{"id":3167,"date":"2018-10-01T07:25:19","date_gmt":"2018-10-01T04:25:19","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bugday.org\/blog\/?p=3167"},"modified":"2018-10-01T07:37:36","modified_gmt":"2018-10-01T04:37:36","slug":"gdo-ve-pestisitler-soframiza-dogal-yollarla-geliyor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/gdo-ve-pestisitler-soframiza-dogal-yollarla-geliyor\/","title":{"rendered":"GDO ve pestisitler sofram\u0131za \u201cdo\u011fal\u201d yollarla geliyor!"},"content":{"rendered":"

Herhangi bir \u00fcr\u00fcn\u00fcn etiketinde \u201cdo\u011fal\u201d terimini okudu\u011fumuzda o \u00fcr\u00fcn\u00fcn m\u00fcdahale edilmemi\u015f, katk\u0131s\u0131z, sa\u011fl\u0131kl\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Ancak ne yaz\u0131k ki durum hi\u00e7 de bizim d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi de\u011fil. Do\u011fall\u0131kla ilgisi bile olmayan bir\u00e7ok \u00fcr\u00fcn “do\u011fal” etiketiyle sat\u0131labiliyor ve sofram\u0131za gelebiliyor.<\/p>\n

Peki ne demektir \u201cdo\u011fal\u201d? Bu terimin bizi s\u00fcr\u00fckledi\u011fi yan\u0131lg\u0131lar nelerdir? Bu\u011fday Derne\u011fi Genel M\u00fcd\u00fcr\u00fc Batur \u015eehirlio\u011flu anlat\u0131yor…<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

G\u0131da etiketlerini d\u00fczenleyen y\u00f6netmelikte belirtilen \u201cdo\u011fal\u201d tan\u0131m\u0131n\u0131n t\u00fcketiciyi yan\u0131ltan bir i\u00e7eri\u011fe sahip oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyorsunuz. Neden?<\/strong><\/p>\n

Batur \u015eehirlio\u011flu:<\/strong> Burada bahsi ge\u00e7en T\u00fcrk G\u0131da Kodeksi G\u0131da Etiketleme ve T\u00fcketicileri Bilgilendirme Y\u00f6netmeli\u011fi. Hatta bu y\u00f6netmelik \u00e7er\u00e7evesinde haz\u0131rlanm\u0131\u015f olan \u201cT\u00fcrk G\u0131da Kodeksi G\u0131da Etiketleme ve T\u00fcketicileri Bilgilendirme Y\u00f6netmeli\u011fi Hakk\u0131nda K\u0131lavuz\u201d. Bu k\u0131lavuzda \u201cdo\u011fal\u201d teriminin g\u0131da etiketlerinde kullan\u0131lmas\u0131na y\u00f6nelik bir madde var. Bu maddede, bir \u00fcr\u00fcne \u201cdo\u011fal\u201d denebilmesi i\u00e7in tek bir bile\u015fenden olu\u015fmas\u0131 gerekti\u011fi s\u00f6yleniyor. Yani aroma, katk\u0131 maddesi gibi ilavelerin kullan\u0131lmamas\u0131 gerekti\u011fi belirtiliyor. Fiziksel, enzimatik veya mikrobiyolojik i\u015flemler d\u0131\u015f\u0131nda herhangi bir i\u015fleme tabi tutulmam\u0131\u015f olmas\u0131 gerekir diyor. Yani fiziksel, enzimatik ve mikrobiyolojik i\u015flemler olabilir diyor. Ve bunun tabi bitki, mantar, hayvan, mikroorganizma veya mineral kaynakl\u0131 olmas\u0131 gerekti\u011finden bahsediyor. Ve buna \u00f6rnek olarak da UHT s\u00fct, past\u00f6rize s\u00fct, siyah \u00e7ay, bitki \u00e7aylar\u0131, yumurta, bal, kahve ile taze, kurutulmu\u015f ve dondurulmu\u015f meyve-sebze ve hatta yo\u011furdu g\u00f6stererek bunlara \u201cdo\u011fal\u201d etiketi vurabilirsiniz diyor.<\/p>\n

Peki T\u00fcrk Dil Kurumu’nun \u201cdo\u011fal\u201d tan\u0131m\u0131 nedir?<\/strong><\/p>\n

