{"id":3532,"date":"2019-02-27T12:17:48","date_gmt":"2019-02-27T09:17:48","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bugday.org\/blog\/?p=3532"},"modified":"2020-10-28T22:12:36","modified_gmt":"2020-10-28T19:12:36","slug":"yasayan-bir-gezegene-gecis-charles-eisenstein","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/yasayan-bir-gezegene-gecis-charles-eisenstein\/","title":{"rendered":"Ya\u015fayan Bir Gezegene Ge\u00e7i\u015f &#8211; CHARLES EISENSTEIN"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>ABD&#8217;li yazar ve konu\u015fmac\u0131 Charles Eisenstein&#8217;\u0131n iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi meselesini b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir bak\u0131\u015fla irdeledi\u011fi ve &#8220;Ya\u015fayan Gezegen&#8221; ad\u0131n\u0131 vererek, yeni bir g\u00f6r\u00fc\u015f \u00f6nerdi\u011fi &#8220;Initiation into a Living Planet&#8221; isimli makalesini Bu\u011fday g\u00f6n\u00fcll\u00fcleri dilimize \u00e7evirdi.<\/strong> <\/p>\n\n\n\n<p><strong>Yazar:<\/strong> Charles Eisenstein<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00c7eviri:<\/strong> Nil Ormanl\u0131 Balp\u0131nar &amp; Iraz Mursalo\u011flu<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Son okuma:<\/strong> An\u0131l Ceren Altunkanat<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130nsanlar\u0131n \u00e7o\u011fu hayatlar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftiren bir ge\u00e7i\u015f ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r. Bu ge\u00e7i\u015fle, bildiklerine ve oldu\u011fun \u015feye\/ki\u015fiye meydan okuyan bir krizi kastediyorum.  Bu meydan okuman\u0131n sonucu olarak ortaya \u00e7\u0131kan \u00e7\u00f6k\u00fc\u015ften, yeni bir d\u00fcnyaya yeni bir benlik do\u011far.<\/p>\n\n\n\n<p>Toplumlar\nda b\u00f6yle s\u00fcre\u00e7lerden ge\u00e7ebilir. K\u00fcresel \u0131s\u0131nman\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn\nk\u00fcresel uygarl\u0131klar\u0131 i\u00e7in te\u015fkil etti\u011fi sorun da budur. Bu\nduruma, sadece mevcut bask\u0131n d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ve buldu\u011fu\n\u00e7\u00f6z\u00fcmlerden yola \u00e7\u0131k\u0131larak \u00e7\u00f6z\u00fclebilen bir sorun g\u00f6z\u00fcyle\nbakamay\u0131z, yeni bir \u00f6yk\u00fc \u2013 \u0130nsan\u0131n \u00d6yk\u00fcs\u00fc \u2013  yazmam\u0131z ve\nhayat\u0131n geri kalan\u0131yla yeni (ve eski) bir ili\u015fki kurmam\u0131z\ngerekir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu\nd\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn temel ta\u015f\u0131 jeomekanik d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnden Ya\u015fayan\nGezegen\ng\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne ge\u00e7i\u015ftir.\nSon yazd\u0131\u011f\u0131m\nmakalede, iklim sorununun atmosferik gazlar\u0131n seviyelerinin\nayarlanmas\u0131yla \u00e7\u00f6z\u00fclmeyece\u011fini \u00f6ne s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcm, sonu\u00e7ta\ndizel motorun hava yak\u0131t kar\u0131\u015f\u0131m\u0131n\u0131 kurcalam\u0131yoruz. Organlar\u0131\nve dokular\u0131 canl\u0131 oldu\u011fu s\u00fcrece ya\u015fayan bir d\u00fcnya sa\u011fl\u0131kl\u0131\nolabilir, ya\u015famaya devam edebilir. Ya\u015fayan\nGezegen\u2019den\nkast\u0131m ormanlar, toprak, sulak alanlar, mercan resifleri, bal\u0131klar,\nbalinalar, filler, deniz yosunlar\u0131, mangrove batakl\u0131klar\u0131 ve\nd\u00fcnyan\u0131n di\u011fer sistem ve t\u00fcrleri. E\u011fer onlar\u0131 tahrip etmeye ve\nsay\u0131lar\u0131n\u0131 azaltmaya devam edersek, bir gecede sal\u0131n\u0131m\u0131 s\u0131f\u0131ra\nd\u00fc\u015f\u00fcrsek bile d\u00fcnya yava\u015f ve \u0131st\u0131rap dolu bir \u00f6l\u00fcme mahk\u00fbm\nolacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130\u015fte\nbu y\u00fczden hayat\u0131n kendisi, herhangi canl\u0131 bir fizyoloji kadar\nkar\u0131\u015f\u0131k, hen\u00fcz tam olarak anla\u015f\u0131lamam\u0131\u015f s\u00fcre\u00e7ler\narac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ko\u015fullar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeye devam eder. Bitki\n\u00f6rt\u00fcs\u00fc, g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131 yans\u0131tan bulutlar\u0131n olu\u015fmas\u0131n\u0131\nsa\u011flayan u\u00e7ucu bile\u015fikler \u00fcretir. B\u00fcy\u00fck\nhayvanlar\u0131n t\u00fcm\u00fc (megafauna) nitrojen ve fosforu, k\u0131talar\u0131n ve\nokyanuslar\u0131n bir ucundan bir ucuna ta\u015f\u0131yarak karbon d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fc\ns\u00fcrd\u00fcr\u00fcr. Ormanlar, s\u00fcrekli bir al\u00e7ak bas\u0131n\u00e7 merkezi\nolu\u015fturarak, karasal i\u00e7 kesimlere ya\u011fmur getiren ve atmosferik\nak\u0131\u015f kal\u0131plar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren &#8220;biyolojik bir pompa&#8221; gibi\n\u00e7al\u0131\u015f\u0131r.\nBalinalar\nokyanusun derinliklerindeki besleyici \u00f6\u011feleri yukar\u0131 \u00e7\u0131kararak\nplanktonlar\u0131 besler.\n Kurtlar, geyik pop\u00fclasyonunu kontrol eder b\u00f6ylece orman\u0131n\nalt\u0131ndaki bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fc canl\u0131 tutulur, ya\u011fmur suyunun emilimi\nsa\u011flan\u0131r, kurakl\u0131k ve yang\u0131nlar engellenir. Kunduzlar karadan\ndenize olan su ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 yava\u015flatarak sel bask\u0131nlar\u0131n\u0131n\n\u015fiddetini azalt\u0131r ve k\u0131y\u0131 sular\u0131na olan al\u00fcvyon bo\u015falt\u0131m\u0131n\u0131\nd\u00fczenler, b\u00f6ylece orada da ya\u015fam ko\u015fullar\u0131 zenginle\u015fir.\nMiselyum\ntabakalar\u0131, \u00e7ok geni\u015f alanlar\u0131 karma\u015f\u0131kl\u0131kta insan beynini\na\u015fan sinir a\u011flar\u0131yla birbirine ba\u011flar. Bu s\u00fcre\u00e7lerin hepsi\nbirbiriyle i\u00e7 i\u00e7edir.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Climate-New\nStory<\/em> (\u0130klim \u2013 Yeni\nBir Hik\u00e2ye) isimli kitab\u0131mda, su\u00e7u sera gaz\u0131na att\u0131\u011f\u0131m\u0131z\niklim d\u00fczensizliklerinin \u00e7o\u011funun asl\u0131nda do\u011frudan ekosistemin\nbozulmas\u0131ndan kaynakland\u0131\u011f\u0131na de\u011findim. Bin y\u0131llard\u0131r\ns\u00fcregelen \u015fudur: \u0130nsanlar nerede a\u011fa\u00e7lar\u0131 kesiyor ve topra\u011f\u0131n\nerozyona u\u011framas\u0131na neden oluyorsa, i\u015fte orada kurakl\u0131k ve\n\u00e7\u00f6lle\u015fme meydana gelir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cEkosistemin\nbozulmas\u0131\u201d tabiri, \u201cya\u015fayan canl\u0131lara zarar verip onlar\u0131\n\u00f6ld\u00fcrme\u201d tabirine nazaran kula\u011fa daha bilimsel gelse de Ya\u015fayan\nGezegen g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnden yola \u00e7\u0131karsak kulland\u0131\u011f\u0131m ikinci tabir\nasl\u0131nda daha do\u011fru. Bir orman sadece ya\u015fayan a\u011fa\u00e7lardan olu\u015fmaz,\nkendisi de ya\u015fayan bir varl\u0131kt\u0131r. Toprak, i\u00e7inde ya\u015fam\u0131n\nolu\u015ftu\u011fu bir arac\u0131 de\u011fildir; topra\u011f\u0131n kendisi de canl\u0131d\u0131r.\nNehirler, resifler, denizler de \u00f6yle\u2026 Ki\u015fi, kurban\u0131n\u0131\n\u201cinsan\u201ddan daha d\u00fc\u015f\u00fck bir seviyede g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnde onu\na\u015fa\u011f\u0131lamak, s\u00f6m\u00fcrmek ve \u00f6ld\u00fcrmek nas\u0131l kolaysa, d\u00fcnyadaki\ndi\u011fer varl\u0131klar\u0131 cans\u0131z, bilin\u00e7siz bir \u015fey olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde\nonlar\u0131 \u00f6ld\u00fcrmek de ayn\u0131 \u015fekilde kolayla\u015f\u0131r. A\u011fa\u00e7l\u0131k\nalanlar\u0131 t\u0131ra\u015flamak, maden ocaklar\u0131 a\u00e7mak, batakl\u0131klar\u0131\nkurutmak, petrol \u00e7\u0131karmak\u2026 E\u011fer siz d\u00fcnyay\u0131 \u00f6l\u00fc, duygusuz,\nkaynaklar\u0131 elde etme konusunda yaln\u0131zca bir ara\u00e7 olarak g\u00f6r\u00fcrseniz\nbunlar\u0131n hepsi ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak ger\u00e7ekle\u015fmeye devam eder.