-- GÜNCEL PROJELER:
-- GEÇMİŞ PROJELER:


Victor Ananias
101 Soruda Organik Ürün Rehberi




Doğa eğitiminde anne babaların rolü
Kategoriler: Bireysel Gelişim, Eğitim, Eğitim, Yöntemler
Tarih: 17-Temmuz-2005
Yazdır | Arkadaşına Gönder | Yorum Ekle


ÇOCUKLAR ve doğa... Çocuklarla birlikte doğada vakit geçirmek bize büyük bir keyif verir. Toprağa dokunmak, ilkbaharda ağaçların kalbini, suyu nasıl dallarına aktardığının sesini dinlemek, doğada dinlenmek bizi ve çocukları rahatlatır. Günümüzde doğayla ilişkimiz birebir, doğrudan olamayabiliyor. Yine de her fırsatta çocuklarımıza doğa sevgisi aşılamaya çalışıyoruz. Bunu biraz daha farkında olarak yapmak ve mümkün olduğunca erken bir yaşta başlamak çok önemli.

Çocuklarımızın çoğu doğayla ilgili deneyimler konusunda sınırlı olanaklara sahip. Ne yazık ki vakitlerinin çoğunu ya evde ya da okul binası içinde doğal alanlardan uzakta geçiriyorlar. Eğlence çocuklar için televizyon izlemek ve bilgisayar başında oyun oynamak haline geliyor. Ulaşım için yürümek ya da bisiklete binmek yerine otobüsler, arabalar kullanılıyor. Kreşler ve ilköğretim okullarında çocukları doğal alanlara götürmeye teşvik edildiği halde okul sınırları içerisinde doğa sevgisi verilmeye çalışılıyor. Bunlar da tabii ki değerli ve önemli çalışmalar. Ama çocuklarımızın toprağa dokunabilmelerini de sağlamamız gerekiyor.

Elmanın markette değil de Hüseyin amcanın bahçesinde, ağaçta yetiştiğini fark etmeleri onları mümkün olduğunca doğal alanlara götürerek ve doğayla birebir deneyim yaşamalarını sağlayarak mümkün olabilir. Kapalı mekanlar içerisinde doğa sevgisi vermeye ne kadar çalışırsak çalışalım onların doğrudan deneyim kazanmalarına olanak sağlamazsak yeteri kadar etkili olamayız. Doğa sevgisi aşılamak için okulda öğretmenler, okul dışında çeşitli sivil toplum kuruluşları doğa eğitimi programları hazırlar ve uygular. Bu programlar çocukların daha kolay anlayabilmesi için genellikle dördüncü sınıfta, fen bilgisi dersi ile başlar. Oysa doğa eğitimi mümkün olduğunca erken bir yaşta başlatılmalıdır ve çocuğun yaşamının her anına yayılmalıdır. Doğa sevgisi vermek için yapılan doğa eğitimi çalışmaları sadece uzmanların, öğretmenlerin ya da sivil toplum kuruluşlarının görevi değil; anne ve babaların da yapabilecekleri etkinlikler var. Bunun için doğayla ilgili ansiklopedik bilgiler vermeye de gerek yok.

Yapılması gerekenler aslında oldukça basit ve gelin neler yapabileceğimize birlikte bakalım. Çocuklara doğa sevgisi aşılamak için yapılacak çalışmalarda iki konuya dikkat edilmesi gerekir: Merak uyandırmak ve keyif almalarını sağlamak. Çocukları bilgiyle yüklemektense onlarda doğaya karşı bir merak uyandırmak ve onların doğada edindikleri deneyimlerden keyif almalarını sağlamak önemli. Bırakın bir dağın yamacında yıkılacakmış gibi duran ardıç ağacının onca rüzgara ve zor koşullara rağmen nasıl olup ta yıllardır burada ayakta durabildiğini onlar keşfetsin. Siz sadece bu keşiflerinde onlara arkadaşlık edin öğretmenlik değil. 

Çocuklar farklı düşünürler

Çocuklar somut düşünebilirler, mantıklı ya da soyut düşünemezler. Onlar için gördükleri gerçektir. Görmediklerini anlamaları mümkün değildir. Bu nedenle doğayla ilgili tecrübe edinmelerine yardımcı olurken günlük yaşamlarına ve sınırlı tecrübelerine ilişkin deneyimler yaşamalarını sağlamak önemli. Doğayla ilgili bir şey anlattığınızda mutlaka somut konular üzerinde durun. Örneğin havayla, mevsimlerle ilgili bir konu üzerinde dururken hava yerine bulutları, hayvanları anlatırken tilki gibi belirli bir hayvanı tercih edin.

Herşeyin merkezinde onlar vardır

Çocuklar erken yaşlarda herkesin kendileri gibi düşündüğünü, hissettiğini ve davrandığını düşünürler. Doğayla ilgili konuları onlara kuklalarla, değişik kostümlerle ve drama gibi yöntemlerle aktarmaya çalışın. Bu sayede başkalarının ne düşündüğünü, kendilerinden farklı düşünebileceğini anlamalarına yardımcı olabilirsiniz.

Yaratıcıdırlar

Dünyanın nasıl işlediğine ilişkin kendi anlayışlarını oluştururlar. O ana kadar edindikleri bilgiler ve deneyimleri temel alarak kendi teorilerini geliştirirler. Doğayla ilgili yaşadıkları herhangi bir deneyim sırasında yanlış olan bir bilgi edinip bunu size söylediklerinde onu doğrudan düzeltmek yerine önce neden öyle düşündüğünü anlamaya çalışın. Farklı düşünmelerini sağlamak için açık uçlu sorular sorun.

