{"id":299181,"date":"2025-05-19T12:56:24","date_gmt":"2025-05-19T09:56:24","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/?p=299181"},"modified":"2025-05-19T12:57:44","modified_gmt":"2025-05-19T09:57:44","slug":"iklim-degisikligi-yalnizca-fiziksel-bir-sorun-degil-ayni-zamanda-bir-adalet-krizi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/iklim-degisikligi-yalnizca-fiziksel-bir-sorun-degil-ayni-zamanda-bir-adalet-krizi\/","title":{"rendered":"\u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi yaln\u0131zca fiziksel bir sorun de\u011fil ayn\u0131 zamanda bir adalet krizi"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>\u0130klim krizinin etkileri sadece s\u0131cak hava dalgalar\u0131 ve sellerle s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fil. Ya\u015fam hakk\u0131ndan toplumsal e\u015fitsizliklere, altyap\u0131 eksikliklerinden s\u00f6m\u00fcrgecilik miras\u0131na kadar uzanan \u00e7ok katmanl\u0131 bir adalet krizine i\u015faret ediyor. \u0130klim bilimci Friederike Otto\u2019nun yaz\u0131s\u0131, krizin yaln\u0131zca fiziksel de\u011fil, yap\u0131sal ve politik bir mesele oldu\u011funu \u00e7arp\u0131c\u0131 \u00f6rneklerle g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne seriyor.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><em>Haber: Friederike Otto &#8211; <a href=\"https:\/\/www.theguardian.com\/environment\/2025\/apr\/18\/climate-change-is-not-just-a-problem-of-physics-but-a-crisis-of-justice\">The Guardian<\/a><\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Kapak Foto\u011fraf\u0131: Alamy<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u00c7eviri: Sinem Ak\u015fen (Bu\u011fday Derne\u011fi G\u00f6n\u00fcll\u00fc \u0130leti\u015fim Ekibi)<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Bir iklim bilimci olarak, ekibimle birlikte ekstrem hava olaylar\u0131n\u0131 analiz ediyor, insan kaynakl\u0131 iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin bu olaylar\u0131n s\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u015fiddetini ve s\u00fcresini etkileyip etkilemedi\u011fini ve etkilediyse ne \u00f6l\u00e7\u00fcde etkiledi\u011fini ara\u015ft\u0131r\u0131yoruz.<\/p>\n\n\n\n<p>Ara\u015ft\u0131rmama ilk ba\u015flad\u0131\u011f\u0131mda, pek \u00e7ok bilim insan\u0131 bu sorular\u0131n yan\u0131tlanamayaca\u011f\u0131n\u0131 iddia ediyordu. Bunun baz\u0131 teknik nedenleri vard\u0131: Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, uzun s\u00fcre boyunca iklimle ilgili t\u00fcm s\u00fcre\u00e7leri yeterince ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir \u015fekilde haritaland\u0131rabilecek bir hava modeline sahip de\u011fildi. Ayr\u0131ca, ara\u015ft\u0131rman\u0131n do\u011fas\u0131yla ilgili ba\u015fka nedenler de bulunuyordu.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eimdi M\u00fcnih, Roma veya Londra\u2019da \u015fiddetli bir sel ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve G\u00fcney Afrika k\u0131y\u0131s\u0131ndaki Durban\u2019\u0131n gecekondu mahallelerini \u015fiddetli bir ya\u011f\u0131\u015f\u0131n vurdu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Bu farkl\u0131 yerlerde ya\u015fayan insanlar\u0131n ekstrem hava olaylar\u0131n\u0131 nas\u0131l deneyimledi\u011fi, yerel ekonomik ve sosyal ko\u015fullara ve en temelde siyasi duruma ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Benim yapt\u0131\u011f\u0131m gibi hava olaylar\u0131n\u0131 ve iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin bu olaylardaki rol\u00fcn\u00fc ara\u015ft\u0131rmak her zaman siyasidir, bu da meseleyi pek \u00e7ok bilim insan\u0131 i\u00e7in rahats\u0131z edici hale getiriyor. Hem teknik hem de siyasi engellerin a\u015f\u0131labilece\u011fini g\u00f6stermenin \u00f6nemli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Birincisi iklim modellerimiz her ge\u00e7en g\u00fcn daha da geli\u015fiyor, ikincisi ise ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n ger\u00e7ek d\u00fcnyadan kopuk bir \u015fekilde y\u00fcr\u00fct\u00fclemeyece\u011fini giderek daha iyi anl\u0131yoruz.