<\/p>\n\n\n\n<p>Bizim\nhik\u00e2yelerimiz \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc. E\u011fer d\u00fcnyay\u0131 cans\u0131z bir \u015fey olarak\ng\u00f6r\u00fcrsek onu \u00f6ld\u00fcr\u00fcr\u00fcz. Ama e\u011fer ki onu canl\u0131 bir \u015fey olarak\nde\u011ferlendirirsek onun iyile\u015fmesi i\u00e7in neler yapmam\u0131z gerekti\u011fini\n\u00f6\u011freniriz.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ya\u015fayan\nGezegen<\/strong><strong>\nG\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Asl\u0131na\nbakarsan\u0131z d\u00fcnya canl\u0131d\u0131r. O sadece t\u00fcm canl\u0131lar\u0131 a\u011f\u0131rlayan\nbir ev sahibi de\u011fildir. Ormanlar, resifler ve sulak araziler onun\norganlar\u0131d\u0131r. Sular onun kan\u0131d\u0131r. Toprak onun derisi ve hayvanlar\nda onun h\u00fccreleridir. Bu, tam olarak do\u011fru bir k\u0131yaslama olmasa da\n\u00f6ne s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc \u00e7\u0131kar\u0131m h\u00e2l\u00e2 ge\u00e7erli: E\u011fer a\u011fa\u00e7lar, sular\nvb. b\u00fct\u00fcnl\u00fcklerini yitirirlerse t\u00fcm d\u00fcnya da ayn\u0131 \u015fekilde\nyitip gider.<\/p>\n\n\n\n<p>Burada\nd\u00fcnyan\u0131n \u201ccanl\u0131\u201d olma halini entelekt\u00fcel bir \u00e7abayla\nkan\u0131tlamaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131yorum, \u00f6yle yapsayd\u0131m bu, ya\u015famdan\nkast\u0131m\u0131n ne oldu\u011funa ba\u011fl\u0131 olurdu zaten. Hatta daha da ileri\ngiderek d\u00fcnyan\u0131n hislere sahip oldu\u011funu, bilin\u00e7li ve ayn\u0131\nzamanda zeki oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyorum \u2013 ki bu bilimsel olarak\ndesteklenebilecek bir fikir de\u011fil. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc kan\u0131tlamaya\n\u00e7al\u0131\u015fmaktansa \u015f\u00fcpheci birinden topra\u011f\u0131n \u00fcst\u00fcnde yal\u0131nayak\ndurmas\u0131n\u0131 ve onun <em>ger\u00e7ekli\u011fini<\/em>\nhissetmesini rica ediyorum. Ne kadar \u015f\u00fcpheci yakla\u015f\u0131rsan\u0131z\nyakla\u015f\u0131n, ne kadar ya\u015fam\u0131n fiziksel g\u00fc\u00e7lerle y\u00f6netilen\ngeli\u015fig\u00fczel kimyasal bir kaza oldu\u011funa inan\u0131rsan\u0131z inan\u0131n, her\nbir insan\u0131n i\u00e7inde suyun, topra\u011f\u0131n, havan\u0131n, g\u00fcne\u015fin,\nbulutlar\u0131n ve r\u00fczg\u00e2r\u0131n canl\u0131 ve bilin\u00e7li oldu\u011funa, biz nas\u0131l\nonlar\u0131 hissediyorsak onlar\u0131n da bizi hissetti\u011fine dair bir bilgi\nk\u0131v\u0131lc\u0131m\u0131 yanar.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015e\u00fcpheci\ninsanlar\u0131 gayet iyi bilirim, \u00e7\u00fcnk\u00fc ben de \u00f6yleyim. Ne zaman evin\ni\u00e7inde, ekran ba\u015f\u0131nda, d\u00fcnyan\u0131n modernist alg\u0131s\u0131n\u0131n\ndonuklu\u011funu yans\u0131tan, do\u011fal olmayan, tektip nesnelerle \u00e7evrili\nbir ortamda kalsam ben de \u015f\u00fcpheye d\u00fc\u015f\u00fcyorum.<\/p>\n\n\n\n<p>Yal\u0131nayak\ndurmakla Ya\u015fayan\nGezegen\nfikrini birbirine ba\u011flama g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc akademik bir iklim\nkonferans\u0131nda ya da H\u00fck\u00fcmetleraras\u0131 \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi Paneli\n(IPCC) toplant\u0131s\u0131nda \u00f6ne s\u00fcrmek yerinde olmaz. Bu gibi\netkinlikler ara s\u0131ra fazla samimi seremonilere veya kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\nkonferans salonuna girip i\u015fe (data ve grafikler, modeller ve\nprojeksiyonlar, maliyetler ve yararla ilgili i\u015fler)  koyulmadan \u00f6nce\nortaya \u00e7\u0131kan ve inan\u00e7lar\u0131na \u00f6zg\u00fc, d\u00f6rt\ny\u00f6n\u00fc uyand\u0131rma gibi\nbaz\u0131 rit\u00fceller sergileyen bir Amerikan yerlisine sahne olur. Bu\nd\u00fcnyada as\u0131l ger\u00e7ek olan rakamlard\u0131r. Bu gibi ortamlar \u2013nicel\nsoyutlamalar, \u015fartland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f hava, de\u011fi\u015fmeyen yapay \u0131\u015f\u0131klar,\ntektip sandalyeler, her yeri saran dik a\u00e7\u0131lar\u2013 insan hari\u00e7\nherhangi bir canl\u0131n\u0131n ya\u015famas\u0131n\u0131 engeller. Do\u011fa sadece\nsunumlarda var olur ve d\u00fcnya sadece teoride canl\u0131ym\u0131\u015f gibi\ng\u00f6r\u00fcl\u00fcr, hatta \u00f6yle bile g\u00f6r\u00fclmez.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00f6yle\nyerlerde rakamlar\u0131n ger\u00e7ek oldu\u011fu varsay\u0131l\u0131r; rakamlar\u0131n,\nsoyutlamalar\u0131n, \u00e7oklar\u0131 teke indirgemenin en temel yolu oldu\u011funu\nd\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek olduk\u00e7a ironik bir durum bu. Veri g\u00fcd\u00fcml\u00fc zihinler\nde problemleri rakamlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u00e7\u00f6zerler. \u0130\u00e7imdeki\nmatematik kurdu, iklim sorununu, her olas\u0131 plan\u0131 karbon ayak izine\ng\u00f6re de\u011ferlendirerek \u00e7\u00f6zmek isterdi tabii. Her bir ekosistem, her\nbir teknoloji, her bir enerji projesine bir sera gaz\u0131 de\u011feri\nverirdim. Sonra da belli bir sera gaz\u0131 b\u00fct\u00e7esini tamamlamak i\u00e7in\nbunun busu fazla, bunun \u015fusu az diyerek onlar\u0131 s\u0131ralar, jet\nu\u00e7u\u015flar\u0131n\u0131n verdi\u011fi zarar\u0131 a\u011fa\u00e7 dikerek dengeler, bir yerdeki\nsulak arazi tahribini ba\u015fka yerde g\u00fcne\u015f panelleriyle telafi\nederdim. Finansal hesaplar\u0131n, yani \u00e7oklar\u0131 teke indirgemenin bir\ny\u00f6ntemi olan paran\u0131n etraf\u0131nda b\u00fcy\u00fcyen bu y\u00f6ntemleri uygular,\nbu d\u00fc\u015f\u00fcnce yap\u0131lar\u0131n\u0131 hayata ge\u00e7irirdim.<\/p>\n\n\n\n<p>Fakat\nne yaz\u0131k ki parayla oldu\u011fu gibi, karbon azalt\u0131m\u0131 da bilan\u00e7o\ntablosunu etkileyen her \u015feyi g\u00f6z ard\u0131 ediyor. B\u00f6ylece do\u011fal\nortamlar\u0131n korunmas\u0131, balinalar\u0131n kurtar\u0131lmas\u0131, zehirli\nat\u0131klar\u0131n temizlenmesi gibi geleneksel \u00e7evre sorunlar\u0131na iklim\nhareketinde \u00e7ok da fazla \u00f6nem verilmiyor. \u201cYe\u015fil,\u201d art\u0131k\n\u201cd\u00fc\u015f\u00fck-karbon\u201d anlam\u0131na geliyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Ya\u015fayan\nGezegen g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne g\u00f6re, g\u00f6z ard\u0131 edilmi\u015f balinalar, kurtlar,\nkunduzlar, kelebekler ve di\u011fer canl\u0131lar Gaia\u2019y\u0131 bir arada tutan\nt\u00fcm di\u011fer organ ve dokular olduklar\u0131 i\u00e7in bu \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir\nhata. U\u00e7u\u015flar\u0131m\u0131z\u0131 a\u011fa\u00e7 dikerek telafi ederek, elektri\u011fimizi\ng\u00fcne\u015f panellerden elde ederek, yani \u201cdo\u011fa-dostu\u201d pelerinini\n\u00fczerimize ge\u00e7irerek yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015fey sadece vicdan\u0131m\u0131z\u0131\nrahatlatmakt\u0131r, mevcut ya\u015fam \u015feklimizin yaratt\u0131\u011f\u0131 zarar\u0131\n\u00f6rtbas etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r\u0131z. \u201cS\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik\u201d tan\u0131m\u0131n\u0131n,\ntoplumun nas\u0131l biliyorsak \u00f6yle s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi anlam\u0131na geldi\u011fini\nd\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcz ama tabii ki fosil olmayan yak\u0131t kaynaklar\u0131yla.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu,\nher zaman yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi fosil yak\u0131tlar\u0131 kullanmaya devam\netmemizin bir sorun te\u015fkil etmedi\u011fi anlam\u0131na gelmez. Son makaleme\ntepki olarak baz\u0131 ki\u015filer beni k\u00fcresel \u0131s\u0131nmay\u0131 reddeden biri\nya da \u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnenlerin bir ma\u015fas\u0131 olarak damgalad\u0131lar.