{"id":298368,"date":"2024-08-01T12:03:49","date_gmt":"2024-08-01T09:03:49","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/?p=298368"},"modified":"2024-08-01T12:03:50","modified_gmt":"2024-08-01T09:03:50","slug":"fosil-yakit-piyasasi-parayla-durdurulabilir-mi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/fosil-yakit-piyasasi-parayla-durdurulabilir-mi\/","title":{"rendered":"Fosil yak\u0131t piyasas\u0131 parayla durdurulabilir mi?"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Baz\u0131 \u00fclkeler tek tarafl\u0131 olarak fosil yak\u0131tlar\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131ndan vazge\u00e7me karar\u0131 ald\u0131. Peki, fosil yak\u0131t rezervlerini yerin alt\u0131nda tutmak i\u00e7in rezerv sahiplerine \u00f6deme yapmak do\u011fru bir yol mu?&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Paris Anla\u015fmas\u0131&#8217;n\u0131n hedeflerini canl\u0131 tutmak i\u00e7in fosil yak\u0131tlar\u0131n h\u0131zl\u0131 ve y\u00f6netilebilir bir \u015fekilde kullan\u0131mdan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 \u015fart. Yeni fosil yak\u0131t \u00fcretimine y\u00f6nelik yat\u0131r\u0131mlar\u0131n derhal durdurulmas\u0131, mevcut fosil yak\u0131t altyap\u0131lar\u0131n\u0131n erken emekliye ayr\u0131lmas\u0131 ve b\u00fcy\u00fck hidrokarbon rezervlerinin terk edilmesi gerekiyor.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Kosta Rika, Fransa ve \u0130rlanda gibi baz\u0131 \u00fclkeler tek tarafl\u0131 olarak fosil yak\u0131tlar\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131ndan vazge\u00e7me karar\u0131 ald\u0131. Ancak, rezervleri toprakta tutmaya y\u00f6nelik b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli ve k\u00fcresel olarak koordine edilmi\u015f \u00e7abalar\u0131n k\u00fcresel piyasalar\u0131 ve d\u00f6ng\u00fcleri, jeopolitik uyum \u00e7abalar\u0131n\u0131\u0131, ticaret ak\u0131\u015flar\u0131n\u0131 ve b\u00f6lgesel ve ulusal ekonomileri nas\u0131l etkileyece\u011fi bilinmiyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Yerel ortamlarda, fosil yak\u0131t \u00fcretimi ve ihracat\u0131ndan kaynaklanan devlet gelirleri ve madencili\u011fe ba\u011f\u0131ml\u0131 ekonomilerde istihdam kay\u0131plar\u0131 olmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz. Bu ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz aksakl\u0131klar\u0131 azaltmak i\u00e7in, fosil yak\u0131t rezervlerinin sahiplerine, tahakkuk edecek olas\u0131 faydalar\u0131 kar\u015f\u0131lamak \u00fczere bunlar\u0131 \u00e7\u0131karmad\u0131klar\u0131 i\u00e7in tazminat \u00f6denmesini \u00f6ng\u00f6ren \u00e7e\u015fitli politikalar \u00f6neriliyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Bilim insanlar\u0131, fosil yak\u0131t rezervlerini yer alt\u0131nda tutmak i\u00e7in bir dizi kurumsal mekanizma \u00f6neriyor. Bunlardan biri, kan\u0131tlanm\u0131\u015f rezervlerin kamu al\u0131mlar\u0131ndaki kiralamaya benzer bir mekanizmayla yer alt\u0131nda tutulmas\u0131na olanak sa\u011flayacak \u201cters a\u00e7\u0131k art\u0131rma\u201d fikri: Rekabet\u00e7i bir teklif s\u00fcreci, yer alt\u0131nda tutulan rezerv miktar\u0131n\u0131 ve rezerv sahibine \u00f6denen fiyat\u0131 ortaya \u00e7\u0131karabilir. Savunucular\u0131, b\u00f6yle bir sistemin &#8220;tazminat harcamalar\u0131n\u0131n asgari d\u00fczeyde tutulmas\u0131n\u0131 ve rezervler \u00fczerindeki hak sahiplerinden kira \u00fcretme potansiyeli en d\u00fc\u015f\u00fck olanlar\u0131n daha d\u00fc\u015f\u00fck teklifleri kabul etmesini garanti edece\u011fini&#8221; \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyor. Ancak fiyat odakl\u0131 piyasa tabanl\u0131 bir mekanizmaya dayanan