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:10px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><a href=\"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/DHHaber.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"614\" src=\"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/DHHaber-1024x614.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-299182\" srcset=\"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/DHHaber-1024x614.png 1024w, https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/DHHaber-300x180.png 300w, https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/DHHaber-768x460.png 768w, https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/DHHaber-1536x921.png 1536w, https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/DHHaber.png 1900w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/a><figcaption class=\"wp-element-caption\">2020&#8217;de Amazon ya\u011fmur ormanlar\u0131nda yanan bir alan. Foto\u011fraf: Carl de Souza\/AFP\/Getty Images<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<div style=\"height:25px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p>\u00d6rne\u011fin, bir kurakl\u0131\u011f\u0131n nerede ve kimler i\u00e7in ne b\u00fcy\u00fckl\u00fckte bir risk ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 tam olarak anlayabilmek i\u00e7in \u00e7ok fazla bilgiye ihtiyac\u0131m\u0131z var. Bu noktada \u00fc\u00e7 ana fakt\u00f6r devreye giriyor: do\u011fal tehlikenin kendisi, bu tehlikeye olan maruziyetimiz ve bu tehlike kar\u015f\u0131s\u0131ndaki k\u0131r\u0131lganl\u0131\u011f\u0131m\u0131z.<br>Bat\u0131 Afrika\u2019daki bir\u00e7ok b\u00f6lge 2022&#8217;deki ya\u011fmur sezonunda \u015fiddetli sellerden b\u00fcy\u00fck zarar g\u00f6rd\u00fc. Bu sellerin bir nedeni de normalin \u00fczerinde ger\u00e7ekle\u015fen ya\u011f\u0131\u015flard\u0131. Ekibimle yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z ara\u015ft\u0131rmalara g\u00f6re, insan kaynakl\u0131 iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi olmasayd\u0131 ya\u011f\u0131\u015flar bu kadar yo\u011fun olmayabilirdi. Her ne kadar \u201cdo\u011fal tehlike\u201d olarak kabul ediliyor olsa da insan etkisiyle ciddi anlamda yo\u011funla\u015fan ya\u011f\u0131\u015flar art\u0131k do\u011fal olmaktan \u00e7ok uzak.<br>Ba\u015fta Nijerya olmak \u00fczere b\u00f6lgede ya\u015fanan seller b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde, kom\u015fu \u00fclke Kamerun\u2019daki bir barajdan su sal\u0131nmas\u0131 sonucu meydana geldi. Sal\u0131nan sular, 30 milyondan fazla insan\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131, yo\u011fun n\u00fcfuslu Nijer deltas\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc sular alt\u0131nda b\u0131rakt\u0131. Seller hem insanlar hem de yerel ekosistemler ile binalar, k\u00f6pr\u00fcler, yollar ve su \u015febekeleri gibi altyap\u0131lar i\u00e7in y\u00fcksek risk ta\u015f\u0131yor.<br>B\u00f6lge, hava olaylar\u0131na ve do\u011fal tehlikelere di\u011fer yerlerden \u00e7ok daha a\u00e7\u0131k durumda. Deltan\u0131n Nijerya taraf\u0131nda suyu tutmas\u0131 i\u00e7in bir baraj in\u015fa edilmesi planlanm\u0131\u015ft\u0131 ancak bu baraj hi\u00e7bir zaman yap\u0131lmad\u0131. Altyap\u0131n\u0131n yetersizli\u011fi ve y\u00fcksek yoksulluk oranlar\u0131yla birle\u015fti\u011finde, bu durum b\u00f6lgedeki insanlar\u0131n di\u011fer b\u00f6lgelere k\u0131yasla \u00e7ok daha k\u0131r\u0131lgan hale gelmesine ve tehlikelerden \u00e7ok daha a\u011f\u0131r \u015fekilde etkilenmesine yol a\u00e7t\u0131.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:10px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><a href=\"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/Haber2.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"683\" src=\"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/Haber2-1024x683.