{"id":298365,"date":"2024-08-01T11:57:39","date_gmt":"2024-08-01T08:57:39","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/?p=298365"},"modified":"2024-08-01T11:57:40","modified_gmt":"2024-08-01T08:57:40","slug":"kuraklik-tehdidine-karsi-suyu-yonetmeyi-ogrenebiliriz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/kuraklik-tehdidine-karsi-suyu-yonetmeyi-ogrenebiliriz\/","title":{"rendered":"Kurakl\u0131k tehdidine kar\u015f\u0131 suyu y\u00f6netmeyi \u00f6\u011frenebiliriz."},"content":{"rendered":"\n

Kurakl\u0131\u011f\u0131n h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc Oaxaca’da yerli kad\u0131nlar suyu korumak i\u00e7in eski teknikleri yeniden canland\u0131r\u0131yor. Kad\u0131nlar, ya\u011fmur suyu hasad\u0131,biyofiltreler, sulamada gri su kullan\u0131m\u0131 ve kompost tuvalet gibi uygulamalar sayesinde gelecek i\u00e7in daha umutlu.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Su k\u0131tl\u0131\u011f\u0131 ge\u00e7im kaynaklar\u0131n\u0131 tehdit ederken, Meksika’daki yerli kad\u0131nlar g\u0131dalar\u0131 nas\u0131l yeti\u015ftireceklerine dair atalar\u0131ndan kalma bilgileri hat\u0131rl\u0131yor.45 ya\u015f\u0131ndaki Agustina Ortiz, ABD’de ge\u00e7irdi\u011fi on y\u0131l\u0131n ard\u0131ndan 2010 y\u0131l\u0131nda Meksika’n\u0131n Oaxaca eyaletindeki memleketine d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcnde, kendisini nas\u0131l bir ya\u015fam\u0131n bekledi\u011finin fark\u0131ndayd\u0131: \u0130\u00e7me suyu eksikli\u011fi ve yaln\u0131zca tar\u0131mla s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen bir ya\u015fam.Di\u011fer pek \u00e7ok Oaxacal\u0131 gibi Ortiz ve kocas\u0131 da evlerine para g\u00f6nderebilmek i\u00e7in daha iyi f\u0131rsatlar aramak \u00fczere ABD’ye gitmi\u015fler. Ortiz, \u201cBirileri yurtd\u0131\u015f\u0131ndan para g\u00f6ndermedi\u011fi s\u00fcrece bir hayat\u0131n\u0131z olamaz\u201d diyor.<\/p>\n\n\n\n

Oaxaca da\u011flar\u0131 sert ve ac\u0131mas\u0131z. Santa Maria Velato’daki Zapotek yerli toplulu\u011fu Xixovo, deniz seviyesinden yakla\u015f\u0131k 2000 m (6500 ft) y\u00fckseklikte ve eyaletin ba\u015fkentinden arabayla iki saat uzakl\u0131kta yer al\u0131yor. Kuru, tozlu yama\u00e7lar ve sararm\u0131\u015f ekinler manzaray\u0131 s\u00fcsl\u00fcyor. Da\u011f\u0131n\u0131k agave tarlalar\u0131, en zorlu ko\u015fullarda bile hayat\u0131n yine de bir yolunu buldu\u011funu hat\u0131rlat\u0131yor. <\/p>\n\n\n\n

Ortiz 2010 y\u0131l\u0131nda evine d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcnde, birlikte b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc b\u00fcy\u00fck a\u011fa\u00e7lar\u0131n \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve chicalote (dikenli ha\u015fha\u015f) gibi \u015fifal\u0131 bitkilerin hi\u00e7bir yerde bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fc. Xixovo’daki evine d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fc ilk birka\u00e7 y\u0131l Ortiz i\u00e7in tam bir kabustu. Hamileyken bile g\u00fcnde iki ya da \u00fc\u00e7 kez, sadece e\u015fe\u011finin yard\u0131m\u0131yla su kovalar\u0131 ta\u015f\u0131yarak nehre y\u00fcr\u00fcmek zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Oaxaca, 2015 y\u0131l\u0131nda tarihinin en \u015fiddetli kurakl\u0131klar\u0131ndan birini ya\u015fad\u0131 ve eyalet topraklar\u0131n\u0131n neredeyse %80’i su s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 \u00e7ekti. Bu ya\u011fmur eksikli\u011fi tar\u0131msal \u00fcretimi \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde etkiledi ve Ortiz gibi topluluklar\u0131n mahsul yeti\u015ftirmesini, taze g\u0131daya ula\u015fmas\u0131n\u0131 ve hayvanlar\u0131n\u0131 beslemesini zorla\u015ft\u0131rd\u0131. Bu sadece b\u00f6lge i\u00e7in de\u011fil t\u00fcm \u00fclke i\u00e7in devam eden bir sorun. Meksika \u015fu anda on y\u0131ldan uzun bir s\u00fcredir ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 en k\u00f6t\u00fc kurakl\u0131kla m\u00fccadele ediyor ve b\u00f6lge sakinleri su krizi ya\u015f\u0131yor.  <\/p>\n\n\n\n

