{"id":285780,"date":"2022-07-01T18:52:16","date_gmt":"2022-07-01T15:52:16","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/?page_id=285780"},"modified":"2022-07-01T20:51:36","modified_gmt":"2022-07-01T17:51:36","slug":"tohum-meselesi","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/sikca-sorulan-sorular\/tohum-meselesi\/","title":{"rendered":"Yerel\/atal\u0131k, hibrit, organik, GDO\u2019lu tohum nedir?"},"content":{"rendered":"
\n
\n
\n
\n

T\u00fcrkiye, t\u00fcm d\u00fcnyada oldu\u011fu gibi tohum tekellerinin bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda. Tohum \u015firketleri tar\u0131m sekt\u00f6r\u00fcn\u00fc, g\u0131dam\u0131z\u0131 kontrol alt\u0131na alma gayretindedir. \u00dclkemize GDO\u2019lu tohum ithalat\u0131 yasak, GDO\u2019lu tohum \u00fcretimi de yok. Ancak hayvan yemine izin verildi\u011fi i\u00e7in konvansiyonel hayvanc\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fc b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde GDO\u2019lu yem kullan\u0131yor.<\/strong><\/p>\n

\u015eu an ki mevzuatlar ne yaz\u0131k ki yerel tohumlar\u0131n ticari olmamak kayd\u0131 ile yani aile ihtiyac\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde \u00e7ift\u00e7iler aras\u0131 m\u00fcbadelesi haricinden hi\u00e7bir \u015feye izin vermiyor. Bir \u00e7ift\u00e7i di\u011ferine eksin sonra da \u00fcr\u00fcn\u00fcn\u00fc sats\u0131n diye yerel tohumunu veremiyor. \u00c7ift\u00e7iler \u00e7ift\u00e7i pazarlar\u0131nda tohumlar\u0131n\u0131 ve fidelerini bah\u00e7e sahibi ki\u015filere satam\u0131yor.<\/p>\n

Organik tar\u0131m mevzuatlar\u0131 GDO\u2019lu (*1)<\/em> ve ila\u00e7l\u0131 tohumlara izin vermez iken yerel \u00e7e\u015fitlere, organik sertifikal\u0131 standart (*2) <\/em>ve hibrit (ila\u00e7lanmam\u0131\u015f olmas\u0131 kayd\u0131 ile, *3) <\/em>tohumlara izin veriyor. Genelde halk\u0131m\u0131z GDO\u2019lu tohum ile hibrit tohumu birbirine kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131yor. Ayr\u0131ca her \u0131slah \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 hibrit ile \u00f6zde\u015fle\u015ftirilmi\u015f durumda. Oysa yerel tohumlarda \u00e7ift\u00e7iler eli ile onlarca y\u0131lda \u0131slah edilmi\u015f tohumlar. Tohum \u0131slah y\u00f6ntemleri ile laboratuvar ortam\u0131nda GDO\u2019lu tohumlar\u0131n geli\u015ftirilmesi birbirine kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor. Tohum \u0131slah\u0131 bir anlamda \u00e7ift\u00e7ilerin yapt\u0131klar\u0131n\u0131 profesyonellerin, tar\u0131msal i\u015fletmelerde profesyonel teknikler uygulayarak yapmas\u0131 ve belirli \u015fartlar\u0131 sa\u011flayan kaliteli tohumlar\u0131n elde edilmesi.<\/p>\n

Bizim organik pazara \u00fcr\u00fcn g\u00f6nderen veya bizzat kat\u0131lan \u00fcreticiler kendi yerel tohumlar\u0131n\u0131, Yalova Atat\u00fcrk Bah\u00e7e K\u00fclt\u00fcrleri Merkez Ara\u015ft\u0131rma Enstit\u00fcs\u00fc\u2019n\u00fcn ve \u00e7e\u015fitli firmalar\u0131n organik standart ve hibrit tohumlar\u0131n\u0131 veya organik olarak piyasada alternatif yok ise ila\u00e7s\u0131z olmak kayd\u0131 ile hibrit tohum kullan\u0131yorlar.<\/p>\n

