Ekvadorlu bir devriye grubu olan Yuturi Warmi, Amazon Ya\u011fmur Ormanlar\u0131’ndaki topluluklar\u0131n\u0131n topraklar\u0131n\u0131 madencilik end\u00fcstrisinin kirlili\u011finden korumaya kararl\u0131. Bu kararl\u0131l\u0131k, topluluklar\u0131 i\u00e7in olumlu sonu\u00e7lar do\u011furuyor.<\/p>\n\n\n\n
Ekvador Amazonlar\u0131’n\u0131n ortas\u0131nda, Napo Eyaleti’ndeki Serena toplulu\u011funda \u015fafak s\u00f6k\u00fcyor. 43 ya\u015f\u0131ndaki yerli Kichwa kad\u0131n\u0131 Elsa Cerda, Amazon Nehri’ne kar\u0131\u015fan Jatunyacu Nehri boyunca guayusa yapraklar\u0131n\u0131 bir tencerede demliyor. Bu rit\u00fcel, Amazon yerlilerinin g\u00fcnl\u00fck faaliyetlerine ba\u015flamadan \u00f6nce ger\u00e7ekle\u015ftirdikleri Guayusa Upina’n\u0131n bir par\u00e7as\u0131. Gelenek, atalar\u0131n\u0131n k\u00f6kleriyle kurduklar\u0131 ruhani bir ba\u011f\u0131 simgeliyor.<\/p>\n\n\n\n
I\u015f\u0131\u011f\u0131n ilk huzmeleri a\u011fa\u00e7 g\u00f6lgeliklerinden s\u00fcz\u00fclmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda, ya\u015flar\u0131 23 ila 85 aras\u0131nda de\u011fi\u015fen 35 kad\u0131n t\u00f6rene kat\u0131l\u0131yor. Aralar\u0131ndaki en ya\u015fl\u0131s\u0131 ve sevgiyle \u201cb\u00fcy\u00fckanne\u201d olarak an\u0131lan Corina Andy, \u015fifal\u0131 bitkilerin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 toplu bir ar\u0131nma rit\u00fcelinde onlara \u00f6nderlik ediyor. Gen\u00e7 kad\u0131nlar da kendi dilleri olan Kichwa Napo’da geleneksel \u015fark\u0131lar s\u00f6yleyip dans ediyorlar.<\/p>\n\n\n\n
\u201cG\u00fc\u00e7, g\u00fc\u00e7!\u201d diye ba\u011f\u0131r\u0131yor Cerda ve kad\u0131nlar yank\u0131 devam ederken \u201cKoruyucu, koruyucu!\u201d diye kar\u015f\u0131l\u0131k veriyor.<\/p>\n\n\n\n
Grup, \u201cYuturi Warmi\u201d ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yor. Grubun gen\u00e7 \u00fcyelerinden Elsie Alvarado, Yuturi’nin Amazon’da g\u00fc\u00e7l\u00fc ve savunmac\u0131 bir kar\u0131nca t\u00fcr\u00fcne at\u0131fta bulundu\u011funu, Warmi’nin ise kad\u0131n anlam\u0131na geldi\u011fini belirtiyor. Alvarado, \u201cBu ismi se\u00e7tik \u00e7\u00fcnk\u00fc t\u0131pk\u0131 direnen ve b\u00f6lgelerini koruyan kar\u0131ncalar gibi m\u00fccadelemizi ve g\u00fcc\u00fcm\u00fcz\u00fc simgeliyor,\u201d diyor.<\/p>\n\n\n\n
Yuturi Warmi, 154 \u00fcyeden olu\u015fan topluluklar\u0131 \u00fczerindeki madencilik tehdidini, kad\u0131nlar\u0131n devriye gezdi\u011fi geni\u015f bir alanda izliyor. Metal kirlili\u011fi rapor edilmesine ra\u011fmen, kad\u0131nlar kendi topraklar\u0131n\u0131n ve nehirlerinin bozulmadan kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor. \u201cSerena’n\u0131n sular\u0131 saf kal\u0131yor ve bu bozulmam\u0131\u015f sularda geli\u015fen catachamas ve bocachicas gibi yerli t\u00fcrleri avlamam\u0131za izin veriyor,\u201d diyor Andy.<\/p>\n\n\n\n
Napo eyaletinin ba\u015fkenti Tena’ya arabayla bir saatlik mesafede yer alan Serena toplulu\u011fu, Jatunyacu Nehri boyunca uzanan 50 yerli topluluk aras\u0131nda yer al\u0131yor. Amazon koruyucular\u0131 olarak \u00fcstlendikleri rol, b\u00f6lgeyi kirlilikten korumay\u0131 ve toprak ile nehirleri ormans\u0131zla\u015fma ve madencilik faaliyetlerinden korumay\u0131 i\u00e7eriyor.<\/p>\n\n\n\n
Washington’daki Whitman College’da siyaset profes\u00f6r\u00fc olan Andrea Semp\u00e9rtegui, \u201cyerli kad\u0131nlar\u0131n maden \u00e7\u0131karma end\u00fcstrisinde uzun s\u00fcredir devam eden ancak genellikle g\u00f6r\u00fcnmez olan m\u00fccadelesine\u201d dikkat \u00e7ekiyor. Yuturi Warmi gibi gruplar, \u201cbu m\u00fccadeleyi \u00f6n plana \u00e7\u0131kar\u0131yor ve \u00e7ok ihtiya\u00e7 duyulan tan\u0131n\u0131rl\u0131\u011f\u0131 kazan\u0131yor.\u201d<\/p>\n\n\n\n