Kendi kendine yetebilmek<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ortiz, 2019 y\u0131l\u0131nda veli komitesindeki di\u011fer annelerle birlikte \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n besleyici g\u0131dalarla beslenmelerini sa\u011flamak i\u00e7in \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n okulu olan Porfirio Diaz \u0130lk\u00f6\u011fretim Okulu’nda bir sebze tarlas\u0131 kurdu. Kad\u0131nlar ki\u015fni\u015f ve ye\u015fil fasulye gibi yerel \u00fcr\u00fcnlerin yan\u0131 s\u0131ra az su gerektiren so\u011fan, sar\u0131msak ve turp yeti\u015ftirmeye ba\u015flad\u0131. \u00dcr\u00fcnden arta kalanlar\u0131 ise pazarda sat\u0131yor ve elde ettikleri paray\u0131 da okulun iyile\u015ftirilmesi i\u00e7in kullan\u0131yorlar. Ancak iklim krizinin etkileri sebebiyle 2019’da kurakl\u0131k ba\u015f g\u00f6sterdi ve mahsulleri zarar g\u00f6rmeye ba\u015flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Ayn\u0131 y\u0131l, 30 y\u0131l \u00f6nce Mexico City’de kurulan ve k\u00e2r amac\u0131 g\u00fctmeyen E\u011fitim ve S\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir Kalk\u0131nmay\u0131 Destekleme Grubu (Grupedsac) ile \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131lar. Kurulu\u015f, kad\u0131nlara atalar\u0131ndan kalma sulama y\u00f6ntemlerini kullanarak suyu ve topraklar\u0131n\u0131 nas\u0131l y\u00f6neteceklerini ve kurakl\u0131\u011fa dayan\u0131kl\u0131 endemik \u015fifal\u0131 bitkileri nas\u0131l yeti\u015ftireceklerini \u00f6\u011fretmeyi ama\u00e7l\u0131yor. Grupedsac Ortiz’in toplulu\u011fuyla \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda iki temel zorluk vard\u0131. Artan kurakl\u0131klar \u00fcr\u00fcn yeti\u015ftirmeyi zorla\u015ft\u0131r\u0131yordu ve geleneksel olarak erkek egemen bir k\u00fclt\u00fcrde yaln\u0131zca kad\u0131nlarla \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131. Grupedsac’\u0131n Oaxaca’daki merkezinin direkt\u00f6r\u00fc Joaquin Carrillo \u201c\u00c7ok \u00e7abuk \u00f6\u011frendik ki bu teknolojileri kullananlar kad\u0131nlard\u0131 ama evlerinde karar verici de\u011fillerdi. Misyonumuz onlara kendi toplumlar\u0131ndaki de\u011ferlerini \u00f6\u011fretmek oldu.\u201d dedi.<\/p>\n\n\n\n

Geleneksel olarak erkeklere bel ba\u011flamak zorunda kalan bu kad\u0131n grubu i\u00e7in Grupdesac’\u0131n ana hedeflerinden biri kendi kendine yetebilmek.<\/p>\n\n\n\n

Ya\u011fmur suyunu hasat ediyorlar<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Grupedsac i\u015fe, okulda 20 bin litrelik (5 bin 283 galon), \u00e7imentodan yap\u0131lan ve \u00e7ok az bak\u0131m gerektiren ucuz bir su deposu olan ferro-\u00e7imento deposu in\u015fa ederek ba\u015flad\u0131. Su deposu, normalde bo\u015fa ak\u0131p giden ya\u011fmuru topluyor ve bu su, temizlik, yemek pi\u015firme ve okulun mahsullerini sulamak i\u00e7in yeniden kullan\u0131labiliyor. Carrillo, b\u00f6lgeye \u00f6zg\u00fc, demir ve protein oran\u0131 y\u00fcksek sebzelere \u00f6ncelik vermeyi hedeflediklerini belirtti. <\/p>\n\n\n\n

Depo, bakterileri, patojenleri ve di\u011fer zararl\u0131 par\u00e7ac\u0131klar\u0131 gidermek i\u00e7in suyu ar\u0131tan dahili bir filtreye sahip. Bu sayede, genellikle da\u011flarda daha y\u00fcksek konsantrasyonlarda bulunan a\u015f\u0131r\u0131 florun neden oldu\u011fu gastrointestinal hastal\u0131klar ve di\u015f hasarlar\u0131n\u0131 \u00f6nl\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n