\nKi\u015filere ya da g\u00f6r\u00fc\u015flere ilk y\u00f6neltilen sorunun, \u201ckimin\ntaraf\u0131ndas\u0131n? oldu\u011fu, a\u015f\u0131r\u0131 derecede kutupla\u015fm\u0131\u015f \u00e7evrelerde\nb\u00f6ylesine bir tepki olduk\u00e7a normaldir. Sava\u015f durumunda, her ne\nkadar do\u011fru olsa da tuttu\u011fumuz taraf\u0131n s\u00f6ylemleriyle uyu\u015fmazl\u0131k\ng\u00f6steren herhangi bir bilgi d\u00fc\u015fmana yard\u0131m olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc\nve onu rahatlatt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in reddedilmelidir. \u0130ki taraf da ayn\u0131\n\u015feyi yapt\u0131\u011f\u0131nda ortaya, her iki kutbun da d\u0131\u015f\u0131nda kalan, hatta\niki kutbun da tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 fikir yelpazesinin d\u0131\u015f\u0131nda kalan\nherhangi bir alternatifi reddeden ikili bir tercih \u00e7\u0131kar. \u00dcst\u00fcne\n\u00fcstl\u00fck \u00e7eli\u015fkili bilgiyi reddetmek, iki taraf\u0131n da geli\u015fmeye,\nde\u011fi\u015fime ve hakikate kapal\u0131 olmaya ba\u015flad\u0131klar\u0131 anlam\u0131na\ngelir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130\u015fte\nbu y\u00fczden, benim yorumlad\u0131\u011f\u0131m \u015fekliyle Ya\u015fayan Gezegen g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc,\nhem anti-\u00e7evreci sa\u011f g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn hem de \u2013 her ne kadar do\u011fas\u0131\ngere\u011fi temel dayanaklar\u0131yla uyum i\u00e7erisinde olsa da \u2013 k\u00fcresel\n\u0131s\u0131nma pani\u011findeki sol g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn d\u00fc\u015fman\u0131 kesildi. Bu\nd\u00fc\u015fmanl\u0131k benim dile getirmeyece\u011fim bir \u00e7\u0131kar\u0131mdan\nkaynaklan\u0131yor: \u201cBiyosfer i\u00e7in en \u00e7ok tehdit te\u015fkil eden etken\nk\u00fcresel \u0131s\u0131nmad\u0131r, karbon emisyonuna ve temiz enerjiye odaklanmak\nen b\u00fcy\u00fck \u00f6nceli\u011fimiz de\u011fildir.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Biyosfer\ni\u00e7in ger\u00e7ekten tehdit te\u015fkil eden \u015fey sol g\u00f6r\u00fc\u015fteki \u00e7o\u011fu\ninsan\u0131n bile anlayabilece\u011finden \u00e7ok daha k\u00f6t\u00fcd\u00fcr; iklimle\nalakal\u0131d\u0131r ve onu a\u015far ge\u00e7er. Ve biz ona ancak \u00e7ok boyutlu bir\niyile\u015fmeyle kar\u015f\u0131l\u0131k verebiliriz.<\/p>\n\n\n\n<p>Sera\ngaz\u0131 emilimi bir sorun mu? Evet. \u0130nsanlar geli\u015fme, ekolojik\ntahribat ve kirlilik gibi konular\u0131n tehlikeli bir \u015fekilde \u00f6nemini\nkaybetti\u011fi k\u00fcresel ya\u015fam sistemlerine daha fazla \u00f6nem veriyorlar.\nSize \u00e7ok da kuvvetli olmayan bir mukayese sunay\u0131m: D\u00fcnyadaki\nr\u00fczg\u00e2r ve ak\u0131mlar\u0131n, \u0131s\u0131 dereceleri ve nem ak\u0131\u015flar\u0131n\u0131n,\nya\u015famsal hava modellerinin k\u0131vr\u0131ml\u0131 bir bah\u00e7e hortumu oldu\u011funu\nve bitkileri sulamak i\u00e7in \u00fczerinde minik delikler a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131\nhayal edin. Bu bitkilerin onu bir \u015fekilde yerinde tutmak i\u00e7in\nhortumun etraf\u0131nda b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc hayal edin. \u015eimdi de bu\nbitkileri k\u00f6klerinden s\u00f6k\u00fcn (ekosistemi tahrip edin) ve ayn\u0131\nesnada su bas\u0131nc\u0131n\u0131 h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde art\u0131r\u0131n (sera gaz\u0131\nzorlamas\u0131).\nHortumu tutan bitkiler olmadan, hortum k\u0131vr\u0131lmaya, k\u0131p\u0131rdamaya\nba\u015flar ve tamamen dolan\u0131r, gitmesi gereken yere suyu art\u0131k\ng\u00f6t\u00fcrmez.<\/p>\n\n\n\n<p>Ger\u00e7ek\nd\u00fcnyada bir zamanlar ak\u0131\u015f modelinde \u00e7apa g\u00f6revi g\u00f6ren\nekosistemler \u2013\u00f6zellikle ormanlar, savanlar ve sulak araziler\u2013\n\u00e7ok b\u00fcy\u00fck zarar g\u00f6r\u00fcr. Ayn\u0131 zamanda sera gazlar\u0131 sistemin\ntermodinamik ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 \u015fiddetlendirmi\u015f, atmosfer modellerini\nalt\u00fcst etmi\u015f ve zay\u0131flam\u0131\u015f olan ekosistemlere zarar vermi\u015ftir.\nFakat miktar\u0131 artm\u0131\u015f sera gazlar\u0131 olmasa bile ya\u015fam\u0131n kitle\nhalindeki \u00f6l\u00fcm\u00fc bir felakete neden olur. Fosil yak\u0131t emilimi\nzaten k\u00f6t\u00fcle\u015fmi\u015f durumu daha da beter hale getirir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00d6ncelikleri\nYeniden S\u0131ralamak<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Sa\u011fl\u0131kl\u0131\nekosistemlerde bile, artm\u0131\u015f CO2, metan gaz\u0131 ve \u0131s\u0131 dereceleri\nbaz\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck problemlere neden olabilir. Sonu\u00e7ta \u0131s\u0131 dereceleri,\nMinoan S\u0131cak D\u00f6nemi, Roma S\u0131cak D\u00f6nemi ve Orta\u00e7a\u011f S\u0131cak\nD\u00f6nemi\u2019nin yan\u0131 s\u0131ra Erken Holosen devresinde bug\u00fcn oldu\u011fundan\ndaha y\u00fcksekti (bu da olduk\u00e7a tart\u0131\u015fmal\u0131 bir konudur) ve herhangi\nbir ka\u00e7ak metan gaz\u0131 geri bildirimi ya da buna benzer bir durum s\u00f6z\nkonusu de\u011fildi. G\u00fc\u00e7l\u00fc organlara ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 dokulara sahip bir\ncanl\u0131 diren\u00e7lidir.<\/p>\n\n\n\n<p>Ne\nyaz\u0131k ki d\u00fcnyan\u0131n organlar\u0131 zarar g\u00f6rd\u00fc, dokular\u0131 zehirlendi.\nOlduk\u00e7a hassas bir durumda. \u0130\u015fte bu y\u00fczden sera gaz\u0131 emisyonunun\ndurdurulmas\u0131 olduk\u00e7a \u00f6nemlidir. Fakat Ya\u015fayan\nGezegen\ng\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, geleneksel iklim s\u00f6yleminin \u00f6nerdi\u011finden farkl\u0131 bir\n\u00f6ncelik s\u0131ralamas\u0131 sunar.<\/p>\n\n\n\n<p>Birinci\n\u00f6ncelik, geriye kalan birincil ya\u011fmur ormanlar\u0131na ve di\u011fer zarar\ng\u00f6rmemi\u015f ekosistemlere verilmelidir. Mangrov batakl\u0131klar\u0131, deniz\nyosunu \u00e7ay\u0131rlar\u0131 ve \u00f6zellikle deniz k\u0131y\u0131s\u0131ndaki sulak araziler\nolduk\u00e7a m\u00fchimdir. Bu ormanlar ve sulak araziler paha bi\u00e7ilmez\nhazinelerdir, biyo-\u00e7e\u015fitlili\u011fin depolar\u0131d\u0131r, ya\u015fam\u0131n yenilenme\nseralar\u0131d\u0131r. D\u00fcnyan\u0131n derinlerdeki zek\u00e2s\u0131na sahiplerdir ve\nd\u00fcnyan\u0131n onlars\u0131z tamamen iyile\u015fmesi s\u00f6z konusu de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130kinci\n\u00f6nceli\u011fi ise d\u00fcnya \u00e7ap\u0131ndaki zarar g\u00f6rm\u00fc\u015f ekosistemleri\niyile\u015ftirmeye ve onlar\u0131 yenilemeye vermemiz gerekir. Bu, a\u015fa\u011f\u0131daki\ny\u00f6ntemleri i\u00e7erir:<\/p>\n\n\n\n<ul><li>Okyanuslar\u0131n\n\tyenilenmesi i\u00e7in deniz rezervlerinin b\u00fcy\u00fck oranda geni\u015flemesi\n\t<\/li><li>Dip\n\ttrol a\u011flar\u0131n\u0131n, ak\u0131nt\u0131 a\u011flar\u0131n\u0131n ve di\u011fer end\u00fcstriyel\n\tbal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k y\u00f6ntemlerinin yasaklanmas\u0131\n\t<\/li><li>Toprak\n\tkoruma bitkilerinin ekilmesi, \u00e7ok y\u0131ll\u0131k bitki tar\u0131m\u0131, tar\u0131msal\n\tormanc\u0131l\u0131k, b\u00fct\u00fcnc\u00fcl otlak y\u00f6netimi gibi yeniden toprak\n\t\u00fcreten, onar\u0131c\u0131 tar\u0131msal uygulamalara ge\u00e7ilmesi\n\t<\/li><li>A\u011fa\u00e7land\u0131rma\n\tve yeniden a\u011fa\u00e7land\u0131rma\n\t<\/li><li>Hidrolojik\n\td\u00f6ng\u00fcy\u00fc onarmak i\u00e7in su toplama arazileri\n\t<\/li><li>U\u00e7\n\ty\u0131rt\u0131c\u0131lar\u0131n ve megafaunan\u0131n korunmas\u0131\n<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p>\u00d6ncelik\nvermemiz