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-299183\" srcset=\"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/Haber2-1024x683.png 1024w, https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/Haber2-300x200.png 300w, https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/Haber2-768x512.png 768w, https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/Haber2-1536x1024.png 1536w, https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/Haber2.png 1900w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/a><figcaption class=\"wp-element-caption\">Nijerya&#8217;n\u0131n kuzeydo\u011fusundaki Imburu toplulu\u011fu Eyl\u00fcl 2022&#8217;de neredeyse tamamen sular alt\u0131nda kald\u0131. Foto\u011fraf: Radeno Haniel\/AFP\/Getty Images<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<div style=\"height:25px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p><strong>Peki, hava olaylar\u0131 nas\u0131l felakete d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi etkilerinin, konuma ve hava olay\u0131 t\u00fcr\u00fcne g\u00f6re nas\u0131l de\u011fi\u015fti\u011fini tam olarak s\u00f6yleyemesek de kesin olarak bildi\u011fimiz bir \u015fey var: tehlike alt\u0131nda bulunan ki\u015fi say\u0131s\u0131 ve bu ki\u015filerin k\u0131r\u0131lganl\u0131\u011f\u0131 artt\u0131k\u00e7a risk art\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>Son y\u0131llarda riskin farkl\u0131 y\u00f6nleri hakk\u0131nda \u00e7ok daha fazla bilgi edindik. \u00d6rne\u011fin, iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin s\u0131cak hava dalgalar\u0131n\u0131 di\u011fer hava olaylar\u0131na k\u0131yasla \u00e7ok daha fazla etkiledi\u011fi art\u0131k kesin olarak biliniyor. Ekibimle birlikte ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fimiz her \u00e7al\u0131\u015fmada, bu de\u011fi\u015fimlerin d\u00fcnya n\u00fcfusunun k\u00fc\u00e7\u00fck bir kesimi i\u00e7in ger\u00e7ekte ne anlama geldi\u011fi sorusuna yan\u0131t ar\u0131yoruz. Uzmanlar aras\u0131nda \u201cili\u015fkilendirme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131\u201d olarak bilinen bu ara\u015ft\u0131rmalarda yaln\u0131zca ge\u00e7mi\u015f ve mevcut hava verilerini de\u011fil, n\u00fcfus yo\u011funlu\u011funu, sosyoekonomik yap\u0131lar\u0131 ve olayla ilgili bulabildi\u011fimiz di\u011fer t\u00fcm bilgileri analiz ediyor, b\u00f6ylece olay\u0131 ve bu olaydan kimlerin etkilendi\u011fini en do\u011fru \u015fekilde ortaya koymaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011finin bu olayda bir rol\u00fc olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ancak t\u00fcm bu ad\u0131mlar\u0131 tamamlad\u0131ktan sonra sorguluyoruz. Bu noktada, arazi kullan\u0131m\u0131, volkanik faaliyetler, hava ko\u015fullar\u0131ndaki do\u011fal de\u011fi\u015fkenlik, sera gaz\u0131 seviyeleri, di\u011fer kirleticiler ve daha bir\u00e7ok fakt\u00f6r\u00fc hesaba katan \u00e7e\u015fitli veri setlerinden faydalan\u0131yoruz.<\/p>\n\n\n\n<p>Genel olarak anlatmak gerekirse iklim modellerimizi kullanarak insan kaynakl\u0131 iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin oldu\u011fu ve olmad\u0131\u011f\u0131 iki farkl\u0131 d\u00fcnya sim\u00fcle ediyoruz. Ard\u0131ndan, \u00e7e\u015fitli istatistiksel y\u00f6ntemlerden faydalanarak belirli b\u00f6lgelerde s\u0131cak hava dalgalar\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fclme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u015fiddetini hem insan kaynakl\u0131 k\u00fcresel \u0131s\u0131nman\u0131n oldu\u011fu hem de olmad\u0131\u011f\u0131 senaryolara g\u00f6re hesapl\u0131yoruz.<\/p>\n\n\n\n<p>Hava olaylar\u0131n\u0131n felakete d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcp d\u00f6n\u00fc\u015fmeyece\u011fini belirleyen \u015fey insanlar\u0131n k\u0131r\u0131lganl\u0131\u011f\u0131 ve maruziyeti. Ekstrem olaylar\u0131n etkileri her zaman ba\u011flama g\u00f6re de\u011fi\u015fiklik g\u00f6steriyor, kimlerin kendilerini hava olaylar\u0131ndan nas\u0131l koruyabildi\u011fi her zaman belirleyici bir fakt\u00f6r oluyor. \u0130\u015fte bu y\u00fczden \u201cdo\u011fal felaket\u201d ifadesi tamamen yanl\u0131\u015f bir kullan\u0131m.