\u0131m\u0131 azalt\u0131c\u0131 etkileri var. E\u011fer d\u00fcnya bizi hala affedebilecek noktadaysa, organik tar\u0131ma ge\u00e7erek \u015fans\u0131m\u0131z hala koruruz diye umuyorum.<\/p>\n\n\n\n

Kurakl\u0131k senaryosuna d\u00f6necek olursak, dedik ki, Tuz G\u00f6l\u00fc kuruyor, su i\u00e7in flamingolar \u00f6l\u00fcyor. \u0130\u00e7 Anadolu\u2019da insanlar ya\u015f\u0131yor ve yiyecek t\u00fcketimleri, ihtiya\u00e7lar\u0131 devam ediyor. Ama tar\u0131m yap\u0131lamaz hale gelmi\u015f. Yani \u0130\u00e7 Anadolu \u00fcretim a\u00e7\u0131s\u0131ndan yok, t\u00fcketim olarak var. Hala beslenebilir miyiz? Buna da bakt\u0131k ve evet, hala beslenebiliyoruz. \u0130\u00e7 Anadolu\u2019da tar\u0131m yap\u0131lamayan bu senaryoda, T\u00fcrkiye\u2019nin ekilebilir alanlar\u0131n\u0131n %88\u2019ini kullanarak beslenebiliyoruz. Ama geri kalan %12\u2019nin \u00e7o\u011fu nadas alan\u0131 yani hemen hemen sonuna kadar t\u00fcm ekilebilir alan\u0131 kullan\u0131yoruz gibi bir durum var. Ama evet beslenebiliyoruz. Ya\u015famay\u0131 tercih edece\u011fimiz bir senaryo de\u011fil. \u0130\u015fte o g\u00fcn gelmeden do\u011fay\u0131 onar\u0131c\u0131 y\u00f6ntemlere do\u011fru hareket etmeliyiz diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Ya bundan sonra?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yonca Demir:<\/strong> Organik tar\u0131m plan\u0131n\u0131 il\u00e7e baz\u0131nda \u00e7\u0131kartmak gerek. Nerede hangi \u00fcr\u00fcnden ne kadar ekilmelidir sorusuna verece\u011fimiz cevab\u0131 \u015fu anda \u00e7ift\u00e7i kay\u0131t sisteminde var olanla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131p, aradaki farklara bak\u0131labilir. B\u00f6ylece \u00fcreticilere pozitif olarak y\u00f6nlendirme sa\u011flayarak yani bu \u00fcr\u00fcnden ekilse bu biraz eksik ya da biraz fazla gibi \u00f6nerilerde bulunulabilir. \u00d6zellikle son se\u00e7imlerle yerel y\u00f6netimlerde de\u011fi\u015fimler olmu\u015fken ve baz\u0131 umutlar da do\u011fmu\u015fken, projemizi yerel y\u00f6netimler i\u00e7in kullanmak isterim. Bu konuda soyut olarak g\u00f6r\u00fclen \u015feyleri, say\u0131lara d\u00f6k\u00fcp somutla\u015ft\u0131rm\u0131\u015f olduk. Say\u0131sal olarak bunun yap\u0131labilece\u011fini g\u00f6sterdik. Her \u015fey \u00e7ok mu pahal\u0131 olacak sorusuna ise cevab\u0131m: \u015fu anda her \u015fey \u00e7ok pahal\u0131 zaten. Konvansiyonel \u00fcr\u00fcnler \u00e7ok pahal\u0131. Organikle aradaki makas iyice kapand\u0131. Bizim modelimizde bir idealizm var ve bu ideal d\u00fcnyada insanlar\u0131n dostluk ve iyilik i\u00e7erisinde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ve paran\u0131n s\u00f6z\u00fcn\u00fcn ge\u00e7medi\u011fi, herkesin \u00fcretim yapt\u0131\u011f\u0131 g\u00fczel bir d\u00fcnya… Olaca\u011f\u0131na inan\u0131yorum. Bu bir hayal de\u011fil bence. \u00d6nemli olan buna dair iradeyi g\u00f6stermek. Bu daha genele yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, maliyetler de d\u00fc\u015fecektir. Yapmam\u0131z gerekenler \u00e7ok belli ve komplike de\u011fil. \u00c7\u00f6z\u00fcmler a\u00e7\u0131k ve \u00f6n\u00fcm\u00fczde duruyor. Sadece bunlar\u0131 yapma iradesini g\u00f6stermek gerekiyor.<\/p>\n\n\n\n

R\u00f6portaj:<\/strong> Kaan K\u00f6semehmet (Bu\u011fday G\u00f6n\u00fcll\u00fc \u0130leti\u015fim Ekibi)\n\n<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

End\u00fcstriyel tar\u0131m savunucular\u0131n\u0131n en temel iddias\u0131 organik tar\u0131m\u0131n verimsiz olmas\u0131 ve T\u00fcrkiye n\u00fcfusunu besleyemeyece\u011fidir. Akademisyen \/ End\u00fcstri M\u00fchendisi Yonca Demir, meslekta\u015f\u0131 Bulut Aslan ile ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi ara\u015ft\u0131rmayla bu iddiay\u0131 \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fcyor: Organik tar\u0131m T\u00fcrkiye’yi doyurur, hem de…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3975,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[18,43,41,30],"tags":[121,345],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3974"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3974"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3974\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4045,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3974\/revisions\/4045"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3975"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3974"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3974"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3974"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}