{"id":284996,"date":"2022-03-21T12:48:39","date_gmt":"2022-03-21T09:48:39","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/?p=284996"},"modified":"2022-03-21T14:42:26","modified_gmt":"2022-03-21T11:42:26","slug":"virusler-iklimdeki-degisikliklerden-nasil-etkileniyor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/virusler-iklimdeki-degisikliklerden-nasil-etkileniyor\/","title":{"rendered":"Vir\u00fcsler iklimdeki de\u011fi\u015fikliklerden nas\u0131l etkileniyor?"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>\u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi t\u00fcm insanl\u0131\u011f\u0131 tehdit ediyor. Son y\u0131llarda d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda ya\u015fanan do\u011fal afetlerle, iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin sonu\u00e7lar\u0131na tan\u0131k oluyoruz.&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u015eimdilerde ise ko\u015fullara adapte olmay\u0131 seven \u0131srarc\u0131 bir k\u00fcresel salg\u0131n\u0131n ikinci y\u0131l\u0131nday\u0131z. \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fine ve vir\u00fcs\u00fcn yay\u0131l\u0131m\u0131na kar\u015f\u0131 verilen m\u00fccadeleler asl\u0131nda birbiriyle ba\u011flant\u0131l\u0131. Birinde ilerleme kaydetmek di\u011ferine de yans\u0131yabilir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bu yaz\u0131da hem kendimizi koruman\u0131n yollar\u0131n\u0131 hem de iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi ile vir\u00fcslerin mutasyonu aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi ke\u015ffedece\u011fiz.<\/p>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><strong>\u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi ve Vir\u00fcs Mutasyonlar\u0131 Nas\u0131l Ba\u011flant\u0131l\u0131 Olabilir?<\/strong><\/h5>\n\n\n\n<p>Son d\u00f6nemdeki haberlere bakarsan\u0131z iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin hi\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131 kadar h\u0131zland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rebilirsiniz. Her y\u0131l rekor k\u0131ran s\u0131cakl\u0131klar do\u011fal afetlerle birle\u015ferek bitkiler, hayvanlar ve insanlar i\u00e7in \u00fcrk\u00fct\u00fcc\u00fc ko\u015fullar yarat\u0131yor. 2021 y\u0131l\u0131 i\u00e7inde ABD&#8217;nin Rhode Island eyaletinde ya\u015fayan 42 bin insan\u0131 elektrikten mahrum b\u0131rakan Henri Kas\u0131rgas\u0131 ve ABD\u2019nin Bat\u0131s\u0131n\u0131n %93&#8217;\u00fcn\u00fc kapsayan ve yeni y\u0131lda da devam eden tarihi kurakl\u0131k gibi <a href=\"https:\/\/www.cnn.com\/2021\/10\/02\/weather\/climate-disasters-of-summer-2021\/index.html\">b\u00fcy\u00fck krizler ya\u015fad\u0131k<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p>Bunlar olurken yeni koronavir\u00fcs pandemisinin ikinci y\u0131l\u0131na girdik. Hala da sona yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 g\u00f6remiyoruz. COVID-19 olarak bilinen vir\u00fcs, birka\u00e7 kere mutasyona u\u011frad\u0131. Bunlardan en g\u00fc\u00e7l\u00fcleri ise Delta ve Omicron varyantlar\u0131yd\u0131. Bu mutasyonlar COVID a\u015f\u0131s\u0131 yolunda kaydedilen ilerlemeye kar\u015f\u0131 bir tehdit olu\u015fturuyor. A\u015f\u0131lar insanlar\u0131 vir\u00fcs\u00fcn en k\u00f6t\u00fc halinden korumak i\u00e7in \u00fcretilse de bu mutantlar COVID&#8217;e yeni bir yay\u0131lma potansiyeli kazand\u0131r\u0131yor.&nbsp;<br><\/p>\n\n\n\n<p>\u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi ve mutant vir\u00fcslerin ba\u015f g\u00f6steren iki tehdidini toplum fark ediyor olsa da \u00e7o\u011fu ki\u015fi bu iki sorunun de\u011fi\u015fmeyen uygulamalarla daha da k\u00f6t\u00fcle\u015fti\u011fini fark edemiyor. \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi ve buna neden olan uygulamalar ayn\u0131 zamanda yeni vir\u00fcslerin d\u00fcnyaya yay\u0131lmas\u0131na y\u00f6nelik f\u0131rsatlar yarat\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu tehditler nelerdir?<\/p>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><strong><em>Ormans\u0131zla\u015fma<\/em><\/strong><\/h5>\n\n\n\n<p>Ormans\u0131zla\u015fma, her ge\u00e7en y\u0131l 15 milyar a\u011fac\u0131n yok olmas\u0131 olarak tan\u0131mlayabilece\u011fimiz s\u00fcrd\u00fcr\u00fclemez bir uygulama. Kesti\u011fimiz her a\u011fa\u00e7ta depolanan CO2 kabuktan havaya sal\u0131n\u0131r. Kesim i\u015flemi ile hem oksijeni hem de karbon emici a\u011fa\u00e7lar\u0131 yok ediyoruz. Bu ormans\u0131zla\u015fma i\u015fleminin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131, bitki ve hayvanlar\u0131n binlerce y\u0131ld\u0131r kendi yerel vir\u00fcslerini ve antikorlar\u0131n\u0131 geli\u015ftirerek ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Amazon&#8217;da ger\u00e7ekle\u015ftiriliyor..