Yaz\u0131:<\/strong> Emel K\u0131z\u0131lc\u0131k | Foto\u011fraf: Spiral Jetty, Robert Smithson <\/em><\/p>\n\n\n\n Land Art (Yery\u00fcz\u00fc Sanat\u0131), do\u011fay\u0131 bir temsil nesnesi olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131p do\u011frudan bir tuval, malzeme ve mek\u00e2n olarak kullanan radikal bir \u00e7a\u011fda\u015f sanat ak\u0131m\u0131. Sanat\u0131n galerilerde bir t\u00fcketim nesnesine d\u00f6n\u00fc\u015fmesine ba\u015fkald\u0131r\u0131 olarak ortaya \u00e7\u0131kan Yery\u00fcz\u00fc Sanat\u0131<\/strong> ak\u0131m\u0131na 1960’lar\u0131n sonu ve 1970’lerde ABD ve \u0130ngiltere\u2019deki bir grup sanat\u00e7\u0131 \u00f6nc\u00fcl\u00fck etti. Amerika’da Walter De Maria, Nancy Holt ve Robert Smithson; Avrupa’da ise Richard Long, David Nash ve Andy Goldsworthy en s\u0131k an\u0131lan isimler aras\u0131nda. Yery\u00fcz\u00fc Sanat\u0131 zamanla; Latin Amerika, Do\u011fu Avrupa, \u0130skandinavya, Afrika ve Asya’daki sanat\u00e7\u0131lar\u0131n arazi ve \u00e7evre hakk\u0131nda \u00fcretti\u011fi eserlerle uluslararas\u0131 bir fenomene d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n\n\n\n Ak\u0131m\u0131n felsefesi \u00fc\u00e7 temel \u00fczerine kurulu; sanat\u0131n metala\u015fmas\u0131na engel olmak, ge\u00e7icilik ve entropi, zaman-mek\u00e2n-izleyici temas\u0131<\/strong>. Yery\u00fcz\u00fc Sanat\u0131\u2019nda \u00fcretilen eserler t\u00fcketim nesnesi de\u011fildir; ta\u015f\u0131namaz, sat\u0131lamaz ve kapal\u0131 mek\u00e2nlarda sergilenemez. Sanat eseri sat\u0131n al\u0131nan bir nesne olmaktan \u00e7\u0131k\u0131p bir “deneyim” haline gelir. Eserler r\u00fczg\u00e2r, ya\u011fmur ve zamanla yok olmaya terk edilir. Do\u011fan\u0131n kendi ak\u0131\u015f\u0131na ve y\u0131k\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na m\u00fcdahale edilmez. Eser sadece bir heykel de\u011fil, o co\u011frafyan\u0131n \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131, iklimi ve jeolojik ge\u00e7mi\u015fiyle bir b\u00fct\u00fcnd\u00fcr. Sanat\u00e7\u0131 eser ile do\u011fa aras\u0131ndaki insani izi sorgular.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n \u0130lk Yery\u00fcz\u00fc Sanat\u0131 \u00f6rneklerinde Amerika\u2019da \u00e7\u00f6l, g\u00f6l, da\u011f gibi geni\u015f ve el de\u011fmemi\u015f co\u011frafyalarda dozerler ve a\u011f\u0131r i\u015f makineleriyle devasa \u00f6l\u00e7ekli m\u00fcdahaleler yap\u0131ld\u0131. 80\u2019lerde ba\u015flayan ikinci dalga ise do\u011fa \u00fczerinde tahribat yaratmayan, ekolojik bilinci \u00f6n planda tutan, efemeral (ge\u00e7ici) uygulamalara evrildi.<\/p>\n\n\n\n Manzara ve do\u011fa deneyiminin \u00f6n plana \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 Yery\u00fcz\u00fc Sanat\u0131\u2019nda bir manzara resmi ya da do\u011faya yerle\u015ftirilmi\u015f bir heykel s\u00f6z konusu de\u011fil; Yery\u00fcz\u00fc Sanat\u0131\u2019nda alan\u0131n kendisi genellikle eserin aktif bir bile\u015feni olarak kullan\u0131l\u0131yor. Bir galeride sergilenemeyecek b\u00f6ylesi bir sanat eseri i\u00e7in belgeleme, eserin ve onu izleyebilmenin kilit unsuru. Hatta bazen bu sanat eserini belgeleyen foto\u011fraf ya da videonun kendisi bir sanat eseri olarak de\u011ferlendiriliyor.