Batur \u015eehirlio\u011flu:\u00a0<\/strong>TDK’dan \u00f6nce, demin bahsetti\u011fim K\u0131lavuz’un kendisine ek olarak haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131 y\u00f6netmeli\u011fin ilk maddesi, yani ama\u00e7 maddesi bak\u0131n ne diyor: \u201cBu Y\u00f6netmeli\u011fin amac\u0131, alg\u0131 farkl\u0131l\u0131klar\u0131 ve bilgi gereksinimleri d\u00e2hil g\u0131da hakk\u0131nda bilgilendirme a\u00e7\u0131s\u0131ndan t\u00fcketicilerin \u00fcst d\u00fczeyde korunmas\u0131na ili\u015fkin kurallar\u0131 belirlemektir.\u201d Yani y\u00f6netmeli\u011fin kendisi alg\u0131 farkl\u0131l\u0131klar\u0131 \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda t\u00fcketicilerin korunmas\u0131ndan bahsediyor. Gelelim TDK’ya, TDK diyor ki, \u201cdo\u011fal\u201d, do\u011fada olan, do\u011fada bulunan, do\u011fada rastland\u0131\u011f\u0131 gibi, do\u011faya uygun olan, do\u011fa g\u00fc\u00e7lerine, kurallar\u0131na uyan, tabii, nat\u00fcrel, kendili\u011finden olan, insan eliyle yap\u0131lmam\u0131\u015f, yapay kar\u015f\u0131t\u0131 anlamlar\u0131na gelir. Bu zaten, halk aras\u0131ndaki alg\u0131lan\u0131\u015f bi\u00e7imi. \u0130nsanlara sorsak \u201cdo\u011fal\u201d \u00fcr\u00fcn nedir diye, ilk akla gelen do\u011fadan toplanan ve yenen, mantar, kekik vb. \u00fcr\u00fcnlerdir. Alg\u0131 bu \u015fekildedir. Oysa bahsetti\u011fimiz K\u0131lavuz, insan eliyle m\u00fcdahale edilmi\u015f \u00fcr\u00fcnlerde \u201cdo\u011fal\u201d demenin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131yor. Dolay\u0131s\u0131yla bu mevzuat, \u00e7ok a\u00e7\u0131k \u015fekilde t\u00fcketiciyi yan\u0131ltabilecek bir zemin haz\u0131rl\u0131yor.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Bu yan\u0131lg\u0131 san\u0131r\u0131m halk\u0131n zihnindeki ve TDK’n\u0131n tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 ve halk\u0131n bildi\u011fi \u201cdo\u011fal\u201d ile K\u0131lavuz’daki tan\u0131m\u0131n \u00f6rt\u00fc\u015fmemesinden kaynaklan\u0131yor de\u011fil mi?<\/strong><\/p>\n

Batur \u015eehirlio\u011flu:\u00a0<\/strong>Tabii. \u015eimdi \u00fcretici firmalar ne yapacaklar? \u00dcretici firmalar bu mevzuata dayanarak yo\u011furtun, s\u00fct\u00fcn, bal\u0131n \u00fczerine \u201cdo\u011fal\u201d yazabilecek. Bunun art\u0131k mevzuata g\u00f6re dayana\u011f\u0131 var. Oysa \u201cdo\u011fal\u201d dendi\u011finde halk\u0131n zihninde insan eli de\u011fmemi\u015f, yapay olmayan bir \u00fcr\u00fcn alg\u0131s\u0131 olu\u015fuyor. Ayn\u0131 kekik, mantar gibi do\u011fadan toplanan \u00fcr\u00fcnlerde oldu\u011fu gibi.<\/p>\n

Peki do\u011fal \u00fcr\u00fcnlerin bir standard\u0131 var m\u0131?<\/strong><\/p>\n