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6rne\u011fin, 2021\u2019de yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir \u00e7al\u0131\u015fma G\u00fcney Madagaskar\u2019daki kurakl\u0131kla ba\u011flant\u0131l\u0131 g\u0131da g\u00fcvensizli\u011finin temel nedeninin insan kaynakl\u0131 iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi de\u011fil, yoksulluk, sosyal yap\u0131lar\u0131n eksikli\u011fi ve ya\u011f\u0131\u015flara a\u015f\u0131r\u0131 ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k oldu\u011funu g\u00f6sterdi. Ancak uluslararas\u0131 bas\u0131n t\u0131pk\u0131 Nijerya\u2019daki sellerde oldu\u011fu gibi burada da yaln\u0131zca hava ve iklime odakland\u0131. Uzun y\u0131llard\u0131r tamamlanamayan yerel altyap\u0131n\u0131n bu y\u0131k\u0131c\u0131 kurakl\u0131kta belirleyici bir rol oynad\u0131\u011f\u0131na ise neredeyse hi\u00e7 de\u011finilmedi.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:10px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><a href=\"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/Haber3.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"683\" src=\"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/Haber3-1024x683.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-299184\" srcset=\"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/Haber3-1024x683.png 1024w, https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/Haber3-300x200.png 300w, https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/Haber3-768x512.png 768w, https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/Haber3-1536x1024.png 1536w, https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/Haber3.png 1900w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/a><figcaption class=\"wp-element-caption\">2021\u2019deki kurakl\u0131ktan sonra orta ve \u015fiddetli yetersiz beslenme vakalar\u0131n\u0131 tedavi etmek i\u00e7in Madagaskar&#8217;\u0131n Befeno b\u00f6lgesinde kurulan S\u0131n\u0131r Tan\u0131mayan Doktorlar (MSF) mobil klini\u011fine giden insanlar. Foto\u011fraf: RIJASOLO\/AFP\/Getty Images<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<div style=\"height:25px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p>Ekstrem olaylar\u0131n nas\u0131l haberle\u015ftirildi\u011fi ve medyan\u0131n oda\u011f\u0131n\u0131 nereye y\u00f6neltti\u011fi yaln\u0131zca al\u0131nabilecek \u00f6nlemleri etkilemekle kalm\u0131yor, ileride at\u0131lmas\u0131 gereken ad\u0131mlar\u0131n sorumlulu\u011funu kime y\u00fckledi\u011fimizi de belirliyor. Ekstrem hava olaylar\u0131n\u0131 yaln\u0131zca iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi hakk\u0131nda bir \u015feyler anlatan m\u00fcnferit anlar gibi tan\u0131mlamak bu olaylar\u0131n etkileri \u00fczerinde en az iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi kadar \u00f6nemli etkisi olan di\u011fer fakt\u00f6rleri g\u00f6r\u00fcnmez k\u0131l\u0131yor ve dikkati yerel kararlar\u0131n ve planlamalar\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131ndan uzakla\u015ft\u0131rarak siyaset\u00e7iler i\u00e7in elveri\u015fli bir tart\u0131\u015fma zemini sunuyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Madagaskar ve Nijerya\u2019daki altyap\u0131 yetersizli\u011finin ve eksikli\u011finin iki temel nedeni var. Bunlardan ilki Avrupa s\u00f6m\u00fcrge y\u00f6netimi alt\u0131nda yerel sosyal yap\u0131lar\u0131n uzun s\u00fcreli tahribi, ikincisiyse toplumda cinsiyet, ekonomik durum ve etnisite gibi alanlarda g\u00f6r\u00fclen ciddi e\u015fitsizlik. \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011finin ya\u015fam\u0131 tehdit eden bir soruna d\u00f6n\u00fc\u015fmesinin arkas\u0131nda da bu gibi fakt\u00f6rler yat\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>Ekstrem