gereken \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc konu ise d\u00fcnyay\u0131 pestisitler, ot\n\u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fcler, insektisidler, plastikler, PCB\u2019ler (poliklorlu\nbifeniller), a\u011f\u0131r metaller, antibiyotikler, kimyasal g\u00fcbreler,\nfarmas\u00f6tik at\u0131klar, radyoaktik at\u0131klar ve di\u011fer end\u00fcstriyel\nkirletici maddelerle zehirlemeyi b\u0131rakmam\u0131z gerekti\u011fidir. Bunlar\nd\u00fcnyan\u0131n dokusunu zay\u0131flat\u0131r ve b\u00fct\u00fcn biyosfere yay\u0131l\u0131r, \u00f6yle\nki orkalar\u0131n v\u00fccutlar\u0131nda bulunan y\u00fcksek seviyedeki PCB\u2019ler\nonlar\u0131n kimyasal at\u0131k say\u0131lmas\u0131na neden olmu\u015ftur. Pestisitler ve\ndo\u011fal ya\u015fam alanlar\u0131n\u0131n tahrip edilmesi ayr\u0131ca b\u00f6ceklerin,\namfibiyanlar\u0131n, ku\u015flar\u0131n, toprak biyotalar\u0131n\u0131n ve di\u011fer\ncanl\u0131lar\u0131n toplu halde \u00f6l\u00fcm\u00fcne neden olur ve Gaia\u2019n\u0131n kendi\nkendini s\u00fcrd\u00fcrme yetisini zay\u0131flat\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc\n\u00f6nceli\u011fimiz ise (h\u00e2l\u00e2 \u00e7ok \u00f6nemli bir konu) sera gazlar\u0131n\u0131n\natmosfer seviyelerini azaltmak olmal\u0131d\u0131r. Di\u011fer \u00fc\u00e7 \u00f6nceli\u011fin\nb\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde yan \u00fcr\u00fcn\u00fc olacakt\u0131r bu. Yeniden a\u011fa\u00e7land\u0131rma\n\u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ve onar\u0131c\u0131 tar\u0131m, karbon miktar\u0131n\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131\ntutar. \u00dcst\u00fcne \u00fcstl\u00fck ekosistemleri ger\u00e7ekten korumak ve onlar\u0131\nonarmak; yeni boru hatlar\u0131n\u0131n, a\u00e7\u0131k denizlerde a\u00e7\u0131lan petrol\nkuyular\u0131n\u0131n, hidrolik k\u0131r\u0131lmalar\u0131n, katran kumu kaz\u0131lar\u0131n\u0131n,\nk\u00f6m\u00fcr \u00e7\u0131karmak i\u00e7in da\u011f zirvelerinin kaz\u0131lmas\u0131n\u0131n, a\u00e7\u0131k\nk\u00f6m\u00fcr ocaklar\u0131n\u0131n ve di\u011fer fosil yak\u0131t \u00e7\u0131karma y\u00f6ntemlerinin\ndurdurulmas\u0131n\u0131 gerektirir, \u00e7\u00fcnk\u00fc bunlar\u0131n hepsi \u00e7ok ciddi\nekolojik zararlar\u0131n ve risklerin olu\u015fmas\u0131na neden olur. Ya\u015fayan\nGezegen\ng\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc daha geni\u015f \u00e7apl\u0131 ekolojik ve sosyal yararlar\u0131 olan\nbaz\u0131 \u201ckarbona\ndayal\u0131\u201d\n\u00f6nerileri de destekler: \u00e7at\u0131lara kurulan g\u00fcne\u015f panelleri, yerel\nbeslenme, yerel ekonomiler, bisiklet s\u00fcr\u00fclebilen \u015fehirler, k\u00fc\u00e7\u00fck\npasif g\u00fcne\u015f enerjili konutlar, siville\u015fme, at\u0131labilir \u00fcr\u00fcnler\nyerine onar\u0131labilir \u00fcr\u00fcnler, yeniden kullan\u0131m ve ileri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm.\nBu gezegenin b\u00fct\u00fcn de\u011ferli par\u00e7alar\u0131n\u0131 sevip onlar\u0131 korumak\ni\u00e7in, sera gaz\u0131 konusuna tak\u0131lmaks\u0131z\u0131n fosil yak\u0131t altyap\u0131s\u0131n\u0131\nd\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeliyiz.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7eli\u015fkili\nolarak, sera gazlar\u0131n\u0131 azaltmak i\u00e7in sera gaz\u0131 tart\u0131\u015fmalar\u0131na\nihtiyac\u0131m\u0131z yok. Yukar\u0131daki \u00f6ncelik listesini takip ederek ana\nak\u0131m iklim hareketinin taleplerinin \u00e7o\u011funu ba\u015far\u0131yla yerine\ngetirebiliriz (hatta daha fazlas\u0131n\u0131 da yapabiliriz) fakat farkl\u0131\nbir motivasyon kayna\u011f\u0131yla\u2026 Ama tabii ki \u00e7ok \u00f6nemli hareket\nnoktalar\u0131 var. Ya\u015fayan\nGezegen\ng\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, sulak\nalanlar\u0131 tahrip edip, nehirleri a\u015f\u0131nd\u0131r\u0131p, denize al\u00fcvyon\nak\u0131\u015f\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirdikleri i\u00e7in, b\u00fcy\u00fck hidroelektrik projeleri\nkabul etmez. S\u0131kl\u0131kla\ndo\u011fal ekosistemlerin ve k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6l\u00e7ekli s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir k\u00f6yl\u00fc\ntar\u0131m\u0131n\u0131n yerine ge\u00e7ti\u011fi i\u00e7in Afrika, Asya ve G\u00fcney Amerika\ngibi geni\u015f b\u00f6lgelerde kullan\u0131lmaya ba\u015flanan biyoyak\u0131t \u00fcretimi\ni\u00e7in ekim yap\u0131lmas\u0131na kar\u015f\u0131d\u0131r. G\u00f6ky\u00fcz\u00fcn\u00fc k\u00fck\u00fcrt\naerosollerle beyazlatmak gibi jeom\u00fchendislik oyunlar\u0131ndan endi\u015fe\nduyar. Devasa karbon emici makinelere (karbon yakalama ve depolama\nteknolojileri) \u00e7ok ama \u00e7ok az ihtiya\u00e7 duyar. K\u00f6m\u00fcr yak\u0131tl\u0131\nd\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f termik santrallere odun yongas\u0131 \u00fcretmek i\u00e7in\nt\u00fcm d\u00fcnyadaki ormanlar\u0131n harcanmas\u0131n\u0131 korkuyla izler. Ku\u015flar\u0131\n\u00f6ld\u00fcren b\u00fcy\u00fck r\u00fczg\u00e2r panellerinden ve \u00e7\u0131plak araziler \u00fczerine\nkurulan kocaman\nfotovoltaik\ndizilerden\n\u015f\u00fcphe duyar.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Kutupla\u015fma\nve \u0130nk\u00e2r<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bir\n\u00f6nceki b\u00f6l\u00fcmde Orta\u00e7a\u011f S\u0131cak D\u00f6nemi\u2019nin g\u00fcn\u00fcm\u00fczden daha\ns\u0131cak oldu\u011funu savunan tart\u0131\u015fmal\u0131 iddiaya de\u011finmi\u015ftim. Bu\nkonuya geri d\u00f6nmek istiyorum; \u00f6yle ya da b\u00f6yle bu s\u00f6ylemin alt\u0131n\u0131\ndoldurman\u0131n \u00f6nemli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm i\u00e7in de\u011fil, k\u00fcresel\n\u0131s\u0131nmadan ziyade di\u011fer bir\u00e7ok konuda ilerlememize engel olan daha\nb\u00fcy\u00fck bir problemi g\u00f6rmemizi sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in. \u0130\u015fte bu derin\nproblem, kutupla\u015fmad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Hokey\nsopas\u0131 grafi\u011fi (hockey stick)\nOrta\u00e7a\u011f S\u0131cak D\u00f6nemi\u2019yle ilgili varsay\u0131m\u0131n tam tersini, yani\ng\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn ge\u00e7en 10 bin y\u0131ll\u0131k s\u00fcre zarf\u0131ndan daha s\u0131cak\noldu\u011funu savunuyor. \u00d6te yandan \u015f\u00fcpheciler, bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\nmetodolojik ve istatistik destekleyici unsurlar\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yor,\nErken ve Orta Holosen devresindeki y\u00fcksek deniz seviyeleri gibi\ns\u0131cak \u0131s\u0131 dereceleriyle ilgili kan\u0131tlar \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyorlar.<\/p>\n\n\n\n<p>Kitap\ni\u00e7in ara\u015ft\u0131rma yapt\u0131\u011f\u0131m bu birka\u00e7 y\u0131ldan sonra konunun iki\nfarkl\u0131 taraf\u0131yla da tart\u0131\u015facak kadar kendime g\u00fcveniyorum.\nOrta\u00e7a\u011f S\u0131cak D\u00f6nemi\u2019nin (art\u0131k Orta\u00e7a\u011f Is\u0131 Derecesi\nAnomalisi [Medieval Temperature Anomaly] deniyor) o kadar da s\u0131cak\nolmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, hem de gayet etkileyici al\u0131nt\u0131larla, \u00f6ne\ns\u00fcrebilirim. Hatta ve hatta onlarca hakemli dergiden al\u0131nt\u0131lar\nyaparak bu anomalinin \u00e7ok \u00f6nemli ve k\u00fcresel oldu\u011funu\ns\u00f6yleyebilirim. Bu tavr\u0131m, iklim tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n neredeyse\nb\u00fct\u00fcn y\u00f6nleriyle ilgili konular\u0131 i\u00e7in de ge\u00e7erlidir,\nyanda\u015flar\u0131n\u0131 etkileyecek derecede iki tarafla da tart\u0131\u015fabilirim.