Kendileri yapabilirler

Çocuklar en iyi ne yapacaklarına, ne zaman yapacaklarına ve nasıl yapacaklarına kendileri karar verdiği zaman öğrenir. Siz doğayla ilgili deneyim kazanmalarını teşvik edecek malzemeleri onlara sağlayın. Doğada bulunabilecekleri fırsatları çoğaltın. Ve araştırmalarına yetecek kadar zamanları olmasını sağlayın.

Dilleri oyundur

Onlar için yeni olan şeyleri aşina oldukları yollarla öğrenmek ya da aşina oldukları şeyler için farklı yollar denemek hoşlarına gider. Önce fark ederler, ardından keşfederler, daha sonra araştırır ve en sonunda da değerlendirirler. Doğayla ilgili yeni bilgiler vermek için alışık olduğu hikayeleri, şarkıları kullanabilirsiniz. Fakat her seferinde bu hikayelere yeni bir şey katın. Ve mümkünse önce keşfetmelerini, deneyim kazanmalarını sağlayın, daha sonra deneyim kazandıkları konuyla ilgili bilgiler verin.

Bilinmesi gerekenleri dikkate alarak onlar için basit deneyimlerle başlayın. Erken yaştaki çocuklar en iyi, onlar için tanıdık olan ve rahat hissettikleri ortamlarda edindikleri deneyimlerle öğrenir. Örneğin ormanla ilgili konularda onlara deneyim kazandırmak için önce yakınlarındaki ( ev ya da okul bahçesi, yakındaki bir park) bir ağaca odaklanın. Ağaca dokunmalarını, ağaçtaki canlıları gözlemlemesine olanak sağlayın.

Çocukları mümkün olduğunca, düzenli olarak doğal alanlara ya da parka götürmek önemlidir. Uzmanların tavsiyesi aslında çocukların her gün bu tür alanlara götürülmesidir. Doğal bir alanla etkileşimin sadece birkaç kez tecrübe edilmesinin çocuklar üzerinde sınırlı bir etkisi olacaktır. Oysa sürekli bir şekilde ev ya da okul yakınlarındaki doğal alanlara giderek otlarla, böceklerle, kuşlarla basit deneyimler yaşamaları doğa sevgisini geliştirmelerinde oldukça etkili olur. Çocuklarınızı nereye götürüyorsanız düzenli olarak hep oraya götürmeyi tercih edin.

Doğal alanlarda keyif almalarını sağlayın. Anne ve babaların doğaya karşı heyecanları, ilgisi çocukları etkiler. Sizin onlarla birlikte doğal alanlarda meraklı ve keyif alan bir kişi tablosu çizmeniz doğayla ilgili bir çok şey bilmenizden daha etkili olur. Hislerinizi çocuklarınıza gösterin ve onlarla birlikte sizin de bu deneyimden keyif aldığınızı gösterin. Yaşayarak öğrenmelerine olanak sağlayın. Çocuğunuzun örneğin bir kardelen çiçeğini ya da bir kuşu doğada görmesi, onu orada dinlemesiyle evde kafeste görmesi farklı etkiler oluşturur. Çocuklar somut şeyleri anlayabildikleri için onların gerçek deneyimlere ihtiyaçları vardır. Ancak bu sayede kendi çevreleri ve doğa hakkında daha iyi öğrenebilirler. Belgesel izlemelerinden önce belgeselleri yaşamalarını sağlayın. Hayvanları akvaryum ya da kafeste değil dışarıda, kendi ortamlarında görsünler. Bu sayede bu canlılarla ilgili edindikleri bilgileri hatırlamaları da daha kolay olur. Soğuk suyu hissetmeleri, çam kokusunu almaları, saksağanı duymaları duyularını açar ve daha kolay hatırlarlar.

Çocukları soru sormaları, deney yapmaları, deneyip yanılmaları, tartışmaları ve değerlendirme mutlaka teşvik edin. Unutmayın ki araştırmaya dayalı öğrenme sadece bir yöntemdir. Çocukların doğru cevaba ulaşmaları amaçlanmamalı.

Araştırmalarını kolaylaştırmak için mümkün olan her zaman açık uçlu sorular sorun. Sorularınız onu yönlendirmesin. Genellikle bu hangi renk ya da burada kaç kuş var gibi sorular sorarız. Fakat bu tür soruların çok sorulması çocukların kendi düşüncelerini yansıtmalarını dizginleyebilir. Bu tür sorular yerine sizin de bilemeyebileceğiniz sorular sorun. “Eğer bir kuş olsaydın nereye uçardın?”. “...olduğunda sence ne olur?” gibi soruları tercih edin.

Doğru ya da yanlış bir cevabı olmayan sorular sorduğunuzda çocuğunuzun ne bildiğini değil, nasıl düşündüğünü öğrenmiş olursunuz. Bunun önemli olmasının nedeni çocukların en iyi kendi cevaplarını kendileri bulduklarında öğrenmeleri. Örneğin kuşları ya da kelebekleri izlemelerini teşvik edin. Onlara kuşların nereye konduğunu, ne yediklerini sorun.

Gerekirse kitaplardan araştırmalarına yardımcı olun. Bırakın onlar teoriler geliştirsinler.

Kaynaklar:

  • Natural Wonders, Minnesota Early Childhood Environmental Education Concortium
  • Piaget Handbook for Teachers and Parents: Children in the age of discovery, preschool-third grade, Felton-Collins V., R. Peterson
  • http://www.ericse.org
  • http://www.nsta.org
  • Bullock, Janis R. 1994, “Helping Children Value and Appreciate Nature” Day Care & Early Education 21 (4): 4-8. EJ 485 384

Haber No: 767