hava olaylar\u0131 bana iklim krizinin b\u00fcy\u00fck oranda e\u015fitsizliklerden ve h\u00e2l\u00e2 sorgulanmayan ataerkil ve s\u00f6m\u00fcrgeci yap\u0131lar\u0131n egemenli\u011finden kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bunun da iklim koruma \u00e7abalar\u0131n\u0131 ciddi \u015fekilde engelledi\u011fini g\u00f6sterdi. \u015eiddetli ya\u011f\u0131\u015flar ve topraklar\u0131n kurakla\u015fmas\u0131 gibi fiziksel de\u011fi\u015fikliklerin ise yaln\u0131zca dolayl\u0131 etkileri bulunuyor. K\u0131sacas\u0131,<strong> iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi k\u00fcresel e\u015fitsizlik ve adaletsizlik krizinin bir nedeni de\u011fil, bir sonucu.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Hava olaylar\u0131yla ilgili felaketler k\u00f6t\u00fc \u015fans ya da kader de\u011fil b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde bir e\u015fitsizlik ve adaletsizlik meselesi. Bu durum yerel d\u00fczeyde de g\u00f6r\u00fclebiliyor. \u00d6rne\u011fin, ataerkil yap\u0131lar geleneksel toplumlarda ya\u015fayan hamile kad\u0131nlar\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 s\u0131caklarda d\u0131\u015far\u0131da \u00e7al\u0131\u015fmak zorunda kalmas\u0131nda \u0131srarc\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc ki\u015fisel t\u00fcketim i\u00e7in tarlada \u00e7al\u0131\u015fmak \u201ckad\u0131n i\u015fi\u201d olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Benzer \u015fekilde, finansal yard\u0131mlar evin erke\u011fine veriliyor ve sofraya yemek koymaktan sorumlu olan ki\u015filere asla ula\u015fm\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>Ancak adaletsizlik k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte de a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. \u0130klim bilimi alan\u0131, \u00e7o\u011funlu\u011fu do\u011fa bilimleri k\u00f6kenli beyaz erkekler taraf\u0131ndan domine ediliyor ve \u00e7al\u0131\u015fmalar iklimin fiziksel y\u00f6nlerine odaklanarak di\u011fer bir\u00e7ok fakt\u00f6r\u00fc g\u00f6z ard\u0131 ediyor. Bu nedenle, d\u00f6n\u00fc\u015fen iklim ko\u015fullar\u0131nda sosyal ve fiziksel de\u011fi\u015fimler aras\u0131ndaki k\u00fcresel etkile\u015fimleri ele alan \u00e7al\u0131\u015fma say\u0131s\u0131 olduk\u00e7a az.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u00fcresel iklim politikas\u0131nda, bilimsel temellere dayanan, kay\u0131p ve zarar konular\u0131nda bize yol g\u00f6sterecek g\u00fcvenilir ara\u015ft\u0131rma bulgular\u0131n\u0131n olmamas\u0131 hi\u00e7 de \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fil. Bu durum, kuzey k\u00fcredeki \u00fclkelerin g\u00fcney k\u00fcredeki \u00fclkeler \u00fczerinde y\u00fczy\u0131llarca s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc s\u00f6m\u00fcrgeci uygulamalar\u0131n bug\u00fcn h\u00e2l\u00e2 ya\u015fama, d\u00fc\u015f\u00fcnme ve davran\u0131\u015f bi\u00e7imimizi nas\u0131l etkiledi\u011fini g\u00f6rmemizi daha da zorla\u015ft\u0131r\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011finin, insan onuruna ve temel insan haklar\u0131na zarar veren bir sorun h\u00e2line gelmesi art\u0131k yeni bir haber de\u011fil. Asl\u0131nda uluslararas\u0131 d\u00fczeyde bu konuyu tart\u0131\u015f\u0131yor olmam\u0131z\u0131n temel nedeni de bu.<\/p>\n\n\n\n<p>Birle\u015fmi\u015f Milletler iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi konferanslar\u0131nda konu hi\u00e7bir zaman kutup ay\u0131lar\u0131 ya da insan t\u00fcr\u00fcn\u00fcn yok olu\u015fu olmad\u0131. Her zaman insan hayat\u0131, say\u0131s\u0131z ge\u00e7im kayna\u011f\u0131 ve ekonomik meseleler tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131. Bunu, \u0131s\u0131nmay\u0131 sanayi devrimi \u00f6ncesi seviyelerin 2 \u00b0C fazlas\u0131yla s\u0131n\u0131rland\u0131rma hedefi etraf\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclen tart\u0131\u015fmalardan da anlayabiliyoruz.