<\/p>\n\n\n\n<p>\nBiri\nvicdans\u0131z, prensipsiz \u015firketlerce finanse edilen sa\u011fc\u0131,\nh\u0131rslar\u0131n\u0131n insanl\u0131\u011f\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmesinin \u00f6n\u00fcne\nge\u00e7mesine izin veren, s\u00f6zde bilim insanlar\u0131ndan; di\u011feri,\n\u00fczerine fikir birli\u011fine var\u0131lan bilimin, hakikate daha yak\u0131n\nolmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in, meslekta\u015flar\u0131n birbirlerinin\n\u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irdi\u011fi, kendi hatalar\u0131n\u0131 d\u00fczelten\nkurumlarca desteklenen, b\u00fct\u00fcnl\u00fck sahibi, al\u00e7akg\u00f6n\u00fcll\u00fc bilim\ninsanlar\u0131ndan olu\u015fan, iki\ntaraf aras\u0131nda bir denklik ima edi\u015fimden, okuyucunun t\u00fcyleri\n\u015fimdiden diken diken olmu\u015f olabilir. Ya da bir taraf, h\u00fck\u00fcm s\u00fcren\nkabul edilmi\u015f inan\u00e7lar\u0131 sorgulamak i\u00e7in kariyerlerini tehlikeye\natan cesur muhaliflerden; di\u011feri ba\u011fnaz, fanatik solcu\n\u201c\u00e7evrecilerin,\u201d \u201cye\u015filcilerin\u201d k\u00fcreselci g\u00fcndemine\nbor\u00e7lu, ortak d\u00fc\u015f\u00fcnen, riskten ka\u00e7\u0131nan kariyer d\u00fc\u015fk\u00fcnlerinden\nmi olu\u015fuyor?<\/p>\n\n\n\n<p>\nHer iki\ntaraftan da gelen kutupla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 a\u015fa\u011f\u0131lamalar, bu\ninsanlar\u0131n konumlar\u0131 hakk\u0131nda egolar\u0131na b\u00fcy\u00fck bir yat\u0131r\u0131m\nyapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor ve\nher iki taraf\u0131n da kendi g\u00f6r\u00fc\u015fleriyle \u00e7eli\u015fen kan\u0131tlar\u0131\ndestekleyeceklerinden \u015f\u00fcphe duymama sebep oluyor.<\/p>\n\n\n\n<p>\nG\u00fcn\u00fcm\u00fczde\nAmerikan (bir \u00f6l\u00e7\u00fcde de Bat\u0131) toplumunun a\u015f\u0131r\u0131 u\u00e7larda\nkutupla\u015fmas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda, tart\u0131\u015fan bir \u00e7ifte oldu\u011fu kadar\npolitikaya da uygulanabilen pratik bir y\u00f6ntem benimsedim: en \u00f6nemli\nkonu, kavgan\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda, taraflar\u0131n ikisinin de \u00fcst\u00fc kapal\u0131\n\u015fekilde \u00fczerinde hemfikir olduklar\u0131 ya da g\u00f6rmeyi\nreddettiklerinde yat\u0131yor. Taraf tutmak, tart\u0131\u015fman\u0131n ko\u015fullar\u0131n\u0131\nonaylamak ve gizlenmi\u015f sorunlar\u0131 g\u00f6z ard\u0131 etmeye ortak olmak\nanlam\u0131na geliyor.<\/p>\n\n\n\n<p>\n\u0130klim\ntart\u0131\u015fmas\u0131nda, en temel d\u00fczeyde, s\u00f6zs\u00fcz bir anla\u015fmayla kabul\nedilmi\u015f yakla\u015f\u0131m, gezegenin\nsa\u011fl\u0131\u011f\u0131 meselesini, s\u0131cakl\u0131klar\u0131n \u015fu kadar y\u0131l \u00f6ncesinden\ny\u00fcksek olup olmad\u0131\u011f\u0131 konusuna indirgemektir. K\u00fcresel\n\u0131s\u0131nman\u0131n, ekolojik y\u0131pranmadan daha acil ve \u00f6nemli oldu\u011funu\ns\u00f6yledi\u011fimizde, \u015f\u00fcpheciler hakl\u0131ysa, alarma ge\u00e7mek i\u00e7in bir\nsebep olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da ima etmi\u015f oluyoruz. \n<\/p>\n\n\n\n<p>\nNe pahas\u0131na\nolursa olsun haks\u0131z olduklar\u0131n\u0131 kan\u0131tlamaya \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n\nard\u0131ndaki ama\u00e7 nedir? Sa\u011fc\u0131 iklim bloggerlar\u0131 d\u00fcnyas\u0131ndan \u00f6z\u00fcr\ndileyerek s\u00f6yl\u00fcyorum, George Soros ve Al Gore\u2019un sosyalist Tek\nD\u00fcnya H\u00fck\u00fcmeti \u015feytani komplosunu ger\u00e7ekle\u015ftirmesine destek\nolmak de\u011fil. Ama\u00e7 gezegenin \u015fu anki durumu kar\u015f\u0131s\u0131nda, sa\u011flam\ntemellere dayanan bir alarm vermektir. Panik yaratan taraf,\nbiyosferdeki insan k\u00f6kenli bozulmalar konusunda ger\u00e7ek bir tela\u015f\u0131\ntetiklemeye kanalize oluyor. Esas\u0131nda iki taraf felaketi, kontrolden\n\u00e7\u0131km\u0131\u015f k\u00fcresel \u0131s\u0131nmaya denk tutmakta ve daha geni\u015f sorun\nolan gezegen sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 yerine bunu (k\u00fcresel \u0131s\u0131nmay\u0131)\ntart\u0131\u015fmakta hemfikirdir. Korkar\u0131m ki b\u00f6yle yaparak \u00e7evreciler,\nkutsal topraklar\u0131, zemini terk etmi\u015f, kavgaya zorlu zeminde\ngiri\u015fmeyi kabul etmi\u015ftir. Kolay bir sat\u0131\u015f yerine zorla sat\u0131\u015f\u0131\nkoymu\u015flard\u0131r. Bir sevgi anlat\u0131s\u0131 (balinalar\u0131 koru) yerine bir\nkorku anlat\u0131s\u0131 (iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin bedelleri, maliyeti)\nkullanm\u0131\u015flard\u0131r. D\u00fcnyay\u0131 iyile\u015ftirmenin \u00f6nko\u015fulu olarak,\npolitik s\u00f6ylemlerle y\u00fckl\u00fc, bilimsel kurumlara ve i\u00e7inde yer\nald\u0131klar\u0131 otorite sistemlerine g\u00fcvenmemizi gerektiren bir teoriyi\nkabul etmemizi isterler. Hem de hakl\u0131 sebeplerle otoriteye g\u00fcvenin\ng\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e azald\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131nda. \n<\/p>\n\n\n\n<p>\n\u015e\u00fcphecilere\ngelince, korkar\u0131m ki \u201cink\u00e2rc\u0131\u201d karalamalar bir\u00e7ok durumda\nhakl\u0131. \u0130klim bilimi kurumlar\u0131na yap\u0131lan ele\u015ftiriler ge\u00e7erli\nolsa da olmasa da, \u015f\u00fcpheci g\u00f6r\u00fc\u015f genellikle daha geni\u015f,\ntutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyabilmek i\u00e7in k\u00fcresel \u0131s\u0131nmayla birlikte\nher \u00e7evre sorununu reddetmesi gereken, politik bir kimli\u011fin\npar\u00e7as\u0131d\u0131r. Her \u015feyin yolunda oldu\u011funu savunan \u015f\u00fcpheci iklim\nbloggerlar\u0131 \u00e7o\u011funlukla, plastik at\u0131k, radyoaktif at\u0131k, kimyasal\nkirleticiler, biyo-\u00e7e\u015fitlilik kayb\u0131, sera gazlar\u0131, GDO\u2019lar,\npestisitler ve benzerlerinin problem olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu y\u00fczden de\nhi\u00e7bir \u015feyin de\u011fi\u015fmesi gerekmedi\u011fini s\u00f6yler. Bu psikolojik\nreddetmenin \u00f6z\u00fcnde de\u011fi\u015fime diren\u00e7 vard\u0131r. Bir d\u00fczeyde, kad\u0131n\nkanser oldu\u011funu biliyordur ama bunu kabul etmek sigaray\u0131\nb\u0131rakmas\u0131n\u0131 gerektirmektedir. Adam evlili\u011finin da\u011f\u0131lmakta\noldu\u011funu biliyordur ama bunu kabul etmek s\u00fcrekli \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131\nb\u0131rakmas\u0131n\u0131 gerektirmektedir. Ve b\u0131rakmak, bu ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131\nneyin tetikledi\u011fini ayr\u0131ca ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131, g\u00f6zlemlemesini\ngerektirir.<\/p>\n\n\n\n<p>\nBu\nuygarl\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in de ge\u00e7erlidir: bir seviyede, ya\u015fam\nbi\u00e7imimizin &#8211; daha \u00e7ok, <em>varolu\u015f<\/em>\nbi\u00e7imimizin &#8211; sa\u011fl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 ve (ya\u015fam\u0131n geriye kalan\u0131yla)\nbirli\u011fimizi tahrip etti\u011fini biliyoruz. T\u00fcketim ve b\u00fcy\u00fcmeye olan\nortak ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n alt\u0131nda, gittik\u00e7e artan bir\nmutsuzlu\u011fu seziyoruz. Ve tamam\u0131yla ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc bir uygarl\u0131\u011fa\nge\u00e7i\u015fin e\u015fi\u011finde durdu\u011fumuzu biliyoruz. \u00dczerimizde k\u00f6kl\u00fc,\nb\u00fcy\u00fck bir de\u011fi\u015fim var ve bu de\u011fi\u015fimden korkarak, herhangi bir\n\u015feyin sorun oldu\u011funu reddediyoruz. \u0130klim \u015f\u00fcphecileri sadece en\ng\u00f6zle g\u00f6r\u00fcl\u00fcr olan ink\u00e2rc\u0131lard\u0131r, ama k\u00fcresel \u0131s\u0131nma ana\nak\u0131m\u0131 da, yaln\u0131zca enerji kaynaklar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirerek\ns\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fin ula\u015f\u0131labilir oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne arka\n\u00e7\u0131karak, \u0131srarla bir \u00e7e\u015fit