<\/p>\n\n\n\n Amerika’da ilk Yery\u00fcz\u00fc Sanat\u0131 sanat\u00e7\u0131lar\u0131, devasa arazi heykelleri olu\u015fturmak i\u00e7in Bat\u0131 \u00e7\u00f6llerinin u\u00e7suz bucaks\u0131z bo\u015f alanlar\u0131n\u0131 kulland\u0131lar<\/strong>. Bunlar\u0131n en bilineni, Smithson’\u0131n Utah’taki B\u00fcy\u00fck Tuz G\u00f6l\u00fc’ne do\u011fru yakla\u015f\u0131k 450 metre uzanan k\u0131vr\u0131ml\u0131 bir dil olu\u015fturan Spiral Jetty<\/em> (1970) eseri.<\/p>\n\n\n\n Manzaran\u0131n y\u00fczy\u0131llard\u0131r \u015fekillendirildi\u011fi \u0130ngiltere ve Avrupa’da Yery\u00fcz\u00fc Sanat\u0131, daha m\u00fctevaz\u0131 ve efemeral (ge\u00e7ici) olma e\u011filimindeydi. 1967’de Long, A Line Made By Walking<\/em> (Y\u00fcr\u00fcyerek Yap\u0131lm\u0131\u015f Bir \u00c7izgi) \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 \u00fcretti. Bir \u00e7ay\u0131rda belirledi\u011fi bir hat \u00fczerinde, \u00e7imler ezilene ve g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcl\u00fcr bir iz olu\u015fana kadar y\u00fcr\u00fcd\u00fc; ard\u0131ndan \u00e7\u0131kan sonucu foto\u011fraflad\u0131.<\/p>\n\n\n\n Bir\u00e7ok Yery\u00fcz\u00fc Sanat\u0131 eseri derin zaman<\/strong>* kavram\u0131yla ili\u015fki kuruyor: Nancy Holt’un Sun Tunnels<\/em> (G\u00fcne\u015f T\u00fcnelleri, 1973\u201376) eseri, g\u00fcnd\u00f6n\u00fcmlerinde do\u011fan ve batan g\u00fcne\u015fle ayn\u0131 hizaya geliyor. Katie Paterson’\u0131n Future Library<\/em> (Gelecek K\u00fct\u00fcphanesi) projesi ise Norve\u00e7’teki bir orman. 2014 ile 2114 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda her y\u0131l pop\u00fcler bir yazar\u0131n \u00f6zg\u00fcn bir eserini toplamay\u0131 hedefleyen kamuya a\u00e7\u0131k bir sanat \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 olan projede eserler, 2114 y\u0131l\u0131na kadar okunmadan ve yay\u0131mlanmadan kalacak. Projenin ba\u015flang\u0131c\u0131nda Nordmarka orman\u0131na proje i\u00e7in \u00f6zel olarak bin a\u011fa\u00e7 dikildi; pop\u00fcler yazarlar\u0131n \u00f6zg\u00fcn eserlerini i\u00e7eren y\u00fcz el yazmas\u0131, bu a\u011fa\u00e7lardan elde edilen ka\u011f\u0131tlar kullan\u0131larak s\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131da bas\u0131lacak antolojilerde yer alacak ve 2114 y\u0131l\u0131nda kamuoyuna a\u00e7\u0131k hale gelecek. The Guardian<\/em> bu projeyi “d\u00fcnyan\u0131n en gizli k\u00fct\u00fcphanesi” olarak nitelendiriyor.<\/p>\n\n\n\n Ak\u0131m\u0131n ba\u015f\u0131ndan beri \u00e7evresel kayg\u0131lar Yery\u00fcz\u00fc Sanat\u0131 i\u00e7in \u00f6nemli bir konu<\/strong> olageldi. 1977’de Nash, Snowdonia’da daire \u015feklinde di\u015fbudak a\u011fa\u00e7lar\u0131 dikti ve gelece\u011fe olan inanc\u0131n bir sembol\u00fc olarak Ash Dome<\/em>\u2019u olu\u015fturmak i\u00e7in sonraki 50 y\u0131l boyunca onlara g\u00f6z\u00fc gibi bakt\u0131. 2018’de Olafur Eliasson, Gr\u00f6nland’dan getirdi\u011fi 12 devasa buz k\u00fctlesini Tate Modern’in d\u0131\u015f\u0131ndaki Thames Nehri k\u0131y\u0131s\u0131na yerle\u015ftirdi. Ice Watch<\/em>, “buzda\u011flar\u0131” ile do\u011frudan bir temas sunarken, eriyen buzlar ayn\u0131 zamanda devam eden iklim krizine dikkat \u00e7ekti.