Batur \u015eehirlio\u011flu:\u00a0<\/strong>Do\u011fal \u00fcr\u00fcnlerin bir standard\u0131 yok. Zaten bu y\u00f6netmelik ve k\u0131lavuz paketli \u00fcr\u00fcnler i\u00e7in. Bir de tabii g\u0131da sekt\u00f6r\u00fcnde bir\u00e7ok i\u015fletmenin \u00fcr\u00fcnlerini do\u011fal diyerek satt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyor, duyuyoruz. Bunun hi\u00e7bir yasal standard\u0131, kalite g\u00fcvencesi, kontrol\u00fc, sertifikasyonu, mevzuat\u0131 yok; tamamen g\u00fcvene dayal\u0131. Burada s\u0131k\u0131nt\u0131, paketli \u00fcr\u00fcnlerde de firmalar\u0131n bu \u00fcr\u00fcnlere \u201cdo\u011fal\u201d etiketi basarak satabilmesinin \u00f6n\u00fcn\u00fcn a\u00e7\u0131lmas\u0131. Bu da bir K\u0131lavuz ile ifade edilmi\u015f. K\u0131lavuz asla bir y\u00f6netmelik de\u011fil. Bir standard\u0131 da yok, \u00fcstelik \u00e7ok detayl\u0131 olan konular\u0131 y\u00fczeysel olarak ge\u00e7erek muallakta b\u0131rakm\u0131\u015f. Hatta bak\u0131n, tan\u0131mda da \u015fu ifade var: \u201cDo\u011fal yap\u0131s\u0131nda \u00f6nemli bir de\u011fi\u015fikli\u011fe sebep olmayacak herhangi bir i\u015flem uygulanmam\u0131\u015f g\u0131dalar…\u201d \u201cYap\u0131s\u0131nda \u00f6nemli bir de\u011fi\u015fiklik\u201d ne demek tam olarak? Bu olduk\u00e7a belirsiz bir ifade.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Bir de \u015f\u00f6yle bir \u00e7eli\u015fki var. GDO’lu yemlerle beslenen hayvanlar\u0131n \u00fcr\u00fcnlerinde ya da pestisitli sebze meyvelerde de \u201cdo\u011fal\u201d yaz\u0131labiliyor. De\u011fil mi?<\/strong><\/p>\n

Batur \u015eehirlio\u011flu:\u00a0<\/strong>Tabii. Bizim itiraz sebebimiz de tam olarak bu. Tar\u0131m ve Orman Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan hayvanc\u0131l\u0131kta kullan\u0131lmak \u00fczere GDO’lu soya ve m\u0131s\u0131r i\u00e7erikli yemlerin ithalat\u0131na izin verildi. Bu hayvanlar GDO’lu g\u0131da ile besleniyor. Ama bu hayvanlardan elde edilen \u00fcr\u00fcnler; s\u00fct, yo\u011furt, yumurta \u201cdo\u011fal\u201d denerek sat\u0131labiliyor. Burada \u00e7ok ciddi bir \u00e7eli\u015fki var.<\/p>\n

Ba\u015fka bir \u00f6rnek verelim. D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc, fareler \u00fczerinde bir ara\u015ft\u0131rma yaparak glifosat\u0131n kansere yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirlemi\u015f ve glifosat\u0131n insanlar da i\u00e7in de muhtemel kanserojen oldu\u011funu a\u00e7\u0131kl\u0131yor. Ama biz glifosatl\u0131 meyve sebzeyi, kurutulmu\u015f, dondurulmu\u015f ya da paketli olarak \u201cdo\u011fal\u201d diyerek satabiliyoruz. Bunlar ger\u00e7ekten t\u00fcketici haklar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok olumsuz bir tablo koyuyor ortaya. T\u00fcketici yan\u0131lt\u0131c\u0131 ifadeler bunlar.<\/p>\n

Peki biz t\u00fcketici olarak, etiketlerde yazan bu \u201cdo\u011fal\u201d ibaresine kanmamak i\u00e7in neye dikkat etmemiz gerekiyor?<\/strong><\/p>\n

Batur \u015eehirlio\u011flu:\u00a0<\/strong>T\u00fcrkiye’de g\u0131da \u00fcr\u00fcnleri yasal mevzuat gere\u011fince 3 gruba ayr\u0131l\u0131yor. Sat\u0131lan \u00fcr\u00fcnler de bu gruplardan birine dahil olmak zorunda. Yani ya konvansiyonel \u00fcr\u00fcn, ya iyi tar\u0131m \u00fcr\u00fcn\u00fc ya da organik \u00fcr\u00fcn olmak zorunda. Organik ve iyi tar\u0131m\u0131n kendi mevzuatlar\u0131 var. Bu mevzuat \u00e7er\u00e7evesinde bakanl\u0131k\u00e7a yetkilendirilmi\u015f kontrol ve sertifikasyon kurulu\u015flar\u0131 taraf\u0131ndan denetleniyor ve bu \u00fcr\u00fcnler etiketlerinde \u201corganik\u201d ya da \u201ciyi tar\u0131m\u201d ibaresiyle sat\u0131labiliyor. Ama bu gruplar\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndaki bir \u00fcr\u00fcne \u201cdo\u011fal\u201d etiketi verdi\u011finizde, bu organik \u00fcr\u00fcn\u00fc \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131rabiliyor ve insanlar\u0131 yan\u0131ltabiliyor.<\/p>\n