ink\u00e2r\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde\nb\u00fcy\u00fcme, do\u011fan\u0131n bir kayna\u011fa, bir \u00fcr\u00fcne, paraya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi\nanlam\u0131na geldi\u011fi i\u00e7in, kendi i\u00e7inde tezat bar\u0131nd\u0131ran\n\u201cs\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir b\u00fcy\u00fcme\u201d yakla\u015f\u0131m\u0131, bu sanr\u0131y\u0131\na\u00e7\u0131klamakta, \u00f6rneklendirmektedir. Bunun yerine, uygarl\u0131\u011f\u0131n\ntamamen d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fc benimseyebilir, kucaklayabilir ve geli\u015fmenin\nart\u0131k b\u00fcy\u00fcme anlam\u0131na gelmedi\u011fi, soyut olan\u0131n ger\u00e7ek olandan\n\u00fcst\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 ve \u00f6l\u00e7\u00fclebilir olan\u0131n niteliksel olana\nh\u00fckmetmedi\u011fi bir d\u00fcnyaya ge\u00e7i\u015f yapabiliriz. \n<\/p>\n\n\n\n<p>\nBu de\u011fi\u015fimin\nbir yan\u0131 bilimsel, veriye dayal\u0131 ya da \u00f6l\u00e7\u00fclebilirli\u011fe dayal\u0131\ndiye adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n \u00f6tesindeki nicel olmayan bilme\nyollar\u0131n\u0131n geri kazan\u0131m\u0131d\u0131r. Art\u0131k itiraf etmeme izin verin;\ngenel olarak ne iklim bilimine ne de bilim kurumuna g\u00fcveniyorum.\nGenel olarak, ayr\u0131 ayr\u0131 bilim insanlar\u0131n\u0131n d\u00fcr\u00fcstl\u00fc\u011f\u00fcne ve\nzek\u00e2s\u0131na inan\u0131yorum, ama\nbir kurum olarak bilim; yay\u0131n kurulu\u015flar\u0131, \u00f6denekler, akademik\nterfiler gibi bir\u00e7ok de\u011fi\u015fken taraf\u0131ndan y\u00f6nlendirilen, bir\nnevi, \u00f6nyarg\u0131lar\u0131 hep birlikte onaylama mekanizmas\u0131n\u0131n etkisi\nalt\u0131nda. G\u00fcvensizli\u011fim\nayn\u0131 zamanda k\u0131smen ki\u015fisel de; bilimin imk\u00e2ns\u0131z safsatalar\noldu\u011funu s\u00f6yledi\u011fi bir\u00e7ok tecr\u00fcbem oldu. Bilimin \u015farlatanl\u0131k\noldu\u011funu s\u00f6yledi\u011fi \u015fifa y\u00f6ntemleri, tedavi usullerini ara\u015ft\u0131rd\u0131m\nve onlardan yararland\u0131m. Bilimsel olarak kabul edilemez olaylar\u0131n\ns\u0131radan oldu\u011fu k\u00fclt\u00fcrlerde ya\u015fad\u0131m. Bilimsel ortak g\u00f6r\u00fc\u015flerin\n(damar sertli\u011fi lipit hipotezi gibi) \u00e7\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6rd\u00fcm. Ve\nbilimin, modas\u0131 ge\u00e7mekte olan uygarl\u0131klar \u00fczerinden yaz\u0131lm\u0131\u015f\ntarihin ne kadar derinlerine i\u015fledi\u011fini g\u00f6rd\u00fcm. Burada\nkabul g\u00f6ren k\u00fcresel \u0131s\u0131nma anlat\u0131s\u0131n\u0131n hatal\u0131 oldu\u011funu\nbildi\u011fimi s\u00f6ylemiyorum. Bunu hi\u00e7bir \u015fekilde bilmiyorum. Sadece\ndo\u011fru oldu\u011funu da bilmiyorum. Dikkatimi, kendi yal\u0131n ayaklar\u0131m\narac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla gelen bilgiyle ba\u015flayarak, <em>bildi\u011fime\n<\/em>\u00e7evirmemin\nsebebi de bu.<\/p>\n\n\n\n<p>\n<strong>Canl\u0131lar\nve Yerliler<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\nBu hastal\u0131kl\u0131\nbir durum olsa da, g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki egemen k\u00fcresel \u0131s\u0131nma anlat\u0131s\u0131\nen b\u00fcy\u00fck \u00f6nceli\u011fi, ge\u00e7erlili\u011fini yitirebilecek ve ger\u00e7ekli\u011fini\nancak, bir \u015feyler yapmak i\u00e7in \u00e7ok ge\u00e7 oldu\u011funda\nkan\u0131tlayabilece\u011fimiz bir teoriye vererek, ink\u00e2rc\u0131l\u0131\u011fa sebep\noluyor. \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011finin sonu\u00e7lar\u0131 bize mek\u00e2n, zaman ve\nsebep olarak uzak oldu\u011fu i\u00e7in, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fini ink\u00e2r etmek,\nmesela, balina avlaman\u0131n balinalar\u0131 \u00f6ld\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, a\u011fa\u00e7\nkesiminin topra\u011f\u0131 kuruttu\u011funu ya da plasti\u011fin deniz ya\u015fam\u0131n\u0131\n\u00f6ld\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ink\u00e2r etmekten daha kolayd\u0131r. \nAyn\u0131 \u015fekilde, mek\u00e2na dayal\u0131 ekolojik iyile\u015fmenin etkilerini\ng\u00f6rmek, fotovoltaik paneller ya da r\u00fczg\u00e2r t\u00fcrbinlerinin iklime\netkilerini g\u00f6rmekten daha kolayd\u0131r. Nedensel mesafe k\u0131sald\u0131k\u00e7a\nsonu\u00e7lar daha elle tutulur olur, somutla\u015f\u0131r. \u00d6rne\u011fin,\n\u00e7ift\u00e7ilerin toprak \u0131slah\u0131 yapt\u0131klar\u0131 yerde taban suyu d\u00fczeyi\ny\u00fckselmeye ba\u015flar, on y\u0131llard\u0131r kuru olan su kaynaklar\u0131\ncanlan\u0131r, dereler tekrar y\u0131l boyu akmaya ba\u015flar, \u00f6t\u00fcc\u00fc ku\u015flar\nve yabani hayat b\u00f6lgeye geri d\u00f6ner. Bu, uzaktaki bilimsel\nkurulu\u015flara g\u00fcvenmeyi gerektirmeden, g\u00f6zle g\u00f6r\u00fclebilir.<\/p>\n\n\n\n<p>\nIslah edilmi\u015f\ntoprak ayr\u0131ca \u00e7ok fazla karbon depolar. Karbon, ya\u015fam\u0131n atomsal\ntemelidir. Havadaki karbondioksit seviyelerini, bize yery\u00fcz\u00fcndeki\nya\u015fam\u0131 onarmakta ne kadar ba\u015far\u0131l\u0131 oldu\u011fumuzu s\u00f6yleyen bir\n\u00e7e\u015fit ekolojik barometre olarak alg\u0131layabiliriz.  \n<\/p>\n\n\n\n<p>\nToprak \u0131slah\u0131,\n<em>Ya\u015fayan\nGezegen<\/em>\nyakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n aslen yerel, mek\u00e2na dayal\u0131 uygulamas\u0131na \u00f6rnek\nte\u015fkil eder. Bunun aksine, say\u0131lar ve \u00f6l\u00e7\u00fcler genelleyici\noldu\u011fundan (buradaki bir ton karbonla oradaki bir ton karbon ayn\u0131\n\u015feydir), ekolojik krizi karbondioksit seviyelerinin nicel\nterimleriyle ifade etmek, k\u00fcreselle\u015ftirilmi\u015f, standart hale\ngetirilmi\u015f, \u00f6l\u00e7\u00fclebilir karbon etkisi bak\u0131m\u0131ndan\nde\u011ferlendirilen \u00e7\u00f6z\u00fcmleri te\u015fvik eder. Bunun bir sonucu,\nekolojik ve k\u00fclt\u00fcrel olarak uygun olmayan, bazen korkun\u00e7 bir\ndomino etkisi yaratmakla sonu\u00e7lanan, a\u011fa\u00e7lar\u0131n yayg\u0131n olarak\nekimi olmu\u015ftur. Biok\u00fctlelerinde depolanan karbon \u00f6l\u00e7\u00fclm\u00fc\u015f, ama\nmevcut taban suyunu t\u00fcketip, topra\u011f\u0131 \u00e7orak ve savunmas\u0131z\nb\u0131rakarak otuz y\u0131l sonra \u00f6ld\u00fcklerinde kaybedilen karbon\n\u00f6l\u00e7\u00fclmemi\u015ftir. Ayr\u0131ca\nbu \u00e7orakla\u015fman\u0131n sebep oldu\u011fu, ekosistemin i\u00e7ine i\u015fleyen\netkiler, ha\u015fereyle m\u00fccadelenin maliyeti veya geleneksel ge\u00e7im\nkaynaklar\u0131n\u0131n kentle\u015fmeyi te\u015fvik eden yok edili\u015fi de\nhesaplanmaz. Say\u0131 temelli \u00f6l\u00e7\u00fcmlerle karar vermenin tehlikesi de\nbudur:\n\u00f6l\u00e7memeyi se\u00e7ti\u011fimiz, \u00f6l\u00e7mesi zor olan ve \u00f6l\u00e7\u00fclemeyenleri\ng\u00f6z ard\u0131 ederiz.<\/p>\n\n\n\n<p>\nBu gezegenin\nmek\u00e2nlar\u0131n\u0131 ve ekolojilerini, veri topluluklar\u0131 de\u011fil de canl\u0131\nvarl\u0131klar olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde, ki\u015fisel, mek\u00e2na dayal\u0131\nbilginin gereklili\u011fini fark ederiz. Nicel bilim bu bilgiyi\ngeli\u015ftirmemizin bir par\u00e7as\u0131 olabilir, ama araziyle her g\u00fcn ve\nnesiller boyunca etkile\u015fimde olan \u00e7ift\u00e7ileri ve di\u011fer yerli halk\u0131\nyak\u0131ndan ve niteliksel olarak g\u00f6zlemlemenin yerine ge\u00e7emez.<\/p>\n\n\n\n<p>\nAvc\u0131-toplay\u0131c\u0131\nve geleneksel k\u00f6yl\u00fclerin bilgisinin derinlik ve inceliklerini\nkavramak bilimsel zihin i\u00e7in zordur. K\u00fclt\u00fcrel hik\u00e2yelere,\nrit\u00fcellere ve geleneklere kodlanm\u0131\u015f bu bilgi, uygulay\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131\nkaran\u0131n\nve denizin uzant\u0131lar\u0131 haline getirir.  B\u00f6ylece\n(uygulay\u0131c\u0131lar) yery\u00fcz\u00fcndeki ya\u015fam\u0131n esnekli\u011fine, kendine\ngelme kabiliyetine ortak olur.