Carillo, annelerin kendi mahsullerini yeti\u015ftirme konusundaki kararl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcnce onlar\u0131 Grupedsac’\u0131n e\u011fitim gruplar\u0131na davet etmeye karar verdi. 2020 y\u0131l\u0131nda Ortiz ve Xixovo’dan be\u015f kad\u0131n daha at\u00f6lye \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na kat\u0131lmaya ba\u015flad\u0131.\u00a0 Bug\u00fcne kadar 1.500’den fazla kad\u0131n program\u0131n bir par\u00e7as\u0131 oldu ve \u015fu anda 13 topluluktan yakla\u015f\u0131k 280 kad\u0131n kay\u0131tl\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Kad\u0131nlara evlerinde kullanmalar\u0131 i\u00e7in okulda in\u015fa edilen su tank\u0131n\u0131n bir benzeri teklif edildi. Ancak Grupsedac’\u0131n Santa Maria Velato’dan yakla\u015f\u0131k bir saat uzakl\u0131kta bulunan Ejutla de Crespo’daki e\u011fitim merkezinde d\u00f6rt y\u0131ll\u0131k bir programa kat\u0131lmalar\u0131 gerekiyordu. At\u00f6lye \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 kad\u0131nlar\u0131 mevcut suyu en iyi \u015fekilde nas\u0131l kullanacaklar\u0131 konusunda donat\u0131yor ve e\u011fitiyor, ayn\u0131 zamanda onlara kompostla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 susuz tuvaletlerin nas\u0131l in\u015fa edilece\u011fini ve suyu ar\u0131tmak i\u00e7in biyofiltrelerin nas\u0131l kullan\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011fretiyor. Kad\u0131nlar e\u011fitimlerini hen\u00fcz tamamlad\u0131lar ve Ortiz’in arazisinde 20 bin  litrelik (5 bin 283 galon) kendi tank\u0131 kuruldu..  Tank ayr\u0131ca bula\u015f\u0131k y\u0131karken ya da du\u015f al\u0131rken kullan\u0131lan gri suyu da depoluyor. Bu su, ta\u015f, \u00e7ak\u0131l ve kumdan olu\u015fan ikinci bir do\u011fal filtreleme sisteminden ge\u00e7iyor.<\/p>\n\n\n\n

Gri suyla sulanan \u00fcr\u00fcnler<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ortiz \u015fimdi, filtreleme sisteminden ge\u00e7tikten sonra gri su ile beslenen hayvanlar\u0131n\u0131 beslemek i\u00e7in muz, m\u0131s\u0131r ve yonca da dahil olmak \u00fczere kendi sebzelerini yeti\u015ftiriyor. Arazisi 2,5 d\u00f6n\u00fcmden (1 hektar) fazla olan aileler, ya\u011fmur ya\u011fmamas\u0131 nedeniyle her y\u0131l kuruyan derin kuyular\u0131n yeniden doldurulmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olan s\u0131zma kanallar\u0131 da kurabiliyor.<\/p>\n\n\n\n

Oaxaca’da yerli topluluklarla \u00e7al\u0131\u015fan ve k\u0131sa bir s\u00fcre \u00f6nce COP28’de Yerel Uyum \u015eampiyonlar\u0131 \u00d6d\u00fcl\u00fcn\u00fc kazanan Espacio de Encuentro de las Culturas Originarias’\u0131n (Geleneksel K\u00fclt\u00fcrler i\u00e7in Bulu\u015fma Alan\u0131) genel koordinat\u00f6r\u00fc Tzinnia Carranza, b\u00f6lgedeki su k\u0131tl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ayn\u0131 zamanda mevcut az say\u0131daki su kayna\u011f\u0131n\u0131 kirleten tar\u0131msal kimyasallar\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 kullan\u0131m\u0131n\u0131n bir sonucu oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Carranza, \u201cNehirlerin \u00e7o\u011fu kirlenmi\u015f durumda\u201d diyor.<\/p>\n\n\n\n

\u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi s\u00f6z konusu oldu\u011funda Oaxaca, tar\u0131m sekt\u00f6rlerinin kurakl\u0131ktan kaynaklanan \u00f6nemli tehditlerle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fu Meksika’daki en hassas eyalet. H\u00fck\u00fcmet verilerine g\u00f6re Oaxaca’da y\u0131ll\u0131k ya\u011fmur ortalamas\u0131 1550 mm (61 in\u00e7). Oaxaca i\u00e7in kay\u0131tlara ge\u00e7en en s\u0131cak y\u0131llardan biri olan 2023’te, kurakl\u0131k b\u00f6lgedeki mahsullerin %90’\u0131n\u0131 yok etti. O y\u0131l sadece 100 mm (3,9 in\u00e7) ya\u011fmur kaydedildi, bu da Amerika Birle\u015fik Devletleri’ndeki \u00d6l\u00fcm Vadisi’nin bir y\u0131lda ald\u0131\u011f\u0131 ya\u011fmur miktar\u0131ndan 50 mm (1,9 in\u00e7) daha az.<\/p>\n\n\n\n

