{"id":289677,"date":"2023-04-08T10:53:49","date_gmt":"2023-04-08T07:53:49","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/?p=289677"},"modified":"2023-05-01T13:46:09","modified_gmt":"2023-05-01T10:46:09","slug":"deprem-ve-gida-guvenligi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/deprem-ve-gida-guvenligi\/","title":{"rendered":"Deprem ve g\u0131da g\u00fcvenli\u011fi"},"content":{"rendered":"\n

Bu\u011fday Ekolojik Ya\u015fam\u0131 Destekleme Derne\u011fi Strateji Kurulu \u00dcyesi Oya Ayman NTV Radyo\u2019da Do\u011fa Konu\u015fmalar\u0131 program\u0131na konuk olarak depremin g\u0131da g\u00fcvenli\u011fini ve tar\u0131m\u0131 nas\u0131l etkiledi\u011fini, neler yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini anlatt\u0131. <\/strong>
<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye \u0130statistik Kurumu\u2019nun bitkisel \u00fcretim istatistiklerine g\u00f6re depremden etkilenen 11 ilde 40 milyon dekar tar\u0131m alan\u0131 yer al\u0131yor. Bu alan T\u00fcrkiye’nin toplam tar\u0131m alan\u0131n\u0131n %17’sine denk geliyor. Hayvansal varl\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan, b\u00fcy\u00fck ba\u015f hayvanlar\u0131n %12’si, k\u00fc\u00e7\u00fck ba\u015f hayvanlar\u0131n %18\u2019i depremden etkilenen b\u00f6lgede bulunuyor. Depremden etkilenen b\u00f6lgeler tar\u0131msal \u00fcretim yap\u0131lan alanlar\u0131n yakla\u015f\u0131k 5\u2019te biri.
<\/p>\n\n\n\n

Be\u015f binin \u00fczerinde k\u00f6y ve k\u0131rsal mahalle etkilendi. \u00c7ift\u00e7ilerin bar\u0131nma d\u0131\u015f\u0131nda en b\u00fcy\u00fck ihtiyac\u0131 susuzluk, makine-malzeme eksikleri, ekinden hasata \u00e7al\u0131\u015facak insan, depolama ve pazarlama. Yani tar\u0131msal \u00fcretimde ekimden hasada ciddi sorunlar mevcut. B\u00f6lgeden g\u00f6\u00e7 ile \u00e7ift\u00e7ilerin \u00fcretimi b\u0131rakma tehlikesiyle de kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. Kurakl\u0131k tehdidini de eklersek gelece\u011fe dair planlama yap\u0131lmas\u0131 gereklili\u011fi ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor.
<\/p>\n\n\n\n

Sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve g\u00fcvenli g\u0131daya eri\u015fim ve hijyen a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirdi\u011finizde hem deprem b\u00f6lgesini hem de t\u00fcm T\u00fcrkiye\u2019yi nas\u0131l riskler bekliyor?<\/strong><\/em>
<\/p>\n\n\n\n

\u0130nsanlar\u0131n hayatta kalmalar\u0131 ve kriz sonras\u0131 toparlanmalar\u0131 i\u00e7in g\u0131daya ula\u015fmalar\u0131, kar\u0131nlar\u0131n\u0131 doyurmalar\u0131 ama bunun bir de do\u011fru g\u0131da olmas\u0131 gerekiyor. \u0130nsanlar\u0131n zehirli, kontamine olmu\u015f, bula\u015f\u0131k riski olan g\u0131dalarla beslenmeleri ekstra sorunlar\u0131 beraberinde getirecek.
<\/p>\n\n\n\n

Halk Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 Uzmanlar\u0131 Derne\u011fi Hasuder\u2019in haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 Afetlerde G\u0131da Hijyeni ve Beslenme raporu<\/a>na g\u00f6re afet durumlar\u0131nda yetersiz beslenmeyi \u00f6nlemek dengesiz beslenmeden do\u011facak sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131n\u0131 tedavi etmek kadar \u00f6nemli. G\u0131da g\u00fcvenli\u011fi ve beslenme m\u00fcdehaleleri k\u0131sa vadede beslenme ve sa\u011fl\u0131k durumunu, uzun vadede ise hayatta kalmay\u0131 ve refah\u0131 belirliyor. Yani acil durumlarda ve afetlerde yetersiz beslenme enfeksiyon hastal\u0131klar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra \u00f6zellikle bebeklerde ya\u015fam kayb\u0131na da yol a\u00e7\u0131yor.\u00a0
<\/p>\n\n\n\n