Standart tohumu da biraz a\u00e7al\u0131m. Standart tohum hibrit <\/em>yani halk aras\u0131nda k\u0131s\u0131r tohum tabir edilen tohum de\u011fil.<\/em> Y\u0131llarca farkl\u0131 yerel tohumlar\u0131n yan yana ekilerek \u00f6zel teknikler ile (bir \u00e7e\u015fit dam\u0131zl\u0131k hayvanlarda uygulanan yapay d\u00f6llenme gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn) kaliteli standart bir \u00e7e\u015fit elde edilmesi olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Standart tohumlar k\u0131s\u0131r de\u011fildir ve her sene \u00e7ift\u00e7imiz tekrar tekrar verim alabilir. E\u011fer do\u011fru tohum alma tekniklerini uygularsa bir daha hi\u00e7 tohum almas\u0131na bile gerek kalmaz. Yalova Atat\u00fcrk Bah\u00e7e K\u00fclt\u00fcrleri Merkez Ara\u015ft\u0131rma Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nden G\u00fclay Hocam\u0131z G\u00fcney Marmara B\u00f6lgesinde bug\u00fcn kendi ismi verilen bir \u00e7e\u015fit so\u011fan\u0131n yerelini (pop\u00fclasyonunu) ald\u0131 ve standart \u00e7e\u015fit haline getirdi. K\u00f6yl\u00fcler \u00f6nce yana\u015fmam\u0131\u015flar tohumlar\u0131n\u0131 vermeye ama kendisine g\u00fcvenince tohum vermi\u015fler. G\u00fclay Hoca 18 y\u0131l \u00e7al\u0131\u015f\u0131p standart tohum \u00e7e\u015fidini elde etmi\u015f. \u0130lgili b\u00f6lgede ciddi sel olmu\u015f bir y\u0131l, t\u00fcm tohumluklar zarar g\u00f6rm\u00fc\u015f. Yani yerel tohumlar\u0131 yok olmu\u015f. G\u00fclay Hoca\u2019n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 olmasa bu yerel \u00e7e\u015fit bug\u00fcn yok olmu\u015f olacakt\u0131. Bu hikayeyi de bilerek burada payla\u015ft\u0131k ki her konunun bilemedi\u011fimiz y\u00f6nlerini g\u00f6rebilmemizin \u00f6nemini vurgulamak i\u00e7in.<\/p>\n

Organik tohuma gelince. enstit\u00fcler, \u00fcniversiteler, \u015firketler vd. taraf\u0131ndan \u0131slah edilen \u00e7e\u015fitler tescil ve sertifikasyon s\u00fcre\u00e7lerinden ge\u00e7iyorlar. Bir tohumun organik tohum olarak tan\u0131mlanabilmesi i\u00e7in ayn\u0131 organik \u00fcr\u00fcnler gibi sertifikaland\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekiyor Yani organik tohumlar ama standart ama hibrit olsun hem tohumculuk kanunu \u00e7er\u00e7evesinde hem de organik tar\u0131m kanunu \u00e7er\u00e7evesinde iki farkl\u0131 ama\u00e7la sertifikaland\u0131r\u0131l\u0131yor. Organik tohum geli\u015ftiren enstit\u00fcler, \u015firketler bu tohumu \u00fcrettikleri  y\u0131llar boyunca da organik tar\u0131m mevzuatlar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde hormon, zirai ila\u00e7, suni g\u00fcbre vs kullanm\u0131yorlar. Nas\u0131l %100 Ekolojik Pazarlar’da sizler \u00fcreticinin bir kontrol ve sertifika kurulu\u015funca verilen organik domates sertifikas\u0131na bak\u0131yorsan\u0131z, i\u015fte bu kurulu\u015flar da \u00e7ift\u00e7iye domates i\u00e7in sertifika vermeden ald\u0131\u011f\u0131 tohuma ait fatura ve sertifikalar\u0131 denetliyor, kay\u0131t alt\u0131na al\u0131yorlar.<\/p>\n

B\u00fct\u00fcn bu a\u00e7\u0131klamalar\u0131 yap\u0131yoruz, \u00e7\u00fcnk\u00fc t\u00fcketicinin organik\/ekolojik \u00fcr\u00fcn kavram\u0131 ile yerel\/atal\u0131k tohum, pop\u00fclasyon kavram\u0131n\u0131 birbirlerinden ay\u0131rmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n

Dikkat edilmesi gereken \u00f6nemli di\u011fer bir konu da, do\u011fal \u00fcretim yapt\u0131klar\u0131n\u0131 iddia eden bir\u00e7ok \u00e7iftlik bilgi kirlili\u011finden faydalanarak ve t\u00fcketicinin bu y\u00f6ndeki talebini bildikleri i\u00e7in t\u00fcm tohumlar\u0131n\u0131n yerel\/atal\u0131k tohumlar oldu\u011funu iddia ederek t\u00fcketicileri yan\u0131ltmaktad\u0131r.<\/p>\n