Sosyal de\u011fi\u015fim<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Program ayn\u0131 zamanda bu yerli topluluklardaki cinsiyet e\u015fitsizli\u011finin temel nedenlerini de ele almay\u0131 ama\u00e7l\u0131yor. Programa kay\u0131t olduklar\u0131nda kad\u0131nlar y\u0131ll\u0131k bir tasarruf fonu olu\u015fturmaya te\u015fvik ediliyor. 2016-2022 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Oaxaca’da yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rma, toplumsal cinsiyet u\u00e7urumunun kad\u0131nlar\u0131n iklim de\u011fi\u015fikli\u011fine kar\u015f\u0131 k\u0131r\u0131lganl\u0131\u011f\u0131n\u0131\u00a0 daha da art\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koydu. S\u0131n\u0131rl\u0131 e\u011fitim, d\u00fc\u015f\u00fck okur yazarl\u0131k oran\u0131 ve kaynaklara k\u0131s\u0131tl\u0131 eri\u015fim, a\u015f\u0131r\u0131 hava ko\u015fullar\u0131na uyum sa\u011flamalar\u0131n\u0131 engelliyor. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, kad\u0131nlara \u00e7ocuk bak\u0131m\u0131 ve ev i\u015fleri y\u00fckleyen toplumsal beklentilerin, hareket kabiliyetlerini ve afetlere m\u00fcdahale etme becerilerini daha da k\u0131s\u0131tlad\u0131\u011f\u0131 sonucunu g\u00f6steriyor. Carrillo, geleneksel olarak kad\u0131nlar\u0131n pazarda sebze ya da hayvan satarak para kazand\u0131klar\u0131nda bunu kocalar\u0131na verdiklerini belirtiyor.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

G\u00fcvenli bir gelecek i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Program kad\u0131nlar\u0131n ya\u015famlar\u0131n\u0131 sosyal ba\u011flamda d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrm\u00fc\u015f olsa da, ba\u015fta su g\u00fcvenli\u011fi olmak \u00fczere zorluklar devam ediyor. Oaxaca devam eden ve \u015fiddetlenen bir kurakl\u0131kla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya. Oaxaca Eyaleti \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi Program\u0131’na g\u00f6re 2039 y\u0131l\u0131na kadar y\u0131ll\u0131k ya\u011f\u0131\u015f miktar\u0131 %6 oran\u0131nda d\u00fc\u015fecek. Ancak Carrillo olumlu d\u00fc\u015f\u00fcnmeye devam ediyor. \u201cTohum bu kad\u0131nlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ekildi\u201d diyerek\u00a0 Zapotek kad\u0131nlar\u0131n\u0131n gelecek i\u00e7in pek \u00e7ok ki\u015fiden daha donan\u0131ml\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 ekliyor.<\/p>\n\n\n\n

Ortiz, \u201c\u00c7ocuklu\u011fumdaki b\u00fcy\u00fck a\u011fa\u00e7lar\u0131 ve g\u00f6lgelerini \u00f6zl\u00fcyorum\u201d diyor. \u201cOnlar\u0131 yeniden b\u00fcy\u00fctecek kadar ya\u011fmurumuz olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyorum ama en az\u0131ndan art\u0131k hayatta kalmak i\u00e7in ihtiya\u00e7 duyaca\u011f\u0131m\u0131z bitkilerin bilincindeyiz.\u201d<\/p>\n\n\n\n

\u00c7eviri: \u00d6yk\u00fc Ay<\/p>\n\n\n\n

Kaynak: Stephania Corpi Arnaud, BBC, In drought-prone Oaxaca, indigenous women are reviving ancient techniques to preserve water<\/a><\/p>\n\n\n\n

Foto\u011fraf: Stephania Corpi Arnaud<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kurakl\u0131\u011f\u0131n h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc Oaxaca’da yerli kad\u0131nlar suyu korumak i\u00e7in eski teknikleri yeniden canland\u0131r\u0131yor. Kad\u0131nlar, ya\u011fmur suyu hasad\u0131,biyofiltreler, sulamada gri su kullan\u0131m\u0131 ve kompost tuvalet gibi uygulamalar sayesinde gelecek i\u00e7in daha umutlu. Su k\u0131tl\u0131\u011f\u0131 ge\u00e7im kaynaklar\u0131n\u0131…<\/p>\n","protected":false},"author":8,"featured_media":298366,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[804,280,18,30,715],"tags":[1442,776,121,331,1443,1404,965,1444,1445,662,1370,762],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/298365"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/8"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=298365"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/298365\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":298367,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/298365\/revisions\/298367"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/298366"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=298365"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=298365"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=298365"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}