Sadece kat\u0131 g\u0131dalar yeterli de\u011fil; uygun miktar ve kalitede su, besleyici yiyeceklerin haz\u0131rlanmas\u0131 \u00f6nemli. Taze sebze ve meyveye ihtiya\u00e7 var. \u00dcretim i\u00e7in suya ihtiya\u00e7 var. B\u00fct\u00fcn bu planlaman\u0131n yap\u0131lmas\u0131 gerekiyor. Sanitasyon ve hijyen imkanlar\u0131na eri\u015fim \u00e7ok \u00f6nemli. Yemek pi\u015firme olana\u011f\u0131n\u0131n sa\u011flanaca\u011f\u0131 konteyner kentlerde, pi\u015firme ve tabi ki depolama imkanlar\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131 \u00f6nemli. \u0130nsanlar pi\u015firecekleri g\u00fcnl\u00fck yeme\u011fi saklayamad\u0131klar\u0131nda bu g\u0131da israf\u0131na da sebep olacak.
<\/p>\n\n\n\n

Toplu mutfaklarda \u00e7\u0131kan yemeklerin uygun \u015fekilde haz\u0131rlanmas\u0131na \u00e7ok dikkat edilmeli. Bunun i\u00e7in g\u0131dalar\u0131n uygun \u015fekilde korunmas\u0131, ba\u015fka kirleticilere maruz kalmamas\u0131, sa\u011flam g\u0131dalar\u0131n m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca k\u00fcflenmeyecek kuru yerlerde depolanmas\u0131 gerekiyor.
<\/p>\n\n\n\n

Bunlar\u0131n yan\u0131nda; asbest \u00e7ok fazla konu\u015fulan bir konu. Ne yaz\u0131k ki bu konuda, asbestin g\u0131daya do\u011frudan bula\u015f\u0131p bula\u015fmayaca\u011f\u0131na ili\u015fkin ara\u015ft\u0131rmaya ula\u015famad\u0131m. Ama solundu\u011funda do\u011frudan kanserojen etkisi var ve asbest uzun s\u00fcre ortamda kal\u0131yor. Tonlarca in\u015faat at\u0131\u011f\u0131 sebebiyle asbest ve onun gibi \u00e7ok tehlikeli kimyasallar\u0131n ortama kar\u0131\u015fmas\u0131 s\u00f6z konusu. \u0130n\u015faat at\u0131klar\u0131n\u0131n do\u011fal alanlara, su kaynaklar\u0131na, tar\u0131msal \u00fcretime, bar\u0131nma alanlar\u0131na yak\u0131n yerlere d\u00f6k\u00fclmemesi gerekiyor.
<\/p>\n\n\n\n

Asbestin \u00f6zellikle su ve tar\u0131m topraklar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla asl\u0131nda g\u0131daya ve hem b\u00f6lge insan\u0131na<\/strong><\/em>hem de t\u00fcm T\u00fcrkiye’ye yay\u0131lma riski de var. Tar\u0131m\u0131n y\u00fczde 20-25\u2019i oradan geldi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek, bu riskin b\u00fcy\u00fcme ihtimalini g\u00f6r\u00fcyor musunuz?<\/strong><\/em>  <\/strong>
<\/p>\n\n\n\n

B\u00f6yle bir ihtimal var. \u00d6nlem al\u0131n\u0131yor mu bilmiyorum. Protestolar\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz, \u00f6zellikle \u00e7ift\u00e7ilerin ve tar\u0131msal alanlar \u00e7evresinde ya\u015fayanlar\u0131n protestolar\u0131 devam ediyor. Demek ki tehdit de devam ediyor. O y\u00fczden bir an \u00f6nce yetkililerin bilim insanlar\u0131 ve uzmanlarla birlikte in\u015faat at\u0131klar\u0131n\u0131n nereye d\u00f6k\u00fclece\u011fi konusunda uygun yerler belirlemesi ve a\u00e7\u0131klamas\u0131 gerekiyor. 
<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye g\u00fcndeminde b\u00fct\u00fcn bu sorunlar\u0131n oturdu\u011fu zemin iklim krizi zemini. Depremle olu\u015fan tabloyu iklim kriziyle birlikte okudu\u011fumuz zaman, \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki bahar ve yaz aylar\u0131nda olacak olan kurakl\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde, g\u0131da g\u00fcvenli\u011fi ne hale geliyor? <\/strong><\/em>
<\/p>\n\n\n\n

Ne yaz\u0131k ki iklim krizi tabloyu daha da a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131r\u0131yor. Hemen deprem sonras\u0131nda ya\u015fanan sellerin neden oldu\u011fu tahribat da sorunun ne kadar b\u00fcy\u00fck oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Suyun do\u011fru y\u00f6netilememesi ve yanl\u0131\u015f yap\u0131la\u015fma ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. 
<\/p>\n\n\n\n