<\/p>\n\n\n\n<p>\n<strong>Rit\u00fcel ve\n\u0130li\u015fki<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u0130klim biliminin muammalar\u0131ndan biri, uygarl\u0131\u011f\u0131n geli\u015fip serpilmesine izin veren on bin y\u0131ll\u0131k tuhaf bir \u015fekilde dengeli, sabit iklim, Holosen \u0130klim Optimumunun devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131, istikrarl\u0131l\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Bildi\u011fim kadar\u0131yla, bilim bunu temelde iyi \u015fansa yoruyor. Yerliler aras\u0131nda tamamen farkl\u0131 bir a\u00e7\u0131klamayla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131m: Onlar, d\u00fcnyan\u0131n ruhlar\u0131yla iyi ili\u015fkileri olan k\u00fclt\u00fcrlerin uygulad\u0131\u011f\u0131 rit\u00fcellerin, insano\u011flunun iyili\u011fine katk\u0131da bulunan ko\u015fullar\u0131 koruyup devam ettirdi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Yerli k\u00fclt\u00fcrler insan d\u0131\u015f\u0131 varl\u0131klarla s\u00fcrekli ileti\u015fim i\u00e7indeydi; bereketli ve zaman\u0131nda ya\u011f\u0131\u015flar, hafif ge\u00e7en k\u0131\u015flar diliyor ya da pazarl\u0131k ediyorlard\u0131. Ama yaln\u0131zca g\u00fczel hava i\u00e7in dua etmiyor, kendilerini, insan yerle\u015fimine uygun bir d\u00fcnyay\u0131 muhafaza edebilmek i\u00e7in gereken do\u011fal g\u00fc\u00e7lerle uzun s\u00fcreli ili\u015fkileri idame ettirenler olarak g\u00f6r\u00fcyorlard\u0131. Bir zamanlar kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m Dogon Kabilesi\u2019nden biri bana iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin, kutsal ayin yap\u0131lar\u0131n\u0131n Afrika ve di\u011fer yerlerden kald\u0131r\u0131lmas\u0131, Avrupa ve Kuzey Amerika\u2019daki m\u00fczelere ta\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131n sonucu oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015fti. Yerlerinden edilmi\u015f, ayinsel taraflar\u0131 ihmal edilmi\u015f bu yap\u0131lar, art\u0131k jeo-ruhsal i\u015flevlerini yerine getiremiyorlar. Kogi yerlileri de benzer bir \u015fey s\u00f6yl\u00fcyorlar: Onlar, d\u00fcnyadaki kutsal alanlar\u0131n korunmas\u0131 gerekti\u011fine, yoksa gezegenin \u00f6lece\u011fine; ayr\u0131ca, bu alanlarla do\u011fru t\u00f6renler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla iyi bir ili\u015fki kurmam\u0131z gerekti\u011fine inan\u0131yorlar.  <\/p>\n\n\n\n<p>\nModern zihin\nbu gibi uygulamalar\u0131 bat\u0131l inan\u00e7lara dayal\u0131, \u00e7aresizce \u00e7\u0131k\u0131lan\nya\u011fmur dualar\u0131na indirgemeye meyillidir. Nedensellik \u00fczerine\nkurdu\u011fumuz kuram\u0131m\u0131zda, yerel ve k\u00fcresel iklim dengesini muhafaza\netmek i\u00e7in ayin ve rit\u00fcellerin etkinli\u011fini fark etmeye pek yer\nyoktur. Ben kendi ad\u0131ma, yerlilerin inan\u00e7 ve uygulamalar\u0131n\u0131\nolduklar\u0131 gibi kabullenmeye e\u011filimliyim, \u00e7\u00fcnk\u00fc modern d\u00fcnyan\u0131n\nyaratt\u0131\u011f\u0131 fiziksel, g\u00fcce dayal\u0131 sebep &#8211; sonu\u00e7 alg\u0131s\u0131n\u0131n,\nbizi nedenselli\u011fin daha gizemli katmanlar\u0131na kar\u015f\u0131\nk\u00f6rle\u015ftirdi\u011fine inan\u0131yorum. \u00c7a\u011fda\u015f nedensellik kuram\u0131na,\n\u00e7a\u011fda\u015f ekoloji ve \u00e7a\u011fda\u015f iklim bilimine tutunmay\u0131 tercih\netseniz de belli bir co\u011frafyada ya\u015fayan k\u00fclt\u00fcrlerin rit\u00fcellerini;\ng\u00fcnl\u00fck hayatta pratik yollarla\/basit davran\u0131\u015flarla suyu, topra\u011f\u0131\nve hayat\u0131 koruyan bu k\u00fclt\u00fcrlerin ya\u015fam bi\u00e7iminin ayr\u0131lmaz bir\npar\u00e7as\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcp kabul edebilirsiniz.  Bu \u00f6zenin ard\u0131ndaki\nsebep nedir? B\u00fct\u00fcn varl\u0131klara ve sistemlere, kutsal canl\u0131lar\nolarak duyulan sayg\u0131d\u0131r. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnce yap\u0131s\u0131nda, ki\u015fi pek tabii\nki onlarla ileti\u015fim kurmak ister.<\/p>\n\n\n\n<p>\nBundan\n\u00e7\u0131karaca\u011f\u0131m\u0131z sonu\u00e7, yerli rit\u00fcellerini taklit etmemiz\ngerekti\u011fi de\u011fil, bu rit\u00fcellerin ard\u0131nda yatan, yerlilerin canl\u0131,\nzeki ve kutsal bir d\u00fcnyada ya\u015famalar\u0131n\u0131 sa\u011flayan d\u00fcnya\ng\u00f6r\u00fc\u015flerini \u00f6\u011frenmemiz gerekti\u011fidir. Ard\u0131ndan bu anlay\u0131\u015f\u0131\nkendi (teknoloji, para ve hukuk dedi\u011fimiz) rit\u00fcel sistemlerimize\n\u00e7evirebiliriz.<\/p>\n\n\n\n<p>\nRuhumun ilkel\nbir taraf\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan, insan ili\u015fkilerinin, simge ve mecaz\narac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla iklimi etkiledi\u011fi apa\u00e7\u0131k. Bu sezgi toplumsal\nhayattaki bozukluklar\u0131n, Tanr\u0131&#8217;n\u0131n \u00f6fkesini \u00fczerlerine \u00e7ekerek\nonlar\u0131 do\u011fal afetlerle cezaland\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnen orta\u00e7a\u011f\ninan\u0131\u015f\u0131ndan pek de uzak de\u011fil. Ben bunlar\u0131 yazarken, \u00e7iftli\u011fe\nbardaktan bo\u015fal\u0131rcas\u0131na ya\u011fmur ya\u011f\u0131yor. T\u00fcm kanallar\u0131 ve\nhavzalar\u0131 doldurup, \u015fimdi hendeklerden ta\u015f\u0131yor, tahribata yol\na\u00e7\u0131yor, topra\u011f\u0131n \u00fcst tabakas\u0131n\u0131 al\u0131p g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor. \u015eimdiden\n14 in\u00e7 (35,6 cm) ve h\u00e2l\u00e2 ya\u011f\u0131yor. Bu s\u0131rada, G\u00fcneybat\u0131\nAmerika y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131k ve a\u015f\u0131r\u0131 kurakl\u0131kla m\u00fccadele ediyor.\nYa\u011f\u0131\u015f miktarlar\u0131n\u0131n adaletsiz da\u011f\u0131l\u0131m\u0131, toplumumuzdaki\norans\u0131z servet da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 yans\u0131t\u0131yor. Burada bir yerde\nki\u015finin onunla ne yapaca\u011f\u0131n\u0131 bilemedi\u011fi kadar \u00e7ok, orada ba\u015fka\nbir yerde ya\u015fam\u0131 imk\u00e2ns\u0131z hale getirecek kadar az. Bizim\nk\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fcn de rit\u00fcelleri var. Para ve veri dedi\u011fimiz\nsembolleri, b\u00fcy\u00fcl\u00fc, neredeyse dini bir inanca d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcp,\nbuna ba\u011fl\u0131 olarak fiziksel ger\u00e7ekli\u011fin de de\u011fi\u015fmesini\nbekliyoruz. Ve bu i\u015fe yar\u0131yor; rit\u00fcellerimiz ger\u00e7ekten \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc\nve etkili.  Ancak sakl\u0131 bedelleri var. Ba\u015fka k\u00fclt\u00fcrlerin anlam\u0131\u015f\noldu\u011fu gibi, bencil ama\u00e7larla b\u00fcy\u00fcye ba\u015fvurmak, ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz\nolarak felaket getirir. Toplumsal, politik ve ruhsal iklimdeki\ndengesizli\u011fin pe\u015finden, er ya da ge\u00e7, dengesiz bir yery\u00fcz\u00fc\niklimi gelir. Olmayan yerden m\u00e2n\u00e2 \u00e7\u0131kar\u0131yor olabilirim ama insan\nili\u015fkilerinde a\u015f\u0131r\u0131 u\u00e7larda kutupla\u015fma y\u0131l\u0131 olan 2018, ayn\u0131\nzamanda s\u0131cakl\u0131klar\u0131n da a\u015f\u0131r\u0131 u\u00e7larda (baz\u0131 yerlerde ve\nmevsimlerde s\u0131cak, di\u011ferlerinde so\u011fuk) kutupla\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir y\u0131l\noldu. \n<\/p>\n\n\n\n<p>\n<strong>\u0130nsan Ne\n\u0130\u015fe Yarar?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\nBilin\u00e7li,\ncanl\u0131 gezegen g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc anlam\u0131nda kulland\u0131\u011f\u0131m Ya\u015fayan\nGezegen\ng\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, insan ili\u015fkileri ve ekolojik ili\u015fkiler aras\u0131nda yak\u0131n\nbir ba\u011flant\u0131y\u0131 kabul eder. \u0130nsanlar\u0131n s\u0131kl\u0131kla \u201c\u0130klim\nde\u011fi\u015fikli\u011fi yery\u00fcz\u00fc i\u00e7in bir tehdit de\u011fil. Gezegen iyile\u015fecek.