<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130nsanlar, hayvanlardan insanlara ge\u00e7en zoonoz hastal\u0131klar\u0131n bir\u00e7o\u011fuyla daha \u00f6nce hi\u00e7 kar\u015f\u0131la\u015fmad\u0131lar. COVID-19 vir\u00fcs\u00fcn\u00fcn de bir yarasadan bula\u015ft\u0131\u011f\u0131 hipotezi en g\u00fc\u00e7l\u00fc iddialardan biriydi.<\/p>\n\n\n\n<p>Vir\u00fcsler hayatta kalmak i\u00e7in yeni ko\u015fullara uyum sa\u011flarlar. Ormans\u0131zla\u015fma da eski ko\u015fullar\u0131 ortadan kald\u0131r\u0131p yerine k\u00fcreselle\u015fmi\u015f kentsel k\u00fclt\u00fcr\u00fc koyuyor. Dolay\u0131s\u0131yla bu durum pandemilerin ba\u015flamas\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131r\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><strong><em>Buzullar\u0131n erimesi<\/em><\/strong><\/h5>\n\n\n\n<p>Benzer \u015fekilde, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclemez kirlili\u011fe a\u015f\u0131r\u0131 d\u00fc\u015fk\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz ve fosil yak\u0131tlar\u0131n kullan\u0131lmas\u0131 toplum sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 sorunlar\u0131n\u0131n saatli bombas\u0131 olan buzullar\u0131n erimesine yol a\u00e7\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>Bilim insanlar\u0131, son 200 y\u0131lda sanayile\u015fmenin patlamas\u0131yla birlikte metan seviyeleri katlanarak artarken ortamdaki karbondioksit miktar\u0131n\u0131n da %40 artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ke\u015ffettiler<a href=\"https:\/\/nsidc.org\/cryosphere\/glaciers\/questions\/climate.html\">. <\/a>Bu ko\u015fullar d\u00fcnyay\u0131 \u0131s\u0131t\u0131yor ve buzul k\u00fctlesinin \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde erimesine neden oluyor. Buzullar\u0131n erimesi insan habitatlar\u0131 dahil t\u00fcm habitatlar \u00fczerinde ciddi etkiler yarat\u0131yor.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Buzullar\u0131n erimesi yeni vir\u00fcslerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 da tetikleyebilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Buzullarda ya\u015fam tarihi yakla\u015f\u0131k <a href=\"https:\/\/www.forbes.com\/sites\/davidbressan\/2021\/07\/21\/melting-glaciers-reveal-previously-unknown-viruses\/?sh=29d4f5b21604\">15.000<\/a> y\u0131l \u00f6ncesine kadar giden eski vir\u00fcslere rastland\u0131. B\u00fcy\u00fck ekosistemlerden \u00e7ok uzun s\u00fcre uzak kalan bu vir\u00fcsler v\u00fccudumuzun al\u0131\u015f\u0131k oldu\u011fu veya sava\u015fmaya haz\u0131r oldu\u011fu vir\u00fcslere benzemiyor.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Ba\u015fka bir \u00f6rnekte de 100 y\u0131ll\u0131k dokuda hala bozulmam\u0131\u015f \u00e7i\u00e7ek hastal\u0131\u011f\u0131 ve \u0130spanyol Gribi vir\u00fcsleri ke\u015ffedildi. Bu vir\u00fcsler ise tedavileri bulunmas\u0131na ra\u011fmen salg\u0131n durumunda d\u00fcnyan\u0131n baz\u0131 b\u00f6lgelerini orant\u0131s\u0131z bir \u015fekilde etkileyebilecek vir\u00fcsler.<\/p>\n\n\n\n<p>Eski vir\u00fcs formlar\u0131n\u0131n yeniden belirmesi, yeni ko\u015fullara uyum sa\u011flam\u0131\u015f ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemimizde hasarlar yaratabilir.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Epidemiyologlar\u0131n do\u011fayla ve iklimle i\u00e7 i\u00e7e olmas\u0131n\u0131n sebebi de bu. COVID-19 ile ya\u015famak hepimiz i\u00e7in zor oldu. Gelecekte ormans\u0131zla\u015fma ve buzullar\u0131n erimesi topluma yay\u0131labilecek di\u011fer zoonoz hastal\u0131klar\u0131n ate\u015fini k\u00f6r\u00fckleyebilir.<\/p>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><strong>Kendimizi nas\u0131l koruyabiliriz?