Su do\u011fru y\u00f6netilmedi\u011finde can kay\u0131plar\u0131na neden oluyor. Do\u011fru y\u00f6netildi\u011finde ise verimlilik ve bereket getiriyor. Bu anlamda tamamen planlamaya ba\u011fl\u0131 olarak suyu nereye y\u00f6nlendirirsek, nas\u0131l y\u00f6netirsek bu felaket mi olur yoksa bereket ve refah m\u0131 olur buna biz karar vermi\u015f oluruz asl\u0131nda.<\/p>\n\n\n\n

Evet iklim krizi var, sebebi de insan faaliyetleri. Ciddi bir kurakl\u0131k tehlikesiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. Ancak yap\u0131labilecekler, umut ve \u00e7are de var.<\/p>\n\n\n\n

Bu\u011fday Ekolojik Ya\u015fam\u0131 Destekleme Derne\u011fi olarak hem iklim krizini i\u00e7ine alan hem de deprem sonras\u0131 tar\u0131msal faaliyetlerde toparlanma konusunda \u00f6nerilerimiz:<\/strong>
<\/p>\n\n\n\n

– \u00d6ncelikle depremden etkilenen \u00e7ift\u00e7i ve \u00fcreticilerin ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n belirlenmesi gerekiyor. \u00d6rne\u011fin bitkisel \u00fcretim i\u00e7in gerekli tohum ve girdi ihtiyac\u0131n\u0131n belirlenmesi, \u00e7ift\u00e7inin bu anlamda desteklenmesi, gerekirse b\u00f6lgeye \u00f6zel birtak\u0131m kararnamelerin \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 gerekiyor. 
<\/p>\n\n\n\n

– Co\u011frafyaya \u00f6zg\u00fc kurakl\u0131\u011fa dayan\u0131kl\u0131 yerel tohumlar\u0131n kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 te\u015fvik etmek ve bu konuda \u00e7ift\u00e7iyi desteklemek gerekiyor. 
<\/p>\n\n\n\n

– Deprem b\u00f6lgesinde ya\u015fayanlar\u0131n g\u0131da ihtiyac\u0131n\u0131n acil olarak belirlenmesi ve buna y\u00f6nelik b\u00f6lgesel g\u0131da \u00fcretimi planlamas\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131 gerekiyor. Di\u011fer b\u00f6lgelerden g\u0131da getirilibilir ama hem b\u00f6lgede \u00fcretimin devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in hem de insanlar\u0131n karbon ayak izi, maliyetlerin daha az olmas\u0131, taze g\u0131daya eri\u015fimin daha \u00e7abuk sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in b\u00f6lgede \u00fcretimin devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131 ve \u00fcretinin bu konuda desteklenmesi \u00e7ok \u00f6nemli. 
<\/p>\n\n\n\n

– De\u011fi\u015fen iklim \u015fartlar\u0131na uygun agroekolojik tar\u0131m y\u00f6ntemlerinin yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, topra\u011f\u0131n su tutma kapasitesini art\u0131rmak i\u00e7in topra\u011f\u0131n canl\u0131l\u0131k ve organik malzeme a\u00e7\u0131s\u0131ndan zenginle\u015ftirilmesi, toprak iyile\u015ftirme y\u00f6ntemlerinin yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekiyor. Zaten asbest tehlikesi varken, bir de pestisitler (tar\u0131m zehirleri) ile topra\u011f\u0131 kirletmeden, topyek\u00fcn zehirsiz tar\u0131ma ge\u00e7mek, topra\u011f\u0131n canl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile bereketini koruyan bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm hamlesi yapmam m\u00fcmk\u00fcn olabilir.
<\/p>\n\n\n\n

– B\u00f6lgede \u00fcretime yerelden ba\u015flayarak \u00f6rg\u00fctl\u00fc ve kat\u0131l\u0131mc\u0131 olacak \u015fekilde bir pazar ve pazarlama deste\u011fi sa\u011flamak gerekiyor. Ge\u00e7ici yerle\u015fimler yani t\u00fcketiciler ile \u00fcreticiler aras\u0131nda k\u00f6pr\u00fc kurulmas\u0131, k\u0131sa tedarik zincirlerinin olu\u015fturulmas\u0131, bu konuda \u00e7al\u0131\u015fan sivil toplum kurulu\u015flar\u0131n\u0131 da i\u00e7ine alan, i\u015fleyen modeller olu\u015fturulmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn.
<\/p>\n\n\n\n