<\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye\u2019de<\/strong> ABD ve Avrupa\u2019daki gibi b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli bir ak\u0131m olmasa da Yery\u00fcz\u00fc Sanat\u0131 yapan, do\u011fa-mek\u00e2n ili\u015fkisini ve ge\u00e7ici m\u00fcdahaleleri oda\u011f\u0131na alan sanat\u00e7\u0131lar var<\/strong>. T\u00fcrkiye\u2019de arazi sanat\u0131 ve eko-sanat deyince ilk akla gelen isimlerden biri heykelt\u0131ra\u015f Varol Topa\u00e7. Topa\u00e7, do\u011fadan toplad\u0131\u011f\u0131 tohum, kozalak, dal gibi ge\u00e7ici malzemelerle a\u00e7\u0131k alanda organik formlar \u00fcretiyor.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n Mehmet Ali Uysal, mek\u00e2n ve araziyle kurdu\u011fu fiziksel ill\u00fczyonlarla tan\u0131nan bir sanat\u00e7\u0131. Araziye yerle\u015ftirdi\u011fi ve \u00e7imenli\u011fi bir deri gibi kavrayan dev mandal heykeli (Ten<\/em>) en bilinen i\u015flerinden biri. Bu i\u015finde topra\u011f\u0131 bir tuval gibi kullan\u0131yor. Kamusal alan ve mek\u00e2n odakl\u0131 m\u00fcdahaleleriyle tan\u0131nan Ay\u015fe Erkmen su, do\u011fa, \u015fehir mimarisi ve co\u011frafi unsurlar\u0131 do\u011frudan sanat \u00fcretimine dahil ediyor. Eserlerinde insan-do\u011fa uyumunu ve tahribat\u0131n\u0131 sorgulayan Alper Ayd\u0131n, do\u011fay\u0131 merkezine alan geni\u015f \u00f6l\u00e7ekli arazi m\u00fcdahaleleri, heykelleri ve performanslar\u0131yla \u00f6ne \u00e7\u0131kan gen\u00e7 nesil Yery\u00fcz\u00fc Sanat\u0131 \/ Eko-Sanat temsilcilerinden biri. Cengiz Tekin, do\u011fal co\u011frafya ve co\u011frafi s\u0131n\u0131rlar \u00fczerine yapt\u0131\u011f\u0131 minimalist arazi performanslar\u0131 ve video kay\u0131tlar\u0131yla tan\u0131n\u0131yor. <\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye\u2019de do\u011fa i\u00e7inde kolektif arazi sanat\u0131 ve do\u011fayla uyumlu \u00fcretimler yapan bir de olu\u015fum var: Patika Sanat Grubu<\/strong>. Varol Topa\u00e7 taraf\u0131ndan kurulan 2015 y\u0131l\u0131nda kurulan Patika Sanat Grubu\u2019nda Oktay De\u011firmenci, Aysun \u00d6z (Oran), Sema Okan, Tu\u011f\u00e7e Ayt\u00fcrk ve Buse Mutan gibi farkl\u0131 disiplinlerden sanat\u00e7\u0131lar\u0131n yer al\u0131yor. Do\u011fa sanat\u0131 alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren grup yurt i\u00e7i ve yurt d\u0131\u015f\u0131nda \u00e7e\u015fitli sempozyum ve \u00e7al\u0131\u015ftaylarda \u00fclkemizi temsil ediyor. <\/p>\n\n\n\n Yery\u00fcz\u00fc sanat\u0131, bizi manzara ve do\u011fayla olan ili\u015fkimizi sorgulamaya zorluyor. Sadece bu nedenle bile, iklim krizinin g\u00f6lgesinde ve olas\u0131l\u0131kla Ge\u00e7 Antroposen \u00c7a\u011f\u0131 olarak adland\u0131r\u0131lacak bu d\u00f6nemde Yery\u00fcz\u00fc Sanat\u0131 hayati bir \u00f6nem ta\u015f\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n * Derin zaman (deep time), insan deneyiminin \u00f6l\u00e7e\u011finin \u00e7ok \u00f6tesinde, milyarlarca y\u0131l\u0131 kapsayan jeolojik zaman kavram\u0131n\u0131 ifade eder.<\/em><\/p>\n\n\n\n Kaynaklar:<\/p>\n\n\n\n https:\/\/theartssociety.org\/arts-news-features\/10-amazing-facts-about-land-art<\/a><\/p>\n\n\n\n https:\/\/www.mataramasu.co\/blogs\/blog\/eko-sanat-doganin-sanat-ile-disavurumu<\/a><\/p>\n\n\n\n https:\/\/onedio.com\/haber\/ic-titreten-gorunusuyle-doga-ve-insanin-harmonisini-yansitan-muhtesem-akim-land-art-arazi-sanati-908859<\/a><\/p>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/E-bulten_LandArt-2.png\")
<\/a><\/a><\/a>