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu, ekonomik maliyet ve k\u00e2r odakl\u0131 ancak her \u015feyden \u00f6nce bilimi tamamen g\u00f6z ard\u0131 eden siyasi bir hedef. Bug\u00fcne kadar hi\u00e7bir bilimsel de\u011ferlendirme belirli bir hedefi savunmam\u0131\u015f ya da \u00f6nermemi\u015ftir \u00e7\u00fcnk\u00fc b\u00f6yle hedefler belirlemek etik bir meseledir. Bu durumu basit bir siyasi soruyla da ifade edebiliriz: <strong>Kuzey k\u00fcredeki \u00fclkelerde nispeten ucuz fosil yak\u0131tlar\u0131n k\u0131sa vadeli kullan\u0131m\u0131 u\u011fruna daha ka\u00e7 insan hayat\u0131n\u0131, daha ka\u00e7 mercan resifini, daha ka\u00e7 b\u00f6cek t\u00fcr\u00fcn\u00fc kaybetmeyi g\u00f6ze alaca\u011f\u0131z?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Kuzey Amerika ve Bat\u0131 Afrika\u2019daki s\u0131cak hava dalgalar\u0131, G\u00fcney Afrika ve Madagaskar\u2019daki kurakl\u0131k, Avustralya ve Brezilya\u2019daki orman yang\u0131nlar\u0131, Almanya ve Pakistan\u2019daki seller&#8230; Temelde \u00e7ok farkl\u0131 olan bu olaylar\u0131n her biri, farkl\u0131 sorunlarla m\u00fccadele eden toplumlar\u0131 etkiliyor ve iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin rol\u00fcn\u00fc farkl\u0131 \u015fekillerde ortaya koyuyor.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:10px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><a href=\"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/Haber4.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"683\" src=\"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/Haber4-1024x683.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-299185\" srcset=\"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/Haber4-1024x683.png 1024w, https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/Haber4-300x200.png 300w, https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/Haber4-768x512.png 768w, https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/Haber4-1536x1024.png 1536w, https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/Haber4.png 1900w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/a><figcaption class=\"wp-element-caption\">26 Aral\u0131k 2023\u2019te Almanya\u2019n\u0131n bat\u0131s\u0131ndaki Essen kentinde sel sular\u0131yla \u00e7evrili bir y\u00fczme havuzu. Foto\u011fraf: Ina Fassbender\/AFP\/Getty Images<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<div style=\"height:25px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p>Ancak her seferinde, gerekli yard\u0131m\u0131 ve bilgiyi kolayca alamayan yoksul kesimin hayat\u0131n\u0131 kaybetti\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. Oysa nerede bulunursa bulunsun kimsenin b\u00f6yle bir \u015fey ya\u015famamas\u0131 gerekiyordu.<\/p>\n\n\n\n<p>Bana kal\u0131rsa, \u0131srarc\u0131 bir sosyal anlat\u0131 y\u00fcz\u00fcnden s\u00fcrekli ayn\u0131 \u015feyleri ya\u015f\u0131yoruz. Bu anlat\u0131n\u0131n temelinde ise bug\u00fcn refah dedi\u011fimiz \u015feyi s\u00fcrd\u00fcrebilmek i\u00e7in fosil yak\u0131tlar\u0131 yakman\u0131n zorunlu oldu\u011fu ve h\u0131z limiti gibi k\u0131s\u0131tlamalar getirildi\u011finde \u201c\u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u201d m\u00fcmk\u00fcn olamayaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesi yat\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>Modern toplumu 300 y\u0131l \u00f6ncesinin toplumlar\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, temiz i\u00e7me suyuna eri\u015fim gibi son y\u00fczy\u0131llardaki bir\u00e7ok ba\u015far\u0131m\u0131z\u0131 \u015f\u00fcphesiz fosil yak\u0131tlardan elde edilen enerjiyle ili\u015fkilendiririz. Tarih boyunca k\u00f6m\u00fcr, petrol ve gaz\u0131 demokrasi ve bat\u0131l\u0131 de\u011ferlerle ba\u011fda\u015ft\u0131rd\u0131k, k\u00f6m\u00fcr kullan\u0131m\u0131 ile refah devleti aras\u0131nda birbirini etkileyen bir nedensel ili\u015fki kurduk. Ancak bu ili\u015fki do\u011fru olsa bile, ters y\u00f6nde bir \u00e7\u0131kar\u0131m yapman\u0131n, yani biri yok olursa di\u011ferinin de yok olaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesinin hem \u00f6l\u00fcmc\u00fcl hem de yanl\u0131\u015f oldu\u011funu belirtmeyi hep ihmal ettik.