Yuturi Warmi’nin lideri Elsa Cerda, grubun kad\u0131nlar\u0131n\u0131n \u201cAmazon’daki yerli kad\u0131nlar\u0131n direncini, kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve g\u00fcc\u00fcn\u00fc somutla\u015ft\u0131rarak \u00f6n saflarda yer ald\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d belirtiyor. Yuturi Warmi, 2020 y\u0131l\u0131nda, aralar\u0131nda \u00e7ift\u00e7iler, ev kad\u0131nlar\u0131, zanaatk\u00e2rlar ve \u00f6\u011frencilerin bulundu\u011fu 35 Serena kad\u0131n\u0131n\u0131n topraklar\u0131n\u0131 ve nehirlerini korumak i\u00e7in birle\u015fmesiyle kuruldu.<\/p>\n\n\n\n
Kad\u0131nlar, topluluk g\u00fcncellemeleri i\u00e7in haftal\u0131k olarak toplan\u0131yor, en iyi izleme uygulamalar\u0131n\u0131, bulgular\u0131, endi\u015feleri ve \u00e7\u00f6z\u00fcmleri payla\u015f\u0131yor. Bekar bir anne olan Rosaura Alvarado, \u201cNesiller boyu atalar\u0131m\u0131zdan miras kalan kristal berrakl\u0131\u011f\u0131ndaki nehirlerimizi koruman\u0131n kolektif bir sorumluluk oldu\u011funu hissettik,\u201d diyor. \u201cBiz yerli halklar i\u00e7in do\u011fa bizimle ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r; biz biriz ve do\u011fay\u0131 yok etmek kendimize zarar vermek anlam\u0131na gelir,\u201d diye ekliyor.<\/p>\n\n\n\n
Amazon b\u00f6lgesindeki tehditler artarken, yerli muhaf\u0131zlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 giderek daha \u00f6nemli hale geliyor. Yuturi Warmi ve Brezilya’daki Xikrin kad\u0131nlar\u0131 gibi yerli gruplar da \u00f6n plana \u00e7\u0131k\u0131yor. Semp\u00e9rtegui, Yuturi Warmi’nin kad\u0131nlar taraf\u0131ndan y\u00f6netilen tek grup oldu\u011funu belirtiyor.<\/p>\n\n\n\n
Ekvador Amazonlar\u0131’ndaki madencilik faaliyetlerinin artmas\u0131, \u00e7evre ve insan refah\u0131 \u00fczerinde olumsuz etkiler yarat\u0131yor. 2015 ile 2021 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Ekvador Amazonlar\u0131’ndaki madencilik faaliyetleri 21,7 mil kare (56 km\u00b2) artt\u0131. Napo eyaleti, %316’l\u0131k bir art\u0131\u015fla en b\u00fcy\u00fck madencilik faaliyetlerine sahne oldu.<\/p>\n\n\n\n
Yuturi Warmi, ayda bir kez b\u00f6lgeyi izliyor ve hangi alan\u0131 kapsayacaklar\u0131n\u0131 titizlikle planl\u0131yor. Cerda liderli\u011findeki grup, topluluk ba\u011f\u0131\u015flar\u0131 ve el sanatlar\u0131 sat\u0131\u015flar\u0131ndan elde edilen gelirlerle sat\u0131n al\u0131nan kamera tuzaklar\u0131 ve insans\u0131z hava ara\u00e7lar\u0131yla nehir k\u0131y\u0131s\u0131 boyunca ve \u00e7evredeki ormanlar\u0131n derinliklerine do\u011fru ilerliyor. Devriye s\u0131ras\u0131nda bulgular\u0131n\u0131 belgeliyor, foto\u011fraf ve video kan\u0131tlar\u0131 topluyor ve bu verileri analiz ediyorlar. Bu veriler, savunuculuk \u00e7abalar\u0131nda ve sosyal medya arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yerel ve uluslararas\u0131 topluluklar aras\u0131nda fark\u0131ndal\u0131k yaratmada kritik bir rol oynuyor.<\/p>\n\n\n\n
Yuturi Warmi, topraklar\u0131n\u0131 bizzat koruman\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, m\u00fccadelelerini mahkemeye de ta\u015f\u0131yor. \u015eubat 2022’de ger\u00e7ekle\u015fen \u201cManati Operasyonu,\u201d Serena kad\u0131nlar\u0131, Napo Yerli \u00d6rg\u00fctleri Federasyonu ve Ombudsmanl\u0131k Ofisi aras\u0131ndaki ortak bir \u00e7abayd\u0131. Bu operasyon, Yutzupino toplulu\u011fundaki \u00e7evresel zarar\u0131 ortaya \u00e7\u0131karmay\u0131 ama\u00e7lad\u0131 ve 700’den fazla ruhsats\u0131z madenciyi tespit etti.<\/p>\n\n\n\n
Yuturi Warmi, h\u00fck\u00fcmetin etkili bir \u015fekilde harekete ge\u00e7me ihtimalinin d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011funa inan\u0131yor ve bu da onlar\u0131 koruma ve destek i\u00e7in topluluk \u00f6rg\u00fctlerine g\u00fcvenmeye sevk ediyor. Kad\u0131nlar, \u201cger\u00e7ek ilerlemenin ancak kolektif \u00e7abalarla ger\u00e7ekle\u015febilece\u011fini\u201d kesin bir dille ifade ediyorlar.<\/p>\n\n\n\n
H\u00fck\u00fcmet, BBC’nin yorum talebine yan\u0131t vermedi. Ancak Yuturi Warmi, \u00f6nc\u00fc liderlikleri ve kararl\u0131l\u0131klar\u0131yla, topraklar\u0131n\u0131 ve k\u00fclt\u00fcrlerini koruma m\u00fccadelelerini s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n
\u00c7eviri: \u00d6yk\u00fc Ay<\/p>\n\n\n\n