3) Temelde kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 dayan\u0131\u015fman\u0131n \u00f6nemini g\u00f6r\u00fcyoruz burada asl\u0131nda. Sadece insanlar aras\u0131nda de\u011fil, hem t\u00fcrler aras\u0131 bir dayan\u0131\u015fma hem de do\u011fa ile dayan\u0131\u015fma s\u00f6z konusu. Peki g\u00f6\u00e7 rotan\u0131z nas\u0131l? Nas\u0131l ya\u015f\u0131yorsunuz?<\/p>\n\n\n\n
Bundan bir otuz k\u0131rk sene \u00f6ncesine kadar b\u00fct\u00fcn bir Akdeniz co\u011frafyas\u0131nda g\u00f6\u00e7ebe hayvanc\u0131l\u0131k g\u00f6r\u00fclebiliyordu, \u015fimdi elbette \u00e7ok daha az ancak hala pek \u00e7ok Akdeniz co\u011frafyas\u0131nda g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Bizim g\u00f6\u00e7 rotam\u0131z ise do\u011fudan tar\u0131m, bat\u0131dan da turizmin bast\u0131rmas\u0131yla beraber \u00e7ok darald\u0131. Genellikle konaklad\u0131\u011f\u0131m\u0131z alan Anamur’la Erdemli aras\u0131nda sahil kesiminde, Konya, Karaman, Seydi\u015fehir, Bey\u015fehir, Antalya gibi yayla kesimlerinde, yukar\u0131da daha geni\u015f bir alanda bir rotam\u0131z var. K\u0131\u015flar\u0131 ise g\u00fcneye sahil \u015feridine iniyoruz. 200-300 metre rak\u0131mda nispeten daha \u0131l\u0131man ge\u00e7en bir yerde hayvanlarla k\u0131\u015f\u0131 ge\u00e7irdikten sonra havalar\u0131n \u0131s\u0131nmas\u0131yla beraber birka\u00e7 bahar daha ya\u015fayarak yaylaya \u00e7\u0131k\u0131yoruz yeniden. <\/p>\n\n\n\n
Bu da elbette toplulu\u011fun bir arada ya\u015famas\u0131na \u00e7ok izin veren bir bi\u00e7im de\u011fil. Hayvanc\u0131l\u0131k yapman\u0131n da \u00f6yle bir ger\u00e7ekli\u011fi var. \u00c7ok sosyal bir ya\u015fant\u0131m\u0131z olmuyor. \u201cHayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131n d\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, bayram\u0131, cenazesi olmaz,\u201d derler. Canl\u0131lar ot\u00e7ul beslenme kayna\u011f\u0131na ihtiya\u00e7 duyduklar\u0131 i\u00e7in ba\u015fka canl\u0131lar\u0131n sizin yak\u0131n\u0131n\u0131zda olmas\u0131 demek, kaynaklar\u0131n daralmas\u0131 demek. Di\u011fer taraftan ya\u015fam bi\u00e7imi, da\u011f\u0131yla, ta\u015f\u0131yla, topra\u011f\u0131yla, suyuyla, havas\u0131yla tam anlam\u0131yla topluluk olabildi\u011fimiz bir ya\u015fam i\u015f\u00e7ili\u011fi.
<\/p>\n\n\n\n
4) Bu toplumsal gelene\u011fi, ya\u015fam i\u015f\u00e7ili\u011fini s\u00fcrd\u00fcrmek i\u00e7in \u00e7ok ciddi bir ekolojik bilgi gereksinimine ihtiya\u00e7 var. Bunu nas\u0131l sa\u011flad\u0131n\u0131z ya da sa\u011fl\u0131yorsunuz?<\/p>\n\n\n\n
Evet, burada ekolojik bilgi devreye giriyor. \u00c7ok kaliteli bir aktar\u0131m asl\u0131nda bu. O co\u011frafyada ya\u015fanm\u0131\u015f deneyimlenmi\u015f tam o topraklarda hangi y\u00f6ntemin uygulanmas\u0131 gerekiyorsa onun \u00fczerine \u015fiirler \u015fark\u0131lar yaz\u0131lm\u0131\u015f. Yani b\u00f6yle bir hazinemiz var elimizde. B\u00f6yle bir veri setini takip etmek en kolay\u0131 oluyor. Yenilik\u00e7i modellerle de yakla\u015ft\u0131r\u0131labilirdi buna ancak bu ya\u015fam bi\u00e7iminde kolayl\u0131k sa\u011flayan uygulama bu oluyor. Di\u011fer taraftan do\u011fada zaten yabanc\u0131 olmak beraberinde bir dayan\u0131\u015fma gerek getiriyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc en bencil halinde bile o co\u011frafyan\u0131n i\u00e7erisinde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 varsayarak oran\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fiyle, senin ya\u015fam\u0131n\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011finin benzerli\u011fi bizi bir dayan\u0131\u015fmaya g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor.