Asl\u0131nda K\u0131lavuz’un b\u00fct\u00fcn\u00fc olduk\u00e7a titiz haz\u0131rlanm\u0131\u015f ve \u00e7ok yerinde kurallar, yasaklar koyuyor. Mesela %100 Do\u011fal gibi tan\u0131mlamalar\u0131 yasakl\u0131yor. Ya da bir margarin reklam\u0131nda yay\u0131k g\u00f6rseli kullan\u0131lmas\u0131n\u0131, tereya\u011f\u0131n\u0131 \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131raca\u011f\u0131 gerek\u00e7esiyle yasakl\u0131yor. Ama ayn\u0131 titizlik \u201cdo\u011fal\u201d terimini kullan\u0131lmas\u0131yla ilgili b\u00f6l\u00fcmde ne yaz\u0131k ki yok. Biz bu b\u00f6l\u00fcm\u00fcn tekrar g\u00f6zden ge\u00e7irilip, uyar\u0131lar\u0131m\u0131z \u00e7er\u00e7evesinde d\u00fczeltilmesini talep ediyoruz. Bu talebimizi Tar\u0131m ve Orman Bakanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131n ilgili m\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne yaz\u0131l\u0131 olarak ilettik, onlar da konuyu inceleyeceklerini s\u00f6ylediler. Ama biz bu durumun muhakkak d\u00fczeltilmesi gerekti\u011fine inan\u0131yoruz.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Bu\u011fday Derne\u011fi olarak bir imza kampanyas\u0131 ba\u015flatt\u0131n\u0131z. Bu kampanya ile hedefledi\u011finiz \u015fey nedir?<\/strong><\/p>\n

Batur \u015eehirlio\u011flu:\u00a0<\/strong>Ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131m\u0131z imza kampanyas\u0131 ile \u201cdo\u011fal\u201d teriminin g\u0131da etiketlerinde pazarlama malzemesi olarak kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n yasaklanmas\u0131n\u0131 talep ediyoruz. Biz bu konuda g\u00f6r\u00fc\u015flerimizi zaten Bakanl\u0131k’a iletmi\u015ftik, ama bunun daha fazla dikkate al\u0131nmas\u0131 i\u00e7in imza kampanyas\u0131 ba\u015flatt\u0131k ve sesimiz \u00e7o\u011falt\u0131p g\u00fc\u00e7lendirmek, kamuoyunu da bu konuda bilgilendirmek istedik. Toplad\u0131\u011f\u0131m\u0131z imza say\u0131s\u0131 \u015fu an 50 bini a\u015fm\u0131\u015f durumda. Sa\u011fl\u0131kl\u0131, g\u00fcvenilir g\u0131da talep eden herkesi kampanyam\u0131za destek olmaya \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yoruz.<\/p>\n

\u015euradan kampanyam\u0131za imza verebilirler: Change.org\/Dogal<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

* Leyla Aslan \u00dcnl\u00fcbay’\u0131n haz\u0131rlay\u0131p sundu\u011fu Tohumdan Hasada Ekolojik Ya\u015fam program\u0131ndan yaz\u0131ya aktar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/h6>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Herhangi bir \u00fcr\u00fcn\u00fcn etiketinde \u201cdo\u011fal\u201d terimini okudu\u011fumuzda o \u00fcr\u00fcn\u00fcn m\u00fcdahale edilmemi\u015f, katk\u0131s\u0131z, sa\u011fl\u0131kl\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Ancak ne yaz\u0131k ki durum hi\u00e7 de bizim d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi de\u011fil. Do\u011fall\u0131kla ilgisi bile olmayan bir\u00e7ok \u00fcr\u00fcn “do\u011fal” etiketiyle sat\u0131labiliyor…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3168,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[49,41],"tags":[193,246],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3167"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3167"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3167\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3177,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3167\/revisions\/3177"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3168"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3167"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3167"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3167"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}