<\/strong><\/h5>\n\n\n\n<p>S\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir olmayan end\u00fcstri e\u011filimini azaltmak i\u00e7in her zamankinden daha iyi bir konumday\u0131z. B\u00f6ylece iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi ve vir\u00fcs mutasyonlar\u0131 riskini de azaltmak i\u00e7in bir \u015fans\u0131m\u0131z var. Yenilenebilir enerji; temiz, dengeli ve s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 bilece\u011fimiz bir gezegen i\u00e7in tam olarak ihtiya\u00e7 duydu\u011fumuz \u015fey. <a href=\"https:\/\/www.weforum.org\/agenda\/2021\/11\/renewable-energy-cost-fallen\/\">Yenilenebilir enerjinin maliyeti 2010&#8217;dan bu yana %80 oran\u0131nda d\u00fc\u015ferek<\/a> \u015fu anda piyasadaki en uygun fiyatl\u0131 ve talep edilen g\u00fc\u00e7 kaynaklar\u0131ndan biri haline geldi.<\/p>\n\n\n\n<p>Bunlar olurken do\u011fadan ilham alan iklim \u00e7\u00f6z\u00fcmleri h\u00fck\u00fcmetler, STK&#8217;lar ve \u00f6nc\u00fc ki\u015filer taraf\u0131ndan uygulanmaya devam ediyor.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Do\u011fru tedbirler ve iklim dostu y\u00f6ntemlerle gelece\u011fin kasvetini ortadan kald\u0131rabiliriz.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Peki ne yapabilirsiniz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul><li>Evinize veya i\u015fyerinize g\u00fc\u00e7 sa\u011flamak i\u00e7in yenilenebilir enerji kullan\u0131n.<\/li><li>Geri d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f \u00fcr\u00fcnler sat\u0131n al\u0131n ve \u00fcr\u00fcnlerinizi geri d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcn.<\/li><li>Se\u00e7imlerdeki oylar\u0131n\u0131z ve sat\u0131n alma g\u00fcc\u00fcn\u00fczle s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir politika ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir ticareti destekleyin.<\/li><li>Yaln\u0131zca ihtiyac\u0131n\u0131z olan\u0131 kullan\u0131n ve sahip oldu\u011funuz \u015feyler i\u00e7in \u015f\u00fckredin.<\/li><li>Eylemlerinizin t\u00fcm ekosistemi nas\u0131l etkiledi\u011fine bak\u0131n ve nas\u0131l etkiledi\u011finden emin de\u011filseniz, biraz ara\u015ft\u0131rma yap\u0131n ve yak\u0131nlar\u0131n\u0131zla bu konuda tart\u0131\u015f\u0131n.<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p>Do\u011fal kaynak t\u00fcketimimizi azaltarak, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fini ve gelece\u011fimizi tehdit edebilecek vir\u00fcslerin yay\u0131lmas\u0131n\u0131 azaltabiliriz. \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi ve halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131, sorumsuz end\u00fcstrinin sonu\u00e7lar\u0131yla ba\u011flant\u0131l\u0131 olmaya devam edecek. Bug\u00fcn <a href=\"https:\/\/www.naturepositive.org\/\">do\u011fay\u0131 olumlu<\/a> se\u00e7imlerle kucaklayarak bir fark yarat\u0131n.<br><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00c7eviri: <\/strong>G\u00f6kada Y\u0131lmaz<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Kaynak:<\/strong><a href=\"https:\/\/biomimicry.org\/the-relationship-between-climate-change-and-adapting-viruses\/\"> \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi ve Vir\u00fcs Mutasyonlar\u0131<\/a>, Adrian Johansen, Biomimicry Institute<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Foto\u011fraf:<\/strong>Biomimicry Institute <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi t\u00fcm insanl\u0131\u011f\u0131 tehdit ediyor. Son y\u0131llarda d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda ya\u015fanan do\u011fal afetlerle, iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin sonu\u00e7lar\u0131na tan\u0131k oluyoruz. \u015eimdilerde ise ko\u015fullara adapte olmay\u0131 seven \u0131srarc\u0131 bir k\u00fcresel salg\u0131n\u0131n ikinci y\u0131l\u0131nday\u0131z. \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fine ve vir\u00fcs\u00fcn yay\u0131l\u0131m\u0131na kar\u015f\u0131 verilen m\u00fccadeleler asl\u0131nda birbiriyle ba\u011flant\u0131l\u0131. Birinde ilerleme kaydetmek di\u011ferine de yans\u0131yabilir.<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":284997,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[800],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/284996"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=284996"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/284996\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":285036,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/284996\/revisions\/285036"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/284997"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=284996"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=284996"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=284996"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}