– Kurakl\u0131k da dikkate al\u0131narak \u00f6zellikle tar\u0131msal alanlarda ya\u011fmur suyu hasad\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131; ya\u011fmur suyu g\u00f6letlerinin, damlama sulama sistemlerinin planlanmas\u0131; i\u015fg\u00fcc\u00fc ihtiyac\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131 gerekiyor. Bitkisel ve hayvansal \u00fcretimin birlikte d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi, toprak iyile\u015ftirmeden \u00fcr\u00fcn desenine, b\u00fct\u00fcnc\u00fcl mera uygulamas\u0131na kadar profesyonel ve g\u00f6n\u00fcll\u00fc ekiplerin olu\u015fturulmas\u0131 gerekiyor. Tar\u0131msal \u00fcretimde kullan\u0131lan trakt\u00f6r, \u00e7apa makinesi, mal\u00e7 makinesi gibi makine ve aletler, ihtiya\u00e7 duyulan depo alanlar\u0131n\u0131n teminini sa\u011flamak ad\u0131na ortakla\u015fa kullan\u0131m i\u00e7in kooperatiflerin olu\u015fturulmas\u0131 hem maliyeti d\u00fc\u015f\u00fcrerek hem de i\u015fbirli\u011fini artt\u0131racakt\u0131r. Katma de\u011ferli \u00fcr\u00fcnlerin \u00fcretilmesi konusunda m\u00fc\u015fterek i\u015fliklerin olu\u015fturulmas\u0131, burada \u00fcretilen \u00fcr\u00fcnlerin pazarlanmas\u0131na destek olunmas\u0131, deprem b\u00f6lgesindeki \u00fcreticilere verilecek kredi ve desteklerin pozitif ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zetecek \u015fekilde planlanmas\u0131, \u00f6zellikle bereketli ova topraklar\u0131n\u0131 yerle\u015fimden sanayiden ve kirlilikten korumak, tar\u0131msal \u00fcretimde \u00e7ok \u00f6nemli olan biyolojik \u00e7e\u015fitlili\u011fin devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in milli parklar, sulak alanlar gibi alanlar\u0131 korumak gerekiyor. Orman \u00f6rt\u00fcs\u00fcn\u00fcn hem iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin etkilerini azaltmada hem de iklim de\u011fi\u015fikli\u011fine kar\u015f\u0131 m\u00fccadele edilmesinde \u00e7ok \u00f6nemli oldu\u011funu vurgulamak gerekiyor. 
<\/p>\n\n\n\n

– S\u0131f\u0131r at\u0131k planlar\u0131n\u0131n uygulanmas\u0131 ve at\u0131k y\u00f6netimine dair e\u011fitimlerin verilmesi, bu konuda yap\u0131lan kampanyalara destek olunmas\u0131 gerekiyor.
<\/p>\n\n\n\n

– Kent ve k\u00f6yler aras\u0131nda g\u0131da \u00fcretim-t\u00fcketim-eri\u015fim ba\u011f\u0131n\u0131n kurulmas\u0131 gerekiyor. Yeni kurulacak yerle\u015fimlerde kent tar\u0131m\u0131n\u0131n, mahalle bostanlar\u0131n\u0131n desteklenmesi gerekiyor. 
<\/p>\n\n\n\n

– K\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ift\u00e7ilerin g\u00f6\u00e7\u00fcn\u00fc \u00f6nlemek, \u015fehirde birer t\u00fcketici olmalar\u0131n\u0131 engellemek i\u00e7in refahlar\u0131n\u0131 sa\u011flamak gerekiyor.  Bu anlamda \u00e7ift\u00e7i g\u00f6\u00e7\u00fcn\u00fcn engellenmesi, yerel tohumlar\u0131n devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131, iklim krizine ve afetlere diren\u00e7li yap\u0131lar\u0131n olu\u015fturulmas\u0131 bir zorunluluk ve bu konuda karar vericilerin, \u015firketlerin, akademisyenlerin, enstit\u00fclerin, sivil toplum \u00f6rg\u00fctlerinin, vatanda\u015flar\u0131n, i\u015fbirli\u011fiyle \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 gerekiyor.
<\/p>\n\n\n\n

Sonu\u00e7 olarak: deprem b\u00f6lgesinden uzak b\u00f6lgelerden ula\u015f\u0131m ve lojisti\u011fin \u00e7evresel ve sosyal maliyetleri  ve maddi y\u00fck\u00fcn\u00fc g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131rsak b\u00f6lgede ya\u015fayanlar\u0131n taze g\u0131daya ve temiz suya eri\u015fimini sa\u011flayacak yerel sistemlerin kurulmas\u0131 \u00e7ok \u00f6nemli. 
<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n
\n