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00fcney k\u00fcredeki \u00fclkelerin ekonomilerini b\u00fcy\u00fctebilmeleri i\u00e7in ba\u015flang\u0131\u00e7ta \u00e7ok y\u00fcksek sera gaz\u0131 sal\u0131n\u0131m\u0131na izin verilmesi gerekti\u011fi konusunda kuzey ve g\u00fcney k\u00fcre \u00fclkeleri hemfikir. Ancak bu yakla\u015f\u0131m, d\u00fcnyan\u0131n kuzeyinde (ve ba\u015fka yerlerde) az say\u0131daki zenginin ya\u015fam tarz\u0131n\u0131n bedelini, metal madenlerinde \u00e7al\u0131\u015fan i\u015f\u00e7iler ya da \u00f6zel ara\u00e7 kullan\u0131m\u0131 nedeniyle daha yo\u011fun hava kirlili\u011fine maruz kalan \u015fehir sakinleri gibi yoksullar\u0131n \u00f6dedi\u011fi ger\u00e7e\u011fini tamamen g\u00f6z ard\u0131 ediyor. Peki, kuzey k\u00fcrede olanlar\u0131n do\u011fal olarak daha iyi oldu\u011funu ve t\u00fcm d\u00fcnyaya dayat\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini kim s\u00f6yl\u00fcyor?<\/p>\n\n\n\n<p>Avrupa koloniler kurmam\u0131\u015f olsayd\u0131 ancak insanlar fosil enerji kaynaklar\u0131n\u0131 kullanmaya devam etseydi yine iklim de\u011fi\u015fikli\u011fiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya olurduk. Ancak bat\u0131n\u0131n s\u00fcregelen s\u00f6m\u00fcrgeci d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc olmasayd\u0131 her \u015fey \u00e7ok farkl\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc. \u00d6zetle kolonyal-fosil kaynakl\u0131 iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin bir iklim krizi de\u011fil adalet krizi oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011finin \u00e7\u00f6ken bir iklimle ya da di\u011fer fiziksel ko\u015fullarla olan ili\u015fkisi sand\u0131\u011f\u0131m\u0131zdan \u00e7ok daha az, sonu\u00e7lar\u0131 ise itiraf etmek istemedi\u011fimiz kadar geni\u015f kapsaml\u0131. Bu durum, \u015fu anda ara\u015ft\u0131rma yaparken ve iklim de\u011fi\u015fikli\u011fiyle m\u00fccadele ederken kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z yakla\u015f\u0131m\u0131n, yani onu fiziksel bir problem olarak ele alman\u0131n son derece yetersiz oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6steriyor. Enerji elde etme y\u00f6ntemimizi d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmemiz \u015fart. Ancak her \u015feyden \u00f6nce, toplumsal ya\u015fama kat\u0131l\u0131m ile siyasi ve ekonomik g\u00fcc\u00fcn kullan\u0131m\u0131n\u0131, yani kararlar\u0131 kimin nas\u0131l ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmemiz gerekiyor.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130klim krizinin etkileri sadece s\u0131cak hava dalgalar\u0131 ve sellerle s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fil. Ya\u015fam hakk\u0131ndan toplumsal e\u015fitsizliklere, altyap\u0131 eksikliklerinden s\u00f6m\u00fcrgecilik miras\u0131na kadar uzanan \u00e7ok katmanl\u0131 bir adalet krizine i\u015faret ediyor. \u0130klim bilimci Friederike Otto\u2019nun yaz\u0131s\u0131, krizin yaln\u0131zca&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":299188,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[804,1461,18,716,30],"tags":[1498,1499,1500,1454,121,331],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/299181"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=299181"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/299181\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":299189,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/299181\/revisions\/299189"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/299188"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=299181"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=299181"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=299181"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}