\n
\n
\n<\/div>\n<\/div>\n

*1<\/strong><\/em> <\/strong>Tohumun genetik yap\u0131s\u0131na (DNA) biyoteknolojik y\u00f6ntemler ile d\u0131\u015far\u0131dan m\u00fcdahale edilip de\u011fi\u015ftirilerek elde edilen tohuma GDO\u2019lu tohum denir. GDO\u2019lu tohumlar do\u011fal ortamda do\u011fal olarak olu\u015famayacak, genetik yap\u0131s\u0131na insan arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile gen aktar\u0131lan birer transgenik organizmad\u0131r. Bu y\u00f6ntem ile do\u011fal yap\u0131s\u0131nda sahip olmad\u0131\u011f\u0131 yeni bir \u00f6zellik eklenmi\u015f olur. GDO\u2019lu tohum kullan\u0131m\u0131, elde edili\u015f y\u00f6ntemi ekolojik tar\u0131m\u0131n felsefesine uygun olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in  ekolojik tar\u0131mda yasakt\u0131r. GDO\u2019lu tohumlar biyo\u00e7e\u015fitlilik ve ekosistem i\u00e7in ciddi bir tehlikedir \u00e7\u00fcnk\u00fc ar\u0131lar GDO\u2019lu polenleri ta\u015f\u0131yabilmekte, GDO\u2019lu tohumlar do\u011fadaki yerel t\u00fcrlerle tozlanarak yap\u0131lar\u0131n\u0131 aktarma riski ta\u015f\u0131maktad\u0131r, sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n neler olaca\u011f\u0131 bilinmemektedir. Ayn\u0131 bilinmezlik insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Sigara ilk \u00fcretildi\u011fi d\u00f6nemlerde akci\u011fer kanserinin nedeni olarak g\u00f6sterilmiyordu ancak bug\u00fcn akci\u011fer kanserinin en \u00f6nemli sebeplerinden birinin sigara oldu\u011fu biliniyor.<\/p>\n

Uluslararas\u0131 tohum \u015firketlerince a\u00e7l\u0131\u011fa \u00e7are diye sunulan GDO\u2019lu tohumlar\u0131n \u00e7oklu stres ortamlar\u0131na (kurakl\u0131k, tuzluluk, hastal\u0131klar, iklim de\u011fi\u015fiklilerine ba\u011fl\u0131 olaylar, b\u00f6cekler vs.) kar\u015f\u0131 dayan\u0131ks\u0131z olduklar\u0131, a\u00e7l\u0131\u011fa \u00e7are olmad\u0131klar\u0131, a\u00e7l\u0131k sorununun ise \u00fcretim yetersizli\u011fi de\u011fil payla\u015f\u0131m\/da\u011f\u0131t\u0131m ve israfla ilgili oldu\u011fu art\u0131k bir\u00e7ok otoritece kabul g\u00f6rmektedir. Sorunun g\u0131dan\u0131n olmamas\u0131\/yoklu\u011fu de\u011fil ula\u015f\u0131labilir olmamas\u0131 ile ilgili oldu\u011fu BM (Birle\u015fmi\u015f Milletler) G\u0131da ve Tar\u0131m \u00d6rg\u00fct\u00fc raporlar\u0131 ile de belgelenmi\u015ftir.<\/p>\n

D\u00fcnya tohum ticaretinde ilk on \u015firketin pay\u0131 1996 y\u0131l\u0131nda %37 iken 2006\u2019da %55 e ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. D\u00fcnya\u2019da tar\u0131m ilac\u0131 ticaretinin %89\u2019unu elinde tutan 10 \u015firketten d\u00f6rd\u00fc tohum ticaretinde de ilk 10 aras\u0131ndad\u0131r. Zirai ila\u00e7 \u00fcreten b\u00fcy\u00fck firmalar\u0131n \u00fcrettikleri bu ila\u00e7lara dayan\u0131kl\u0131 GDO\u2019lu tohumu da \u00fcretmeleri \u00f6nemli bir \u00e7eli\u015fkiyi g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne sererken bu teknolojinin rant temelli oldu\u011funu anla\u015f\u0131l\u0131r k\u0131lmaktad\u0131r. GDO\u2019lu tohumlar patent yasalar\u0131 ile korunmakta insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 konusunda tarafs\u0131z ve uzun s\u00fcreli ara\u015ft\u0131rmalar yap\u0131lamamaktad\u0131r.<\/p>\n

GDO\u2019lu tohumlar hibrit tohumlarla s\u0131kl\u0131kla kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. \u00dcretimleri son derece farkl\u0131 olmakla birlikte biyolojik \u00e7e\u015fitlilik ve sosyo-ekonomik a\u00e7\u0131dan getirdi\u011fi riskler a\u00e7\u0131s\u0131ndan benzerlik g\u00f6sterirler.<\/p>\n