b\u00f6yle bir sistemin, toplumsal olarak arzu edilen sonu\u00e7lar\u0131 elde etmede yetersiz kalaca\u011f\u0131 belirtiliyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Devletlere \u00e7\u0131karma faaliyetlerinden vazge\u00e7meleri i\u00e7in \u00f6deme yap\u0131lmas\u0131ndaki tutars\u0131zl\u0131k, fosil yak\u0131tlar\u0131 ke\u015ffetme ve \u00e7\u0131karma konusunda ters te\u015fvikler sunulmas\u0131d\u0131r. \u00d6deme varsay\u0131m\u0131n\u0131n kan\u0131tlanm\u0131\u015f, muhtemel ve m\u00fcmk\u00fcn fosil yak\u0131t rezervlerine dayanmas\u0131 durumunda fosil yak\u0131t aramac\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n artmas\u0131 muhtemeldir. \u00d6rne\u011fin, bir grup devletin belirli bir miktardaki geleneksel petrol kayna\u011f\u0131ndan vazge\u00e7mek i\u00e7in belirli bir bedel \u00f6demeyi kabul etmesi durumunda, b\u00f6yle bir hareketin dolayl\u0131 etkisi kan\u0131tlanm\u0131\u015f rezervlerin te\u015fvik edilmesi olur. Bu nedenle, kaybedilen maden rezervlerinden yararlanmak isteyen devletler, kan\u0131tlanm\u0131\u015f rezervlerini g\u00fc\u00e7lendirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r ve bu da ke\u015fif \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 geni\u015fletir. Ayr\u0131ca, \u00f6nerilen bu \u00e7er\u00e7eveye g\u00f6re, vazge\u00e7ilen rezervler, zamanla pazarl\u0131k g\u00fcc\u00fcn\u00fc giderek art\u0131racak olan hak sahipleri taraf\u0131ndan fiilen &#8216;fidye olarak tutuluyor&#8217;.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;Sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne giden yolda metala\u015ft\u0131rman\u0131n parametreleri ve fosil yak\u0131tlar\u0131n a\u015famal\u0131 olarak ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n \u00f6l\u00e7e\u011fi ve h\u0131z\u0131n\u0131n tan\u0131mlanmas\u0131ndaki s\u0131n\u0131rlar etraf\u0131nda ele\u015ftirel tart\u0131\u015fmalar te\u015fvik edilmelidir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7eviri: \u00d6yk\u00fc Ay<\/p>\n\n\n\n<p>Kaynak: Freddie Daley, Marcel Llavero Pasquina, The Ecologist, <a href=\"https:\/\/theecologist.org\/2024\/jul\/15\/pay-polluter\" data-type=\"link\" data-id=\"https:\/\/theecologist.org\/2024\/jul\/15\/pay-polluter\">Pay the polluter?<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Foto\u011fraf: Daniel G. Rego<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Baz\u0131 \u00fclkeler tek tarafl\u0131 olarak fosil yak\u0131tlar\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131ndan vazge\u00e7me karar\u0131 ald\u0131. Peki, fosil yak\u0131t rezervlerini yerin alt\u0131nda tutmak i\u00e7in rezerv sahiplerine \u00f6deme yapmak do\u011fru bir yol mu?&nbsp; Paris Anla\u015fmas\u0131&#8217;n\u0131n hedeflerini canl\u0131 tutmak i\u00e7in fosil yak\u0131tlar\u0131n&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":8,"featured_media":298369,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[804,280,18,30,715],"tags":[1448,1446,776,121,331,1449,1447,735],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/298368"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/8"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=298368"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/298368\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":298370,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/298368\/revisions\/298370"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/298369"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=298368"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=298368"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=298368"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}