\nOlsa olsa insan nesli t\u00fckenebilir,\u201d dedi\u011fini duyuyorum. Ama\ninsano\u011flunu, Toprak Ana\u2019n\u0131n evrimsel bir ama\u00e7 i\u00e7in do\u011fmu\u015f\nsevgili yarat\u0131mlar\u0131 olarak kavrarsak, o zaman bir annenin \u00e7ocu\u011funu\nkaybederse iyi olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyemeyece\u011fimiz gibi, art\u0131k onun\n(Toprak Ana\u2019n\u0131n) da insanlar olmadan iyile\u015fece\u011fini s\u00f6yleyemeyiz.<\/p>\n\n\n\n<p>\nBahsi ge\u00e7en\nevrimsel ama\u00e7 fikri, \u00e7a\u011fda\u015f biyoloji biliminin aksine olmas\u0131na\nra\u011fmen, hisseden, zeki veya bilin\u00e7li bir d\u00fcnya ve evren g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc\nsonucuna var\u0131r. \u201cBiz ne i\u00e7in var\u0131z?\u201d \u201cNeden buraday\u0131z?\u201d\nve \u201cBen neden buraday\u0131m?\u201d sorular\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131kar\u0131r. Toprak\nAna yeni bir organ geli\u015ftirdi. Bu yeni organ ne i\u015fe yarar?\n\u0130nsanl\u0131k, nas\u0131l di\u011fer organlar\u0131n \u2013ormanlar\u0131n ve sular\u0131n ve\nkelebeklerin ve foklar\u0131n \u2013 tamam\u0131yla birlikte d\u00fcnyan\u0131n\nhizmetinde \u00e7al\u0131\u015fabilir?  \n<\/p>\n\n\n\n<p>Bu\nsorular\u0131n cevaplar\u0131n\u0131 bilmiyorum. Sadece bunlar\u0131 sorarak\nba\u015flamam\u0131z gerekti\u011fini biliyorum. Bunu yapmak zorunday\u0131z. Hayatta\nkalma meselesi olarak de\u011fil. \u0130ster bireyler ister t\u00fcr olarak,\nya\u015famam\u0131z\u0131n bir nedeni var. Hayat bize yaln\u0131zca ya\u015famay\u0131\ns\u00fcrd\u00fcrmek i\u00e7in verilmedi. Neye hizmet ediyoruz? Hangi g\u00fczellik\nalg\u0131s\u0131 bizi \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yor? \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi dedi\u011fimiz e\u015fikten\nge\u00e7erken sormam\u0131z gereken soru bu. Bunu sormakla, ortak bir\nhik\u00e2yenin, ortak bir mutabakat\u0131n n\u00fcvesini bi\u00e7imlendiren ortak bir\ng\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn olu\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yoruz. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn ne olaca\u011f\u0131n\u0131\nbilmiyorum, ama u\u00e7an arabalar, robot hizmet\u00e7iler ve kirli, \u00e7orak\nbir manzaraya bakan, havadaki balonlar\u0131n i\u00e7ine kurulmu\u015f \u015fehirlerin\noldu\u011fu eski gelecek alg\u0131s\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum. Bence\nsahillerin tekrar deniz kabuklar\u0131yla kapland\u0131\u011f\u0131, ku\u015f s\u00fcr\u00fclerinin\ng\u00f6ky\u00fcz\u00fcn\u00fc \u00f6rtt\u00fc\u011f\u00fc, nehirlerin temiz akt\u0131\u011f\u0131, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn\nharabe olmu\u015f yerlerinde ya\u015fam\u0131n tekrar a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fcnya\nolacak bu. \n<\/p>\n\n\n\n<p>\nYa\u015famam\u0131z\u0131n\nbir nedeni var. Bize\nrehberlik edecek, insanl\u0131\u011f\u0131n kaderine dair bir b\u00fcy\u00fck plana sahip\nolmasak da, i\u00e7imizdeki pusulam\u0131z, yolu g\u00f6steriyor. Bu\npusulay\u0131 takip etmek, d\u00fcnyayla ilgilenmeye ba\u015flamam\u0131z anlam\u0131na\ngelir. Ona hizmet etti\u011fimizde, d\u00fcnyada bulunu\u015f amac\u0131m\u0131z\u0131\nhissederiz. Belki ilgin seni al\u0131\u015f\u0131lagelmi\u015f iklim y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fleri\nve benzerlerine y\u00f6nlendirecek. Yahut belki seni yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn k\u00fc\u00e7\u00fck\nbir par\u00e7as\u0131n\u0131 iyile\u015ftirmeye, korumaya veya belki de toplumsal\niklimi, ruhsal iklimi, ili\u015fkisel iklimi \u2013 Toprak Ana\u2019n\u0131n, bizim\ninsanl\u0131k dedi\u011fimiz yeni uzvunun sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u2013  ele almaya\nitecek. Bu eylemlerin baz\u0131s\u0131n\u0131n karbon ayak izi \u00fczerinde\ng\u00f6r\u00fclebilir etkileri yok ama \u00f6nsezimiz bize hepsinin ayn\u0131 k\u00f6kl\u00fc\nde\u011fi\u015fikli\u011fin par\u00e7as\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. En savunmas\u0131z\ninsanlar\u0131 s\u00f6m\u00fcren bir toplum mutlaka en savunmas\u0131z yerleri de\ns\u00f6m\u00fcrecektir. Kendini herhangi bir alanda ve seviyede iyile\u015ftirmeye\nadam\u0131\u015f bir toplum, ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak, her alanda ve seviyede\niyile\u015fmeye hizmet edecektir.<\/p>\n\n\n\n<p> Art\u0131k en ba\u015fta bahsetti\u011fim ge\u00e7i\u015fin \u2013 d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131n\u0131n \u2013 do\u011fas\u0131 hakk\u0131nda daha net \u015feyler s\u00f6yleyebilirim. Temelindeki soru, &#8220;Burada bulunu\u015f amac\u0131m\u0131z ne?&#8221; sorusudur ve bu, yeti\u015fkinli\u011fe ge\u00e7memizi sa\u011flayan olgunla\u015fma s\u00fcrecinin \u00f6nemli bir g\u00f6stergesidir. Bu nedenle, ya\u015famakta oldu\u011fumuz krizler dizisini, hep birlikte, kolektif d\u00fczeyde yeti\u015fkinli\u011fe ad\u0131m at\u0131\u015f\u0131m\u0131z, modern toplumun amac\u0131n\u0131 hat\u0131rlay\u0131\u015f\u0131 olarak g\u00f6rebiliriz. Konu, nas\u0131l hayatta kalaca\u011f\u0131m\u0131z de\u011fildir; korku anlat\u0131s\u0131n\u0131n, k\u00e2r-zarar anlat\u0131s\u0131n\u0131n, varolu\u015fsal tehdit anlat\u0131s\u0131n\u0131n, ekolojik iyile\u015fme amac\u0131na hizmet etmemesinin sebebi de budur. Bunun yerine sevgi anlat\u0131s\u0131n\u0131 koyabilir miyiz? Ya da g\u00fczellik anlat\u0131s\u0131n\u0131? Duyguda\u015fl\u0131k anlat\u0131s\u0131n\u0131?  Bu canl\u0131 ve can\u0131 yanan gezegene duydu\u011fumuz sevgiye temas edip ellerimize ve zihinlerimize; teknolojimize ve sanatlar\u0131m\u0131za bakarak, kendimize, yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn iyile\u015fmesinde ve Ya\u015fayan Gezegen d\u00fc\u015f\u00fcnde nas\u0131l en iyi \u015fekilde g\u00f6rev alaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 sorabilir miyiz?<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Yazar:<\/strong> Charles Eisenstein<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00c7eviri:<\/strong> Nil Ormanl\u0131 Balp\u0131nar &amp; Iraz Mursalo\u011flu<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Son okuma:<\/strong> An\u0131l Ceren Altunkanat<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Kaynak<\/strong>: <a href=\"https:\/\/charleseisenstein.org\/essays\/initiation-into-a-living-planet\/\">https:\/\/charleseisenstein.org\/essays\/initiation-into-a-living-planet\/<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>ABD&#8217;li yazar ve konu\u015fmac\u0131 Charles Eisenstein&#8217;\u0131n iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi meselesini b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir bak\u0131\u015fla irdeledi\u011fi ve &#8220;Ya\u015fayan Gezegen&#8221; ad\u0131n\u0131 vererek, yeni bir g\u00f6r\u00fc\u015f \u00f6nerdi\u011fi &#8220;Initiation into a Living Planet&#8221; isimli makalesini Bu\u011fday g\u00f6n\u00fcll\u00fcleri dilimize \u00e7evirdi. Yazar: Charles&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3534,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[280,18,30],"tags":[281,121,282],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3532"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3532"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3532\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3615,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3532\/revisions\/3615"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3534"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3532"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3532"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3532"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}