<\/p>\n\n\n\n
5) Peki bu ekolojik bilgiler \u00fczerine yaz\u0131lm\u0131\u015f \u015fark\u0131lar t\u00fcrk\u00fcler ve bunlar\u0131n ku\u015faktan ku\u015fa\u011fa aktar\u0131m\u0131ndan s\u00f6z ettiniz. Bu bilgilerin derlenip toplanmas\u0131 ve uygulamaya ge\u00e7irilmesi nas\u0131l oldu?<\/p>\n\n\n\n
Bu bilgilerin derlenmesi \u00e7ok b\u00fcy\u00fck s\u0131k\u0131nt\u0131 getiriyor beraberinde. Faydac\u0131 olmayan bir yerden yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda tozlu raflarda \u00e7\u00fcr\u00fcmeye mahkum ediyoruz o bilgileri. Ve maalesef istemesek de yanl\u0131\u015f olabiliyor o bilgiler. Mesela Ege’ye ait bir halk oyunu var. Egeliler bilir; teke zortlatmas\u0131. Bu bir sanat derlemecisinin zaman\u0131nda \u00e7\u0131k\u0131p Anadolu’dan ge\u00e7erken kaydetti\u011fi bir m\u00fczik t\u00fcr\u00fc. O co\u011frafya, yani g\u00f6ller y\u00f6resi de bir nesil \u00f6ncesine kadar bizim g\u00f6\u00e7 rotam\u0131zda yer alan bir co\u011frafya. Bir m\u00fczik ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131 arkada\u015f\u0131mla beraber \u201cNedir bu teke zortlatmas\u0131? Asl\u0131 nedir, nas\u0131ld\u0131r?\u201d diye bir ara\u015ft\u0131rma yapt\u0131k. Ve \u015funu \u00f6\u011frendik. Adana’da iki bin metre \u00fczeri rak\u0131mda yeti\u015fen bir ot var. Teles otu. Senede bir hafta bu ot yeti\u015fiyor. Zaten iki bin metrenin \u00fczerine senede bir hafta \u00e7\u0131kabilirsiniz. Toroslar’\u0131n co\u011frafyas\u0131 da serttir. Hayvanlar bir hafta yukar\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131nda otun i\u00e7eri\u011finde kafein mi vard\u0131r art\u0131k yoksa ba\u015fka bir etken madde mi vard\u0131r bilinmez, oksijenin de \u00e7arpmas\u0131yla hayvanlar z\u0131plamaya ba\u015fl\u0131yorlar. Asl\u0131nda bu dans\u0131n ad\u0131 \u201cteles otlatmas\u0131\u201d. Teles otunu otlatmaya g\u00f6t\u00fcrd\u00fckleri s\u0131rada ger\u00e7ekle\u015fen bir durum oldu\u011fundan \u00f6t\u00fcr\u00fc. Ama derlenirken iyi niyetli de olsa ger\u00e7e\u011finden uzakla\u015ft\u0131r\u0131larak derleniyor. O y\u00fczden faydac\u0131 bir derleme \u00e7ok \u00f6nemli. Biz hala bu ya\u015fam bi\u00e7iminde ya\u015fayan bir aile oldu\u011fumuz i\u00e7in, bu bilgilere sahip olabildi\u011fimiz i\u00e7in bu bilgiler derlenmek zorunda. Bu bir aradal\u0131k imkan\u0131 de\u011ferlendirilmek zorunda. Yani ya\u015f\u00e7a b\u00fcy\u00fck olan ki\u015finin h\u00fcrmeti asl\u0131nda ailedeki en b\u00fcy\u00fck bireye olan sayg\u0131dan de\u011fil emek hiyerar\u015fisinden geliyor. Yaban\u0131n i\u00e7erisinde ya\u015famak beraberinde bunu getiriyor zaten. Ke\u00e7i su i\u00e7erken su kayna\u011f\u0131nda neyi g\u00f6zetiyorsa, neye kayg\u0131lan\u0131yorsa ayn\u0131s\u0131n\u0131 taklit etti\u011finizde bug\u00fcn de o basit y\u00f6ntemlere ula\u015f\u0131yorsunuz. Bunlar \u00e7ok geli\u015ftirilmi\u015f teknolojiye tabi y\u00f6ntemler de\u011filler.<\/p>\n\n\n\n
Burada \u00f6nemli olan k\u0131s\u0131m, bu geleneksel ekolojik bilginin hurafe ak\u0131m\u0131ndan ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc son elli y\u0131l\u0131n ileti\u015fim devrimiyle beraber bir bilgi sark\u0131kl\u0131\u011f\u0131 geliyor. Ve elimizdeki kaliteli bilgiyi kaydedemedi\u011fimiz bir senaryo yarat\u0131l\u0131yor bize. Zaman\u0131nda yaz\u0131 ilk \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda d\u00f6nemin kral\u0131 bilginin bir de\u011feri kalmayacak diye kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015f yaz\u0131n\u0131n bulunmas\u0131na. Ger\u00e7ekten bug\u00fcn bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda pek \u00e7ok \u015fey yaz\u0131ld\u0131. Pek \u00e7ok \u015fey kaynaklarda var. Ama bilginin hi\u00e7bir de\u011feri kalmad\u0131. Bizim ya\u015fam bi\u00e7imimizin ise bu bilgilere \u00e7ok ihtiyac\u0131 var. <\/p>\n\n\n\n
R\u00f6portaj: \u00d6yk\u00fc Ay<\/p>\n\n\n\n