*2<\/em><\/strong> Standart \u00e7e\u015fitlerde \u00fcretici, \u00fcretmi\u015f oldu\u011fu bitkinin \u00e7i\u00e7ek yap\u0131s\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak izolasyon mesafesini korur ve tohumluk al\u0131r iken kar\u0131\u015f\u0131mlar\u0131 \u00f6nleyici tedbirler al\u0131r ise ayn\u0131 tohumdan y\u0131llarca ayn\u0131 karakterde bitki ve meyve alabilir. Bu nedenle standart tohumlar i\u00e7in \u201catadan toruna\u201d tabiri kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n

*3 <\/strong><\/em>Hibrit tohum, saf hat haline getirilmi\u015f bir ana hat ve baba hatt\u0131n d\u00f6llenmesi (melezlenmesi) ile elde edilmi\u015f bireydir. Bu bireye ayn\u0131 zamanda F1 d\u00f6l\u00fc de denir. \u0130lk y\u0131l bitki yap\u0131s\u0131, meyve \u00f6zellikleri y\u00f6n\u00fc ile \u00e7ok homojen bir yap\u0131 g\u00f6steren bu bitkilerden al\u0131nan tohumlar ikinci y\u0131l a\u00e7\u0131lma g\u00f6sterir. \u0130kinci y\u0131l elde edilen bireyler (bitkiler) bir k\u0131sm\u0131 ana saf hatt\u0131n \u00f6zelliklerini g\u00f6sterirken bir k\u0131sm\u0131 baba saf hatt\u0131n \u00f6zelliklerini g\u00f6sterir. \u00c7o\u011fu zaman hastal\u0131klara dayan\u0131kl\u0131l\u0131k\/toleransl\u0131l\u0131k karakteri o t\u00fcr\u00fcn yabani formda olan genomlar\u0131ndan aktar\u0131l\u0131r. E\u011fer hibrit \u00e7e\u015fidin elde edilmesinde bu t\u00fcr bir yola gidilmi\u015f ise ikinci y\u0131l elde edilen bitkiler ve meyveleri \u00fcreticileri hepten memnun etmeyebilir. Bu durum ile kar\u015f\u0131la\u015fan \u00fcretici hibrit \u00e7e\u015fitler i\u00e7in \u201ck\u0131s\u0131r tohum\u201d ad\u0131n\u0131 kullanmaktad\u0131r. Asl\u0131nda o da d\u00f6l veriyor ama \u00fcreticinin ilk y\u0131l \u00fcretmi\u015f oldu\u011fu tohumun bitki ve meyveleri ile alakas\u0131 olmayan karakterler g\u00f6steriyor. Bu durumda \u00fcretici her y\u0131l ayn\u0131 kalitede \u00fcr\u00fcn alabilmek i\u00e7in d\u00f6n\u00fcp ticari tohum firmas\u0131ndan tekrar tohum almak zorunda kal\u0131yor.<\/p>\n

Sivil toplum \u00f6rg\u00fctlerinin kar\u015f\u0131 duru\u015funun temelinde tohumun \u0131slah edilmesi veya -verimin \u00f6ncelik olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc hibrit tohumlar\u0131n besin de\u011ferlerinde kay\u0131plar\u0131n s\u00f6z konusu oldu\u011fu bilinse de- hibrit tohum teknolojisinin sa\u011fl\u0131k konusunda tespit edilmi\u015f bir zarar\u0131 olmas\u0131 de\u011fil, hibrit veya GDO\u2019lu tohum \u00fcretiminin getirdi\u011fi sosyo-ekonomik problemler ve GDO\u2019lu tohumlar\u0131n olas\u0131 sa\u011fl\u0131k ve \u00e7evre riskleri var. G\u0131dam\u0131z\u0131n tohumlara ba\u011fl\u0131 olu\u015fu ve tohumlar\u0131n da milyonlarca \u00e7ift\u00e7inin elinden \u00e7ok az say\u0131da \u015firketin eline ge\u00e7erek tekelle\u015fmesi hukuksal, etik, g\u0131da g\u00fcvenli\u011fi hatta \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler boyutunda dev bir sorun olarak kar\u015f\u0131m\u0131zda dikiliyor.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

T\u00fcrkiye, t\u00fcm d\u00fcnyada oldu\u011fu gibi tohum tekellerinin bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda. Tohum \u015firketleri tar\u0131m sekt\u00f6r\u00fcn\u00fc, g\u0131dam\u0131z\u0131 kontrol alt\u0131na alma gayretindedir. \u00dclkemize GDO\u2019lu tohum ithalat\u0131 yasak, GDO\u2019lu tohum \u00fcretimi de yok. Ancak hayvan yemine izin verildi\u011fi i\u00e7in konvansiyonel…<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":285778,"parent":8417,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/285780"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=285780"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/285780\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":285785,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/285780\/revisions\/285785"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/8417"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/285778"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bugday.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=285780"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}